Banner

DIT WAS 2017: Eric Thielemans

“Het antwoord ligt niet in bitter zijn, maar in dingen doen''

Guy Peters - foto's: Bache Jespers & Geert Vandepoele - 26 december 2017

In december praat de enola-redactie met de artiesten die dit jaar kruidden, of net onterecht onder de radar bleven.

Percussionist Eric Thielemans bracht met The Mechanics een van de opgemerkte albums van het jaareinde uit. Terwijl u dit leest, kan de man terugkijken op een resem concerten die zijn schelmenbende voerde van Diksmuide naar Amsterdam, met als laatste halte de New Wave Of Belgian Jazz in de AB. Redenen genoeg voor een gesprek.

"Ik heb echt geen talent voor small talk. Tenzij spelen en een beetje baldadig doen. Maar hier langskomen onder het mom van een interview met wat bullshit-vragen waarvan ik me afvraag: "Waarom stel je die vraag überhaupt?" Of tendentieus gelul? Daar heb ik geen zin in. Dan ga ik liever in de zetel liggen." Niets zo fijn als weten waar je aan toe bent. Eric Thielemans is iemand die velen een dwarsligger zouden noemen. Omdat hij vragen stelt. Veel vragen. En kritiek heeft. Op zichzelf, maar ook op anderen. Niet om gratuit te viseren, maar om een debat op gang te brengen. Over authenticiteit bijvoorbeeld, of de waarde van cultuur en persoonlijke betrokkenheid. Antwoorden vinden is soms moeilijk, maar Thielemans beseft dat de vraag stellen sowieso het startschot is om tot iets te komen.

Mike & The Mechanics

enola: De laatste keer dat ik je sprak, in het voorjaar van 2016, hadden we het over Jazz Middelheim, waar je een dag carte blanche kreeg. Toen was The Mechanics nog maar een idee, en de try-out nog veraf. Intussen zijn er concerten geweest, en is The Mechanics Are Dancing In Your Head verschenen. Je werkt vermoedelijk niet met duidelijke verwachtingen, maar toch: is het geworden wat je dacht dat het ging worden?
Thielemans:
"Moeilijke vraag. Ik ga uitleggen wat het voor mij is en hoe het ontstaan is. In mijn projecten neemt The Mechanics een ietwat specifieke plaats in, want meestal is het feit dat ik de initiatiefnemer ben duidelijker en transparanter. The Mechanics is anders gelopen, dat begon bij The Love Substitutes. Ik kwam later bij die band. Mauro was eerst drummer en die is bassist geworden, en daarnaast waren er natuurlijk Craig Ward en Rudy Trouvé. Toen de vraag kwam voor de carte blanche van Jazz Middelheim, was mijn eerste intentie om The Love Substitutes te betrekken. Maar voor Craig ging dat moeilijk, met een B&B in het hoogseizoen. Mauro zei: "Ja, nu kunnen we dat niet doen, want The Love Substitutes zonder Craig, dat is zoiets als Mike & The Mechanics zonder Mike". Waarop Craig suggereerde: "Why don’t you just be The Mechanics?". Ik vond dat zo een goeie naam, dat ik dacht: oké, laten we dat doen.
Er is dus een geschiedenis waar ik in beland ben, en ineens wordt dat iets nieuws. Die bagage zit nog wel in The Mechanics. En ook een iets minder transparante positionering vanaf het begin. Ik werk graag met mensen en streef ernaar om simpele krijtlijnen uit te tekenen, een dramaturgie waarin de mensen die deelnemen maximale vrijheid hebben. De klank van een band is de mensen die erin zitten. Normaal zijn dat eerder projecten, al heb ik wel "usual suspects" waar ik graag mee werk. Ik ben heel loyaal, diep graag uit met dezelfde mensen, maak verbindingen. Meer gelaagdheid, dat is waar ik naar op zoek ben. Dat is geen sentimentaliteit, maar ik ben loyaal in dat opzicht. Ik ben niet zo springerig. Wel met ideeën, niet met mensen. Ze zorgen voor continuïteit. Het ging me om het binnenbrengen van een stuk van mijn praktijk en mensen waar ik dingen mee doe, maar dat toch een dialectiek creëert binnen zo’n dag. Een spanning in die programmatie."
enola: Een zelfportret in vier hoofdstukken?
Thielemans:
"Zoiets. Ik heb ook gedacht om iets met Josse De Pauw te doen, nog iemand uit m’n omgeving, maar die kon niet. The Mechanics is omwille van de mensen en de naam een eigen leven gaan leiden. Dat verhaal vertelt zichzelf. Wat ik wél doe, is het in handen nemen. Ik zet obstakels op de weg, of sluit dingen uit. Ik boetseer de werking van de band. Zo werk ik wel vaker. Het gaat zo in een richting waarin ik wil dat het heen gaat."
enola: Heb je dan nog concrete plannen?
Thielemans:
"Ja. Of toch ideeën. Plannen is natuurlijk het concretiseren van ideeën. Ik hou van spelen met ideeën. Ik droom meer over dingen dan dat ik ze uitvoer. Ik bewerk vooral de grond om dingen in te zaaien en af en toe pluk ik iets. Dat is dan een project, maar ik ben wel blij om te zien wat er nog mogelijk is. Ik ben niet iemand die voortdurend in een productieproces zit. Al heb ik dat nu iets meer. Het heeft ook te maken met hygiëne, soms is het noodzakelijk om iets uit je systeem te krijgen. Voor mij is The Mechanics meer een performance-collectief dan een band. We gaan om met repertoire, met geschiedenis, dingen die we kennen, met klank, een manier van dingen doen, en we zetten dat in als spel. Het is spielerei, brainstormen en die ideeën kregen een leven. Ik zie The Mechanics als cartoonfiguren. Wij zijn iets dat niet bestaat: antihelden en superonhandig, maar we willen heel graag. We zijn typetjes die, die …"
enola: Bricoleren?
Thielemans:
"Ja! Dat is een bricolageclub. We willen ons bevrijden van sérieux, van dat goed moeten zijn de hele tijd. In je recensie komen er ook dingen van terug. Het is niet altijd goed, het hoeft ook niet altijd goed te zijn. Voor The Mechanics maakt dat niet uit. Voor Eric Thielemans soms wel, maar die is tight-assed (lacht). Maar The Mechanics zijn onnozel, zijn simpeler. Het afval is even interessant, we zoeken niet naar uiterste schoonheid. Natuurlijk ook wel, maar er is een bewustzijn à la "het is oké als het niet werkt".

Uilenspiegel

enola: Voor mij werkt het verfrissend, omdat het je -- net door dingen toe te laten die schijnbaar uit de lucht gegrepen zijn, de foliekes van het moment -- bewust maakt van het artificiële dat in veel andere dingen zit. Het doet deugd om de oneffenheden te horen. Je blijft buiten die lijntjes hangen.
Thielemans:
"We proberen binnen dat lijntje te komen, maar het lukt niet." (lacht)
enola: Wat wij ons afvragen: we gaan ervan uit dat er niets vastlag? Er zit duidelijk de referentie aan Ornette Coleman in, de themaatjes komen heel vaak terug. Maar het is soms heel moeilijk om vast te grijpen in welke mate het voorbereid was, of niet.
Thielemans:
"Het zijn concertopnames van Jazz Middelheim en in De Studio, en er was niets afgesproken. Niet in die opnames, maar nu wel. We hebben nu een set list. Er zijn bepaalde dingen die er als nummer uitkomen. In "Out Of Love Town" zit een stukje van Middelheim, wat ik heel graaf vond, een soort disco-element, en dat vond ik heel catchy. Dat is wel gezamenlijk verwerkt. In m’n achterhoofd streef ik nog altijd naar het moment dat we een half uur puur in mechaniek zitten, in een raderwerk dat blijft marcheren. Dat is bijna een muzikale metafoor voor de naam The Mechanics. Wat is die band? Kan je zo ideeën uitwisselen? Je krijgt zo ook andere lezingen. Ik heb bewust Roman (Hiele, elektronica, gp) wat dingen laten mixen voor de plaat, omdat zijn plaats, zijn oor en zijn manier van luisteren anders is. Ik wilde een andere generatie erbij, iemand die sterk en authentiek genoeg is om ons een stok in de wielen te steken. Mauro, Jean Yves (Evrard, gp), Rudy en ik, dat is een trein, maar ik wilde contrapunt. Dat werd Roman, en live is zijn plek nog gegroeid. Het is een work-in-progress.
De set list is gebaseerd op stukken van de plaat, maar ook op ceremonie, dat aspect van de kosmische freejazz en van Funkadelic. Ik heb met Marshall Allen (jarenlang rechterhand van Sun Ra, gp) gespeeld en best wel wat van geleerd, al doende.
enola: Straight from the source!
Theielemans:
"Zeker. Dat is écht alternatief. Dat is heel specifiek in het au sérieux nemen van bepaalde bewegingen op een instrument. Wat vaak gebeurt in mijn generatie, is dat mensen dat doen als gimmick, maar bij Marshall Allen wordt dat een planeet waar je twintig minuten rond blijft hangen. En die blijft gaan en gaan, waarbij hij soms de micro neukt met zijn altbeker, en dan blaffen als een hellehond. Dat aspect neem ik wél au sérieux. Dat spel, en wat dat kan betekenen. Het is folkloristisch, het is een ‘song & dance band’.
enola: Het heeft soms iets van een muzikale Brueghel-scène, met een paar schelmen die Tijl Uilenspiegel-gewijs de boel komen bezeiken, niet?
Thielemans:
"Klopt. Als er ergens wortels liggen voor The Mechanics, dan is het daar. Dat is nu de vraag voor mij. Hoe, en ik welke mate, ga je schelmenstreken sturen?"
enola: Is het vaak niet een dunne grens? Je kan de schelm uithangen en jezelf vertellen dat je je ding doet en niks aantrekt van verwachtingen, maar het kan ook snel omslaan in een act.
Thielemans:
"Dat is met alles zo. Dat is een grens die je moet bewaken. Als je de vraag zo stelt, zeg je dat je je bewust bent van dat gevaar, dat iemand zichzelf te veel als beeld gaat zien."
enola: Ja, omdat ik het al vaak genoeg zag. Niet iedereen kan dat, het wordt soms een grand guignol.
Thielemans:
"Ik denk niet dat ik dat doe. Keith Jarrett doet dat toch ook. Die neemt zichzelf zo serieus dat het droevig-grappig wordt, toch?"
enola: Vijandige reacties naar het publiek zijn alleszins legio.
Thielemans:
Ja, niemand verplicht je om te spelen, hé dude. Al denkt hij niet dat dat spelen is, maar de hoogste kunst. En ik begrijp wel dat je daar terechtkomt.

The New Wave Of Belgian Jazz

enola: Iets anders. Volgende week: AB, The New Wave Of Belgian Jazz.
Thielemans:
"You want me to talk about the New Wave Of Belgian Jazz? Is die term niet iets dat al langer bestaat en komt van een aantal journalisten en/of promotoren?
enola: Er zat in ieder geval een opvallend succesvolle marketingmachine achter. Alles stond plots vol over de New Wave.
Thielemans:
"Ach, de media, het circus waarmee we gebombardeerd worden. En die social media bullshit, jezelf voortdurend profileren, positief zijn, geen enkele kritische noot. Alles is geweldig!? Hoeveel vijfsterrenrecensies worden er elke week geschreven? Ik vind het merendeel daarvan niet geweldig. Echt niet. Als je het moet geloven, die Joepie-psychose. Onzin. En we zijn zo romantisch. Er bestaat ook nog zoiets als een genie. Ik vind dat hele idee van ‘genie’ verdacht. Er zijn zoveel waarden die voortdurend geperverteerd worden. Het gaat dan over authenticiteit, maar dat komt van mensen waarvan je denkt … "man, fuck off. Je hebt geen authentiek bot in je lijf, hou op. Je moet doen alsof je authentiek bent, omdat dat verkoopt, omdat je denkt dat een artiest dat moet zijn."
enola: Het heeft soms misschien iets van een plotse ingeving, iets dat je je kan aanschaffen.
Thielemans:
"Het is alsof je een ander kostuum gaat kopen en een aktetas. You fucking play the game, maar ik denk dan: wacht eens, laten we het dan écht doen. Is het een spel? Oké, stop dan met de faux sérieux. Let's all play. New Wave Of Belgian Jazz? Wélke new wave? Omschrijf het dan eens! Waar gaat het om, en op welke manier is het nieuw? Of laten we eens bekijken hoe mensen vandaag werken. Wat doe je? Waar ben je mee bezig?
Ik vind al langer dan vandaag dat de mensen daar schijnbaar kritiekloos aan meedoen. Je moet dat toch niet zomaar doen? Je bent een artiest, for Christ's sake, je moet meer ruggengraat hebben dan dat. Je laat je toch niet gebruiken door zo'n systeem? En je ziet nu al die "sterren". Dat moeten halfgoden zijn. Maar hun belang volgens mij ligt hoofdzakelijk in het "fenomeen zijn" dat ze zijn geworden. Ze belichamen de tijd waarin we leven wel, maar geven er geen duiding aan. Het zijn veel meer mensen die zich voordoen als artiest, om mee te doen aan de machinerie die het officiële artistieke, culturele apparaat geworden is. Het lijkt wel alsof meedoen belangrijker is dan er betekenis aan geven. To participate at any cost! En liefst de eigenschappen en waarden hanterend van wat men romantisch als een echte artiest beschouwt. Is dat het antwoord op de pertinente vragen van onze tijd?"
enola: Misschien gaat het vooral over cross-overpotentieel? De belangrijkste jazzbands van nu zijn misschien wel degene die erin slagen om een poppubliek aan te trekken?
Thielemans:
"God ja. Blijkbaar is dat zo. Enfin, als je het belang ervan meet aan de aandacht die de mainstream media eraan geeft. Als we daarin zomaar meegaan, versterken we het beeld dat die media creëren, die werkelijkheid, nog meer. En laat dat nu net zijn waar ik me vragen bij stel en dus liever niet in participeer, of toch niet zonder die vragen hardop te stellen."

enola: Dat het ook internationaal zo werkt -- opgepikt worden en vervolgens van hier naar daar gekaatst worden -- zal er ook wel voor iets tussen zitten.
Thielemans:
"Wat wordt gegenereerd door een systeem en welke info wordt gegenereerd? En wat is de waarde van die informatie? Dit soort dingen zijn machines die ontstaan. Het zijn gedrochten, en die genereren een manier om de dingen te regelen. Muzikanten die willen meedoen, die gaan zich daarnaar gedragen, dus wat krijg je … En welke informatie krijg je? Welke muziek produceert dat? Waarmee ik geenszins wil zeggen dat degene die zich bewust marginaal opstelt, daarom altijd het juiste antwoord heeft, want die kunnen ook zelfvoldaan zijn en saai. Er zijn mooie initiatieven van mensen die nu antwoorden zoeken, maar ze zitten niet daar, niet in die oude-met-nieuwe-kleren of nieuwe media/organisatorische netwerken. Dat zijn vooral distributienetwerken. Ook in de zogenaamde free improv of experimentele scene met een enorme verankering in The Wire.
Op zich is dat legitiem, in de zin van "mogelijk", "een optie", maar feit is dat ze -- de muzikanten, de participanten aan die netwerken -- zich plaatsen als in een supermarkt. Maar ze bedoelen het goed, dus je kan er niets op zeggen. Want als je er geen deel van uitmaakt, dan ben je jaloers. Je kan er met andere woorden geen gesprek over hebben. Dat is althans al te vaak mijn ervaring. Iedereen vindt positief nieuws leuk, maar voor mij heeft het vaak geen substantie. Of enkel in het milieu waarin het zich afspeelt. Dat heeft voor mij weinig betekenis en ik zal wel zelf bepalen wat mijn parameters zijn om iets belangrijk te vinden. Enfin, het is me te klein en provincialistisch vaak."
enola: Een journalist schreef laatst dat het vreemd is dat je bij heel wat nieuwe bands hoort dat ze jazz een hak willen zetten. Alsof dat een bekommernis moet zijn.
Theielemans:
"Ik vind althans dat er meer op het spel moet staan. Al die dingen zijn me te licht, te weinig. Er zijn gewoon veel vragen vandaag, pertinente vragen over hoe we ons als mens moeten verhouden tot ons ecosysteem. Is dat ook niet de relatie tot jezelf en je eigen ecosysteem? Hoe ga je om met je bronnen en energie? Met geschiedenis? Met jazzgeschiedenis of freejazzgeschiedenis. Voor mij zijn dat pertinente vragen. De tijden veranderen en je wordt verplicht om je te positioneren. Het probleem ontstaat pas echt als je gaat geloven wat zo’n journalist schrijft en je er ook naar gaat gedragen. Dan zijn we vanzelf weer aanbeland bij de grand guignol van het grote geloof in je eigen domme grap van daarnet.

Het debat

enola: Maar … je speelt er wel, op die hoogdag van de New Wave of Belgian Jazz.
Thielemans:
"Ja, en daar heb ik lak aan. Ik wil met die groep spelen. Ik word gevraagd om daar te staan. Kijk: wat is cultuur, in het bredere plaatje? Wat is je plek als muzikant? Dat is deelnemen aan het debat, deelnemen aan samen betekenis geven. Dat doe je binnen het veld dat ter beschikking is. Ik zet me niet de facto buiten dat veld. Ik ben speler genoeg om ook met mezelf te spelen. Ik ga niet de purist uithangen en zeggen: "Mij zie je niet op dat New Wave-ding". Ik permitteer me kritiek, ook al doe ik mee. Ik permitteer me kritiek, juist omdat ik meedoe. Het antwoord ligt niet in bitter zijn, maar in dingen doen. Voeg toe wat voor jou belangrijk is. Ik doe dat met The Mechanics. Ik probeer dingen te doen die een vraag stellen. En daarom vind ik The Mechanics leuk. Dat is spannend en daarom hebben we daar nu, hier een gesprek over. Omdat de vraag wordt gesteld. Als ik de vraag niet had gesteld, hadden we dit gesprek niet gehad. Dat is een essentie van aan cultuur doen. Dingen maken waar we over kunnen praten, die een ander perspectief bieden op de tijd, de mores, de manier waarop de dingen gebeuren. Zo beleef en praktiseer ik het. Misschien is dat wel mijn cultuurbelijdenis. Dat is een inzet voor debat. Helaas leven we in een tijd waarin niet geluisterd wordt, waarin er te weinig debat is.
Ook voor jou: bespreek cultuur en aanbod. Je moet in de diepte kunnen gaan. Ik ben echt niet alleen negatief. Ik ben positief, want ik ga voor dingen. Als ik iets goed vind, dan laat ik dat ook zien, dan zeg ik dat. Ook als iets goed geschreven is. Maar ik mis vooral debat.
enola: Je neemt bewust of onbewust toch een positie in.
Thielemans:
"Ja, en ik doe dat bewust. Ik ben me uiteraard niet bewust van alle parameters van de ruimte waarin ik me begeef, maar ik ben me er wel van bewust dat ik een positie inneem en dat dan gebruik en inzet als deelname aan dat debat. The Mechanics is zoiets. Natuurlijk wordt dat dan weggezet als "de luis in de pels"."

De toekomst

enola: Wat staat er nog aan te komen?
Thielemans:
"Met The Mechanics spelen we een paar concerten, waaronder in Leuven, Amsterdam en Brussel. En de booker vraagt al naar periodes in 2018 om een nieuwe concertreeks te organiseren. Er komen in het najaar wel concerten en festivals. Met The Mechanics zou ik ook graag een residentie doen, want nogmaals: dat is een performance-collectief, een schelmen- of folkloreband. Die resonanties zijn belangrijk. Dat aspect is voor een groot stuk weg uit onze cultuur. Folly, je overgeven aan rituelen en ceremonies, die de sérieux van elke dag, en vooral de faux serieux van veel dingen, onderuit haalt. "Freejazz, jaja, 't is oké". Het is niet goedkoop, maar het is op de rand, het is ook een slechte mop vertellen. Dat is niet highbrow, maar het is wel belangrijk. En ja, het is te luid en te schril en te veel, en elke keer als ik die "te" hoor komen, dan lach ik. The Mechanics zijn gewoon té."
Naast The Mechanics begin ik vanaf 1 januari met een onderzoeksproject aan de academie en het conservatorium van Antwerpen. Dat wordt een interdisciplinair onderzoek naar de schijnneutraliteit van de lege ruimte. Er bestaat geen lege of stille ruimte, geen nulpunt. Er is altijd vanalles aanwezig en ik ga daar met een aantal mensen een onderzoek naar doen."
enola: Vat je dat dan wetenschappelijk of filosofisch op?
Thielemans:
"Filosofisch, theoretisch, vertrekkend van tekstmateriaal van Merleau-Ponty, Robert Irwin -- wiens Notes Toward A Conditional Art ik momenteel lees -- Gregory Bateson en Michel Serres. Maar het is bovenal een artistiek onderzoek, gevoerd door kunstenaars, wat wil zeggen dat we onze verschillende praktijken, instrumenten en tools gaan inzetten om het onderzoek te voeren. Het wordt dus een handelend-reflectief traject waarin ik de pré-condities van de lege ruimte samen met andere kunstenaars uit verschillende disciplines ga bevragen en onderzoeken."
enola: Wat wil je daarmee bereiken?
Thielemans:
Héél concreet: een handleiding waar ik een doctoraat mee kan aanvatten. Ik wil een methodiek en strategieën ontwikkelen om met een interdisciplinair team een creatief onderzoek te doen naar de lege ruimte. Wat is er al voor we beginnen? Een leeg blad bestaat niet, er is altijd iets. Hoe wordt een ruimte bevolkt? Wat roept die op? Wat is waarneming? Is dat niet allemaal constructie? Een heel spel, ook met begrippen en vragenlijsten. Je kan 500 boeken in je kast hebben staan, maar daar kan je niet altijd iets mee om samen aan de slag te gaan. Dan moet je weten hoe je informatie kan distilleren en deelbaar maken. Het gaat ook over het proces van creatie: waar komen dingen vandaan? In eerste instantie dus op zoek naar een handleiding, daarna een doctoraatsonderzoek openen. Dat is het plan. Het zal een goede oefening voor me zijn om wat controle te krijgen, want ook bij de muziek verlies ik me soms helemaal."
enola: Dat moet toch een geweldige sensatie zijn?
Thielemans:
"Ongelooflijk. Ik had al overgave, maar het is de laatste maanden veel sterker geworden. Ik heb ook nog meer zin om te spelen.
Deze zomer heb ik in de Verenigde Staten ook een soloalbum opgenomen, met enkel drums. Dat is erg aan New York gelinkt, en ik zou het graag daar uitbrengen. Puur symbolisch. En ten slotte doe ik nog Talking About The Weather met Billy Hart (legendarische jazzdrummer en mentor van Thielemans, gp). We gaan opnemen en spreken over drums, over onszelf, reizen en meer. Een soort My Dinner With André, maar dan met drummers. Ik ga het benaderen als een soort van etnomusicologie. De vorm van de publicatie is nog een vraag, maar we gaan ook performances doen: spelen en spreken. Het mag vooral niet raar zijn. Babbelen vanachter het drumstel, dat is raar. Het wordt geen expressief toneel, maar iets down to earth. Een gesprek over wat we spelen. "Hoe zit dat, zo leven met muziek?" Dat soort dingen. (lacht)"

E-mailadres Afdrukken