Banner

Ig Henneman

op zoek naar een muzikale taal tussen compositie en improvisatie

Guy Peters - 01 december 2010

De Nederlandse altvioliste Ig Henneman heeft reden tot feesten. Er is niet enkel haar 65e verjaardag, maar ook haar 25-jarig jubileum als bandleider en componiste. Dat wordt gevierd met een overzichtswerk (Ig Henneman Collected) en een tournee met het kersverse Ig Henneman Sextet, die haar ook naar Nederlandse en Vlaamse podia voert. Hoog tijd voor een nadere kennismaking.

Hennemans naam doet geen belletje rinkelen zoals die van enkele anderen, maar voor wie de Nederlandse improvisatiescene een beetje gevolgd heeft, is ze vast geen onbekende. En anders moet daar verandering in komen, want het is een boeiend verhaal. Henneman is klassiek geschoold en verbleef aanvankelijk ook in die klassieke milieus, die ze echter al snel als benauwend ging ervaren. Na haar vlucht was ze o.m. bezig met rockband F.C. Gerania (1976-1984), waarmee ze voor een stuk kon teren op de werelden van new wave en punk, die dan grote sier maakten. Na de ontbinding van die band voelde Henneman dat er nood was aan een koerswijziging, een manier om haar creativiteit te kunnen botvieren, om zelf de teugels in handen te kunnen nemen.

De box set Ig Henneman Collectected verzamelt vijf albums die sindsdien verschenen zijn: haar debuut met het kwintet, een van haar tentetplaten, eentje van haar kwartet, een cd met verzameld werk van het Queen Mab Trio en tenslotte een duoplaat met Ab Baars. Henneman experimenteerde voortdurend met bezettingen en collectieve klankkleur en de muziek is al even divers, grillig en avontuurlijk. Bovenop die vijf albums bevat de box ook een dvd en een 32 pagina’s tellend boekje met liner notes van Mischa Andriessen, en een interview waarin wordt teruggeblikt op een rijkgevulde carrière van 25 jaar.

Ommezwaai

Zo betekende 1985 het keerpunt en de start van een nieuw leven als bandleider en componiste. Aanvankelijk uitte zich dat vooral via het Ig Henneman Quintet, een soms van bezetting wisselend gezelschap waarbij ze voor het eerst aan de slag kon gaan met haar klassieke bagage, rockervaring en affiniteit met de werelden van jazz en improvisatie. Het duurde even voor er daadwerkelijk een album kwam, maar het debuut In Grassetto (1991) klinkt wel meteen opmerkelijk verfrissend en trefzeker en maakte duidelijk dat de componiste niet over een nacht ijs gegaan was.

Het album biedt een mooi overzicht van Hennemans ervaringen en bewandelt een boeiende grens tussen compositie en improvisatie, waarbij nu eens geflirt wordt met de moderne avant-garde, dan weer met free jazz, of indruk gemaakt wordt door het op poten zetten van een tussenstijl, zoals in het titelnummer, dat met z’n combinatie van groove en potig blaaswerk een wegbereider lijkt voor The Vandermark 5. De band bleef bestaan tot begin jaren negentig, maar een vervolg zou er helaas nooit van komen. Henneman zocht het eerst groter, met een tentet, en later opnieuw kleiner, met het kwartet dat jarenlang haar hoofdproject zou blijven. Maar eerst was er WIG.

Stichting WIG

De artieste is een duizendpoot: muzikant, componist (voor zichzelf maar ook andermans projecten), bandleider, maar ook labelbaas en concertorganisator. Samen met muzikale- en levenspartner Ab Baars staat ze immers aan het hoofd van Stichting WIG, het label dat intussen achttien releases uitbracht en vooral dient voor het uitbrengen van muziek van Ab Baars en Henneman, al dan niet met gasten (zoals Ken Vandermark, Mengelberg en een resem andere sterkhouders van de Nederlandse scene). Naast deze bezigheden organiseerden ze met WIG ook meer dan vijfhonderd concerten.

Het Tentet was er gekomen om een project rond de poëzie van Emily Dickinson te kunnen uitvoeren. Binnen dat tienkoppige gezelschap, waarmee uiteindelijk drie albums zouden opgenomen worden, had Henneman vooral de kans om verder te werken met compositie en instrumentatie. De bezetting van het album dat in de box is opgenomen (Repeat That, Repeat (1995)) valt bijvoorbeeld ook meteen op door z’n eigenzinnige samenstelling, met een zangeres, drie (bas)klarinetten, twee violen, fluit, cello, contrabas en drums. Het jazzidioom wordt hier haast helemaal afgezworen en vervangen door een excentrieke mengvorm van modern klassiek en avant-garde.

Het grote nadeel van werken met een groot gezelschap: het is een logistieke hel, zeker als je ook nog eens op tournee wil gaan. Uit het Tentet puurde Henneman haar String Quartet dat, ondanks een aantal personeelswisselingen, tot 2004 haar hoofdproject zou vormen. Met haar medemuzikanten, vooral figuren uit de ICP-stal, kon Henneman verder evolueren op het gebied van improvisatie, dat het steeds nadrukkelijker haalde van de compositie. Dat blijkt alleszins goed te werken op Strepen (2004), dat laat horen hoe bij een eerste drummerloze project de improvisatie (of “instant componeren” zoals ze het zelf noemt) intussen uitgegroeid is tot een volstrekt eigen taal, waarin diverse invloeden samengesmolten zijn tot een eigenzinnig geheel. Het is een veellagige plaat met een indrukwekkend kleurenpalet, dat eerder gericht is op het verkennen van texturen en contrasten dan het technisch virtuoos uitvoeren van ideeën.

Van kwartet naar trio naar duo

Ook dit project zou uiteindelijk aan z’n einde komen. Alhoewel je het anders moet formuleren, want in Hennemans carrière wordt een project niet beëindigd omdat het z’n houdbaardheidsdatum overschreden heeft, maar omdat het, vaak om schijnbaar intuïtieve of praktische redenen, is gaan evolueren naar een andere vorm. Bands werden niet uit het niets opgericht, maar waren verlengstukken of evoluties van eerdere bands. Het einde van het kwartet had vooral ook te maken met een moordend werkschema en andere projecten: zo was er het duo met Ab Baars, maar ook de samenwerking met klarinettiste Lori Freedman en pianiste Marilyn Lerner (samen het Queen Mab Duo), die zo goed verliep dat Henneman deel ging uitmaken van een nieuw trio. Het was meteen ook een manier om minder sterk in de rol van leider te worden gedwongen.

De cd Galina U bevat Hennemans composities van twee eerder uitgegeven albums (uit 2005 en 2006) en één nieuw stuk, en laat een bijzonder opvallend trio horen dat soms uitpakt met erg expressieve, haast donderende stukken met een bijna symfonisch gewicht en dat zich op andere momenten te buiten gaat aan het rotzooien met ‘kleine’ geluiden of speelt met ruimte en stilte. Het is een samenwerkingsverband waar Henneman zo veel belang aan hecht dat haar compagnons ook deel uitmaken van het sextet waarmee ze nu de hort op gaat. Dat geldt ook voor Ab Baars, met wie ze de cirkel helemaal rond lijkt te maken op Stof (2006). Hier krijg je immers muziek te horen waar de compositie volledig afwezig is. Dit is vrije improvisatie in z’n puurste vorm, een constante wisselwerking van spontaan aangereikte ideeën, kleuren en texturen.

Collected / Kindred Spirits

Als dwarsdoorsnede van een loopbaan is Ig Henneman Collected alleszins verstandig samengesteld. Het laat de evolutie horen van een artieste die van meet af aan de grens tussen compositie en improvisatie bewandelende op een eigenzinnige manier en steeds nadrukkelijker op zoek is gegaan naar haar eigen muzikale taal, hier in toenemende mate nauwer aansluitend bij de improvisatie. In Grassetto klinkt redelijk toegankelijk en schippert tussen stevige houvast en speelse luchtigheid. Op het moment dat we belanden bij de duoplaat zitten we in een wereld die toch heel verschillend is, waar de verbeelding regeert en de afstand tussen idee en uitvoering zo kort mogelijk gehouden wordt.

De pas verschenen box zal verkrijgbaar zijn tijdens de tournee die morgen van start gaat. Het Ig Henneman Sextet gaat op weg met het programma Kindred Spirits, waarbij die titel (verwante zielen) net zo goed van toepassing kan zijn op de invloeden (o.m. Thelonious Monk, Ian Dury, Jimmy Giuffre, Emily Dickinson en de 14e eeuwe componist Francesco Landini worden vermeld), als op de medemuzikanten: Marilyn Lerner (piano), Lori Freedman (basklarinet/klarinet), oudgediende Wilbert de Joode (bas), de Berlijnse trompettist Axel Dörner en rietblazer Ab Baars. Het leidt geen twijfel dat met dit programma – dat nieuwe composities als improvisaties zal bevatten – niet enkel een stand van zaken gebracht zal worden, maar tevens een reis door vijfentwintig boeiende jaren.

De tournee duurt van 2 tot 19 december. Het Beneluxluik start op 12 december. Op woensdag 15 december speelt het sextet in het Cultureel Centrum van Maasmechelen, op vrijdag 17 december volgt De Singer in Rijkevorsel. Meer informatie en data op de website van Stichting Wig.

E-mailadres Afdrukken