Banner

COLUMN

Slijpschijf #31

Dirk Steenhaut - foto's: Kim Duchateau - 27 augustus 2010

Journalist DIRK STEENHAUT snijdt zich wekelijks aan de scherpste kantjes van de rockmuziek.

Nog niet zo lang geleden zag het ernaar uit dat de vinylplaat, als drager van muziek, geheel ten dode was opgeschreven. De 33-toeren-lp, voor het eerst geproduceerd in 1949, had slechts vier decennia stand gehouden toen hij, bij het begin van de jaren negentig, definitief door de compact disc uit de markt werd gedrukt. Op een moment dat iedereen de mond vol had van de ‘superieure geluidskwaliteit’ en ‘onverslijtbaarheid’ van de optische zilveren schijfjes, werd zwart vinyl plots als iets hopeloos ouderwets beschouwd. In die mate zelfs dat de meeste muziekliefhebbers bereid werden gevonden hun oude lp-collectie volledig door cd’s te vervangen. Voor de industrie waren het gouden tijden: oude catalogi konden immers plots opnieuw worden geëxploiteerd zonder bijkomende investeringen. En de consument? Die moést wel volgen, al was het maar omdat er bij de platenboer algauw geen vinyl meer te krijgen was. Behalve in subgenres als hiphop en dance, waar de 12-inch single bij dj’s en scratchers populair bleef, werd de grammofoonplaat genadeloos naar het rijk van de anachronismen verwezen.

Paradoxaal genoeg zouden de komst van het internet en de daaruit voortvloeiende downloadcultuur echter alles op zijn kop zetten. De cd was, door zijn compacte formaat en verpakking, doorgaans in lelijke plastic jewel cases, nooit een erg sexy medium geweest. Velen verlangden met heimwee terug naar de grote, kleurige uitklaphoezen die lp’s voordien tot heuse artefarcten hadden doen uitgroeien. Cd’s waren duur en onaantrekkelijk en bovendien solden de platenmaatschappijen met de consument door eenzelfde titel telkens weer in andere vormen uit te brengen: met extra tracks, bonusschijfjes, noem maar op. Geen wonder dat jonge generaties tegenwoordig nog uitsluitend naar mp3-bestanden luisteren, waar ze vaak niet eens voor betalen. Muziek is, door toedoen van een al te hebberige industrie, een snel te verteren wegwerpproduct geworden. En als platenbedrijven nauwelijks respect tonen voor hun eigen artiesten, laat staan voor het publiek, kun je van de consument bezwaarlijk verwachten dat hij zelf een andere houding aanneemt. Gevolg: een nooit geziene crisis in platenland.

Sinds enkele jaren valt er echter een kentering waar te nemen, die veel te maken heeft met de manier waarop muziek wordt beleefd. Echte liefhebbers begonnen weer te dromen van de tijd waarin de lp’s waarmee je onder de arm werd gesignaleerd, bepalend waren voor hun identiteit. Het ontdekken van een vinylplaat was een ritueel: de schijf werd voorzichtig uit de hoes gehaald, de naald werd in de groef geplant - een fysieke handeling die je doelbewust diende te verrichten- en na twintig minuten moest je de plaat ook weer omdraaien. Doordat de meeste draaitafels niet draagbaar waren maar zich op een vaste plek in je woonstulp bevonden, ging je vanzelf ook veel actiever luisteren. Velen vonden de analoge sound van lp’s bovendien veel warmer, rijker en waarachtiger dan die van cd’s. In de loop van 2008 maakte vinyl dan ook een opvallende come-back. Dat jaar verdubbelde de verkoop wereldwijd tot zes miljoen exemplaren en het zijn vooral de indielabels die daarbij een voortrekkersrol speelden. Van de vinylversie van Icky Thump van The White Stripes werden bijvoorbeeld 12.000 stuks verkocht, van Wilco’s Sky Blue Sky zelfs 15.000. Vinyl, enkele jaren geleden nog afgedaan als hopeloos voorbijgestreefd, als een curiosum uit een lang vervlogen tijdperk, was ineens weer cool.

Vorig jaar nog bleken verzamelaars bereid tijdens een veiling bij Christie’s in Londen zo’n 8.000 euro neer te tellen voor een origineel vinylexemplaar van de Dubbele Witte van The Beatles, maar ook bij de nieuwe releases zien we inmiddels het marktaandeel van lp’s jaar na jaar stijgen. Perserijen kunnen de vraag niet eens meer bijhouden. Labels die hun platen ook in vinylversies willen uitbrengen, komen noodgedwongen dus op een wachtlijst terecht.

Ooit was het omgekeerd, maar ironisch genoeg zijn vinylplaten dezer dagen aanzienlijk duurder dan cd’s. Dat heeft niet alleen met het kleine aantal nog actieve perserijen en de kleinere oplagen te maken, maar ook met de gestegen productiekwaliteit. Vandaag worden de meeste lp’s namelijk uitgebracht als audiofiele uitgave en dus geperst op maagdelijk vinyl van 180 gram, terwijl vroeger al te vaak gerecycleerd en buigzaam plastic werd gebruikt. Een van de labels die consequent een hoge productiestandaard aanhouden en stilaan garant staan voor een indrukwekkend aanbod is Music on Vinyl. In samenwerking met Sony Legacy zorgt het ervoor dat talloze klassiekers weer beschikbaar worden op hoogwaardig vinyl. Niet zelden zijn de opnamen daartoe exclusief geremastered en van nieuwe hoesaantekeningen voorzien. Ook worden de oorspronkelijke lp’s aangevuld met bonustracks, zodat de vinylkoper even veel waar voor zijn geld krijgt als de cd-junkie.

Zo leverde Music on Vinyl onlangs zes vinylreleases van Jimi Hendrix af, geautoriseerd door de nabestaanden van de artiest. Zijn debuut, Are You Experienced?uit 1967, beslaat nu vier plaatkanten in plaats van twee en klinkt opvallend helder. Geruggensteund door bassist Noel Redding en drummer Mitch Mitchell, toont Hendrix zich hier als een verbluffende gitarist en songwriter die de studio als instrument gebruikt, feedback promoveert tot een essentieel onderdeel van de compositie en een speelstijl etaleert die de synthese vormt van zeer diverse invloeden: funk (“Foxy Lady”), blues (“Red House”), harde psychedelische rock (“Purple Haze”) en gevoelige ballads (“The Wind Cries Mary”). Axis: Bold as Love (‘68) was complexer en bevatte boeiende geluidsexperimenten zoals “If 6 Was 9” en het even subtiele als uitgepuurde “Little Wing”. Op het monumentale Electric Ladyland, waarop enkele van ‘s mans persoonlijkste nummers staan, plus een cover van Dylans “All Along the Watchtower” die het origineel moeiteloos overklast, wordt de reikwijdte van Hendrix’ artistieke ambities pas echt duidelijk. Van de verzengende gitaarstorm in “Voodoo Child” tot de aan Bach ontleende akkoorden van “Burning of the Midnight Lamp”: hier horen we een man aan het werk die weliswaar berucht is omdat hij met zijn tanden soleert, met de handen achter de rug speelt of tijdens optredens zijn gitaar in de fik steekt, maar in essentie is hij vooral een geïnspireerde kunstenaar die de grenzen van de rockmuziek wil verleggen.

De laatste lp die Jimi Hendrix tijdens zijn korte leven uitbracht was het live opgenomen Band of Gypsys, nu met Buddy Miles en Billy Cox als medeplichtigen. Het was niet zijn sterkste werk, maar alleen al het twaalf minuten durende, niets aan de verbeelding overlatende “Machine Gun’ blijft tot op heden een belevenis. Toen de zanger-gitarist in 1970, amper 27, in zijn eigen braaksel stikte na een overdosis, werd de markt overspoeld met tientallen minderwaardige releases die te catalogeren vallen als lijkenpikkerij. Gelukkig beperkte Music on Vinyl zich tot de twee essentiële studioplaten die later uit ‘s mans nalatenschap werk werden gedestilleerd: First Rays of the New Rising Sun (1997) en het recent vrijgegeven Valleys of Neptune. Ze geven de luisteraar een glimp van hoe Hendrix’ carrière zou zijn geëvolueerd mocht hij ons niet zo vroeg zijn ontvallen.

Onder invloed van Jimi Hendrix zou jazztrompettist Miles Davis met Bitches Brew gaan experimenteren met een fusie van jazz en rock, maar ‘s mans invloedrijkste en meest geliefde werkstuk blijft uiteraard Kind of Blue uit 1959, een fraaie postbopplaat waarop hij de modale improvisatie introduceerde. Vandaag klinkt de muziek nog altijd even elegant en bedachtzaam. Het feit dat Davis werd begeleid door een droomsextet met onder anderen pianist Bill Evans, drummer Jimmy Cobb, tenorsaxofonist John Coltrane en altsaxofonist Cannonball Adderley, is daar uiteraard niet vreemd aan. De plaat is nu weer op vinyl te krijgen in een gelimiteerde oplage van 3000 genummerde exemplaren.

De lof van Iggy & The Stooges hoeven we hier niet echt meer te zingen. Zelden werden verveling en nihilisme zo brutaal, krachtig en zelfzeker getoonzet als op de eerste twee lp’s van dit kwartet uit Detroit. Ten tijde van Raw Power werd gitarist James Williamson aan de line-up toegevoegd en schakelde Ron Asheton over op bas. De originele mix van David Bowie uit 1973 klonk helaas een beetje waterachtig, zodat Iggy Pop de tapes in ‘97 zelf onder handen nam. Met goed gevolg, want “Search and Destroy” en “Gimme Danger” hadden nooit beter geklonken. Wie de twee versies wil vergelijken kàn dat, want de reissue bevat zowel de ene als de andere.

Vinyl is ook het geknipte medium voor een klassieke southern rockband als Kings of Leon. Youth & Young Manhood, het debuut van de drie broers en neef Followil uit 2003, klonk nog niet zo voldragen als hun recentere platen, maar het potentieel was al wel duidelijk hoorbaar: rauwe, doorvoelde moerasboogie van een groep die nog twee extra lp’s nodig zou hebben om de wereld helemaal aan haar voeten te krijgen.

Ook interessant is de reeks Dutch Vinyl Masters, waarin we enkele Nederlandse groepen aantreffen met vinylversies van platen die al lange tijd niet meer verkrijgbaar waren. Het Haagse Shocking Blue, bekend van “Venus”, een Amerikaanse nummer-één, en van “Love Buzz”, gecovered door Nirvana, leeft in de perceptie van velen vooral als een singlesband. Maar Scorpio’s Dance, oorspronkelijk uit 1970, maakt duidelijk dat de groep nog heel wat méér pijlen op haar boog had. Luister maar naar het instrumentale titelnummer, het donkere, epische “Daemon Lover” of het in bluegrass-sferen verwijlende “Sally Was a Good Old girl”. De reissue is voor de gelegenheid aangevuld met oude hits als “Send Me a Postcard” en “Mighty Joe”.

De Amsterdamse Nits zijn dan weer al actief sinds 1974 en zanger Henk Hofstede houdt het ook vandaag nog altijd dapper vol. Een van hun classics, het met een knipoog getitelde In the Dutch Mountains uit ‘87, is vandaag weer in groot formaat beschikbaar. Dat is goed nieuws, want het is tijdloze muziek die zich moeilijk laat omschrijven: tegelijk arty en intellectueel, maar ook speels en melodieus. De songs zijn bizarre maar zeer Europese verhaaltjes die van visie en maturiteit getuigen. We kunnen dus alleen maar hopen dat binnen afzienbare tijd ook een aantal vergeten Belgische klassiekers uit de jaren zeventig en tachtig weer op vinyl worden gestanst.

Get into the groove, kortom.

E-mailadres Afdrukken
 
COLUMN

Columns:
COLUMN :: Slijpschijf #63
COLUMN :: Slijpschijf #62
COLUMN :: Slijpschijf #61
COLUMN :: Slijpschijf #60
COLUMN :: Slijpschijf #59
COLUMN :: Slijpschijf #58
COLUMN :: Slijpschijf #57
COLUMN :: Slijpschijf #56
COLUMN :: Slijpschijf #55
COLUMN :: Slijpschijf #54
COLUMN :: Slijpschijf #53
COLUMN :: Slijpschijf #52
COLUMN :: Slijpschijf #51
COLUMN :: Slijpschijf #50
COLUMN :: Slijpschijf #49
COLUMN :: Slijpschijf #48
COLUMN :: Slijpschijf #47
COLUMN :: Slijpschijf #46
COLUMN :: Slijpschijf #45
COLUMN :: Slijpschijf #44
COLUMN :: Slijpschijf #43
COLUMN :: Slijpschijf #42
COLUMN :: Slijpschijf #41
COLUMN :: Slijpschijf #40
COLUMN :: Slijpschijf #39
COLUMN :: Slijpschijf #38
COLUMN :: Slijpschijf #37
COLUMN :: Slijpschijf #36
COLUMN :: Slijpschijf #35
COLUMN :: Slijpschijf #34
COLUMN :: Slijpschijf #33
COLUMN :: Slijpschijf #32
COLUMN :: Slijpschijf #30
COLUMN :: Slijpschijf #29
COLUMN :: Slijpschijf #28
COLUMN :: Slijpschijf #27
COLUMN :: Slijpschijf #26
COLUMN :: Slijpschijf #25
COLUMN :: Slijpschijf #24
Column :: Slijpschijf #23
Column :: Slijpschijf #22
Column :: Slijpschijf #21
COLUMN :: Slijpschijf #20
COLUMN :: Slijpschijf #19
COLUMN :: Slijpschijf # 18
COLUMN :: Slijpschijf #17
COLUMN :: Slijpschijf #16
COLUMN :: Slijpschijf #15
COLUMN :: Slijpschijf #14
COLUMN :: Slijpschijf #13
COLUMN :: Slijpschijf #12
COLUMN :: Slijpschijf #11
COLUMN :: Slijpschijf #10
COLUMN :: Slijpschijf #9
COLUMN :: Slijpschijf #8
COLUMN :: Slijpschijf #7
COLUMN :: Slijpschijf #6
COLUMN :: Slijpschijf #5
COLUMN:Slijpschijf #4
COLUMN :: Slijpschijf #3
COLUMN :: Slijpschijf #2
COLUMN :: Slijpschijf #1

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST