Banner

BEST OF: Tom Waits

(gvdb), (gjw), (lt), (jm), (mvs) en (pf) - 03 december 2013

Geef toe: meestal zijn ze uw geld niet waard, die verzamelcd's van uw favoriete groep die u in de winkel vindt. De platenfirma denkt dat enkel singles in aanmerking komen, een artiest zelf is ook al zelden goedgeplaatst om eigen werk te beoordelen. Tijd dus dat het eens aan professionals wordt overgelaten, en wie beter dan een team kenners van enola om bij een special over Tom Waits ook een uitgepuurde, gebalanceerde introductie in de vorm van een Best Of te voorzien. De carrière van de brallende bard, gedistilleerd tot de vitaalste vijftien:

1. Way Down In The Hole

Een song die ondertussen onsterfelijk geworden is als theme song van de fantastische televisiereeks The Wire (zij het slechts een seizoen in Waits' eigen versie), maar die ook oorspronkelijk op Frank's Wild Years reeds een hoogtepunt van jewelste vormde. Een gestaag verder swingende bluesbas wordt geaccentueerd door spaarzame saxen en maracas en twee maal doorsneden door Marc Ribots hoekige gitaarwerk terwijl Waits een van zijn beste Howlin' Wolf imitaties neerzet. Dat doet hij zowel vocaal als tekstueel, met een naar gospel neigende aanmoediging om dekking te zoeken voor de duivel die in zoveel andere Waits-nummers de personages (of karikaturen zo u wil) meegesleurd heeft in zijn krochten.
Hoogtepunt: 01'24''. Marc Ribot smijt er een eerste typische half atonale maar in de bluestraditie gedrenkte solo tussen, en splijt de song meteen chirurgisch open.

2. In The Neighborhood

Niet alleen het dorp straalt amper sfeer uit op Swordfishtrombones uit 1983. De buurt zelf – straatbarbecues bestonden gelukkig nog niet – blijkt al helemaal een troosteloze bedoening. En de verteller lijkt het zich te beklagen dat hij er woont en er uiteraard niet weg kan. De vrachtwagens maken teveel lawaai, de winkeluitbater houdt een wapen bij de hand en er zijn altijd wel werken aan de straat of de stoep. Het zit allemaal niet mee. Alsof je milde verzuring op muziek zou zetten, zo klinkt deze heerlijk misantropische mars.
Hoogtepunt: 0'30''. Het refrein. Telkens weer opnieuw. Lijziger dan dit kan je een refrein niet zingen. Om te beklemtonen hoe mistroostig het toch wel allemaal is. Magistraal.

3. Dirt In The Ground

"En als we dood zijn groeit er gras op onze buik" gaat een populaire meezinger, Waits vat het nog frappanter samen: "We're all gonna be in the same place when we die/Your spirit don't leave knowing/Your face or your name/And the wind through your bones/Is all that remains/And we're all gonna be/Just dirt in the ground". Een blaaskapel die al eens van New Orleans heeft gehoord blaast er en sourdine een funeral march bij. En dat is het dan ook gewoon, de boodschap is zo wel duidelijk: we zijn voer voor wormen, maar dan met veel pretentie.
Hoogtepunt: 0'14''. Waits zet aan met dat "What does it matter, a dream of love or a dream of lies" in een afgeknepen, zielige falset. De kleine mens in het besef van al zijn nietigheid.

4. 16 Shells From a Thirty-Ought Six

Een bluesy gitaarlijntje en een primitieve drumbeat aangevuld met hier en daar wat potten- en pannengerammel: meer heeft Waits niet nodig om een wereldnummer te maken. Boven deze gestage shuffle vertelt Waits grommend en brullend het verhaal over de surrealistische jacht op een zwarte raaf met behulp van een pakezel en een ladder gemaakt van een tweedehands marimba. Simpel, maar bevreemdend en fascinerend.
Hoogtepunt 3'14". "I bang on the strings just to drive him crazy": de geobsedeerde protagonist sluit de vogel op in zijn Washburngitaar en proeft de zoete smaak van wraak.

5. Hang Down Your Head

Op het eerste gezicht een kort niemendalletje uit het eclectischeRain Dogs uit 1985. Maar schijn bedriegt, zoals steeds. De liefde is alweer over en de brokken zijn amper te lijmen. En toch moet hij verder. Maar eerst even dat hoofd buigen voor zoveel droefenis. Waits hoorde zijn vrouw de melodie ooit neuriën in de studio en zwierde het vervolgens op band. Nadat hij zich eerst ook nog eens flink liet inspireren door folksong "Tom Dooley".
Hoogtepunt: 1'03". Hoekige en heerlijke gitaarsolo van Marc Ribot, die voor het eerst samenwerkte met Waits op Rain Dogs.

6. Tom Traubert's Blues (Four Sheets To The Wind In Copenhagen)

Ten tijde van Small Change begon Tom Waits meer en meer te lijken op de personages uit zijn liedjes. Dronken en zwervend door een wereld die niet de zijne was. Gelukkig wist hij nadien het tij te keren, maar niet zonder eerst één van z'n meest iconische songs te schrijven. "Tom Traubert's Blues" bevat een paar van zijn beste verzen (het begin alleen al!), vol met dubbelzinnige beeldtaal over verslaving, eenzaamheid en een onbereikbare muze. Van het oudere werk is dit een van de weinige nummers die de metamorfose hebben overleefd en nog regelmatig worden opgenomen in de setlist.
Hoogtepunt: 0'00". "Wasted and wounded / it ain't what the moon did / I've got what I paid for now".

7. I Hope That I Don't Fall In Love With You

Hartverscheurende en oprechte song over dat vermaledijde LDVD. Waits mijmert over al die gemiste kansen op deze parel uit debuut Closing Time. Een simpele gitaarriedel volstaat als begeleiding. Het is al erg laat, de timing zit slecht en het feestje loopt op zijn eind. Nog snel een pint om wat moed in te drinken. Om dan vast te stellen dat ze al verdwenen is. En dat de vlinders het onvermijdelijk hebben overgenomen in de buikstreek. Ook in 1973 was zoiets rampzalig.
Hoogtepunt: 3'33". Het café gaat weer dicht. Ze blijkt nergens meer te bespeuren. ("your lost faaaaace"), en er is geen ontkomen meer aan : "I think I just fell in love with you". Nog maar eens een rondje dus.

8. Martha

"Martha" is het hartverscheurende relaas van een oude man die het achteloos passeren der jaren tracht te doorbreken door zijn jeugdliefde op te bellen. Naar gelang je het bekijkt is het een ode aan de melancholie of een intrieste blik in het hoofd van een nobody die de greep op z'n eigen leven heeft verloren. De tristesse druipt er in elk geval van af: Je hoeft je ogen maar te sluiten en je belandt zo in een schilderij van Edward Hopper. De overbekende pianomelodie wordt ondersteund door een groot strijkorkest dat bij mindere goden al gauw erg klef zou aandoen, maar in dit geval ongetwijfeld al talloze tranen heeft doen vloeien. 24 jaar was Waits toen Closing Time verscheen; denk daar even over na terwijl u een traan uit uw linkerooghoek veegt.
Hoogtepunt: het einde. "I remember quiet evenings/trembling close to you". Is het Martha of Tom die we horen?

9. Never Let Go

Hoe heerlijk rammelend Brawlers ook was, en hoe duister en vreemd de Bastards klonken, van het restjes verzamelende drieluik dat Orphans is, blijft Bawlers toch het sterkst overeind. Niet moeilijk: sommige van de ballades en dronkemanswalsjes die Waits daarop verzamelde, behoren tot de mooiste die hij geschreven heeft -- er staat op Closing Time alleen al nochtans behoorlijk wat concurrentie. Schoolvoorbeeld is "Never Let Go", dat met zijn slepende tromroffels vaagweg familie lijkt van het al even zwalpend mooie "In The Neighborhood", en bovendien voorzien is van een schaamteloos romantische tekst. "Our ring's in the pawnshop, the rain's in the hole / Down at the Five Points I stand / I'll lose everything / But I won't let go of your hand": het klinkt dankzij Waits' raspende grom nergens als koekendozenromantiek, maar wie hier niet week van wordt, kan maar beter een harttransplantatie overwegen.
Hoogtepunt: 01'45''. Het geroffel neemt toe, je wéét dat er iets te gebeuren staat, en dan neemt de aanvankelijk nog sluimerende accordeon het over voor een hartverscheurende solo en een dansje met de drums.

10. Christmas Card From A Hooker In Minneapolis

"Hey Charlie, I'm pregnant", valt dit droevige kerstkaartje uit Blue Valentine met de deur in huis, en komende van een hoertje klinkt dat niet als goed nieuws, maar wél als een goed Tom Waits-verhaal. Van zijn vele gedaantes krijgen we hier immers de rokerige, storytellingWaits, de man aan de barpiano die voor de gelegenheid in de huid kruipt van eerdergenoemd hoertje dat voor het eerst clean en gelukkig is, met haar trombonespelende man, en de ring van zijn moeder rond haar vinger. Mooi, denk je, voer voor een Hollywoodfilm, maar Waits zou Waits niet zijn als hij er in het laatste couplet geen stevige plottwist tegenaan gooide. Het zou zonde zijn om hem hier uit de doeken te doen, maar Waits breekt er in een paar woorden ieders hart mee.
Hoogtepunt: 03'40''. "Hey Charlie, for chrissakes, do you want to know the truth of it?" De postkaart is bijna vol, maar het meiske schrijft dan toch nog de waarheid neer, en die komt des te harder aan. Naar het antwoord van Charlie hebben we het raden.

11. God's Away On Business

Blood Money, tekstueel losjes gebaseerd op het aartsdonkere Woyzeck van Georg Büchner, is niet bepaald Waits' lichtste plaat, en dit grimmige hoogtepunt is mogelijk zelfs de donkerste song eruit. Niet enkel de diep rommelende percussieve begeleiding (luister trouwens goed naar Colin Stetsons prachtig basklarinetspel) draagt daar toe bij, maar ook de geblafte tekst bevindt zich ergens in dat cynische Waits-wereldje dat bijna even hilarisch als ongemakkelijk is. Een amoreel wereldje bovendien, waar God verkiest liever niet te kijken naar de vuiligheid die de mensheid daar beneden uitspookt, maar wel een dat als vanouds meesterlijk in tekst en muziek wordt omgezet.
Hoogtepunt: 00'27''. De ritmische bonk die steeds in de refreinen opduikt, laat hier een eerste keer van zich horen in de zinsnede "the ship is sinking", een metafoor die de cynische atmosfeer van de plaat meteen mooi samenvat.

12. Cold Cold Ground

Melancholie loert machtig om de hoek op deze droeve parel uit Frank's Wild Years uit 1987. David Hidalgo snokt een snikkende melodie uit zijn accordeon, terwijl Waits met heimwee een ietwat morbide boom opzet over berusting. Losjes gebaseerd op een oud slavenlied van Stephen Foster ("Massa's in de Cold Ground") is "Cold Cold Ground" dan ook een traag zwoegend pleidooi voor wat meer menselijkheid, zo net voor het verdwijnen in de kille grond. En anders kan er nog altijd wel een rondje af, daar in de stamkroeg.
Hoogtepunt: vanaf 3'30". Waits zakt hoorbaar dieper en dieper in de kille aarde en elke keer dat hij met zijn schuurstem de titel herhaalt, geloven we hem op zijn woord.

13. Innocent When You Dream (78)

Deze intieme versie wint het van de theatrale ballroom-versie, want een kwetsbaar liefdesliedje als dit komt zo toch wat beter tot zijn recht. De korte pianonoten waarmee het nummer begint, zetten direct een dromerige sfeer neer die perfect aansluit bij de mijmeringen over jeugdige verliefdheid. Mooie afsluiter van Frank's Wild Years, een van de beste theaterplaten van Waits.
Hoogtepunt: 0'00". De korte accentjes op piano.

14. Hoist That Rag

"Yohoo, and a bottle of rum" nog aan toe, "Hoist That Rag" is het beste zeeschuimersnummer dat Waits ooit opnam. Over een geweldige gitaartrack van Marc Ribot, een rommelende baslijn van Les Claypool (Primus) en stampende percussie van zoon Casey Waits brult Waits zijn piratentekst, rechtstreeks geïnspireerd op Herbert Asbury's Gangs Of New York en de rivierrovers van de Hook Gang die er in figureren. Al mag u zich van ons net zo goed aansluiten bij deze nogal bizarre interpretatie die we ergens op het internet vonden: "I always thought it was about what men would do if they menstruated".
Hoogtepunt: 00'51''. Die eerste geblafte "Hoist That Rag".

15. Time

Zowel het letterlijke als het emotionele middelpunt van Rain Dogs uit 1985. Een melancholische, onvatbare pianoballad met Waits op een poëtische tour de force die zelfs naast Dylan's "Shelter From The Storm" overeind blijft. In al zijn duisternis en breekbaarheid even betoverend als bedroevend.
Hoogtepunt: 3'36". Geconfronteerd met het genadeloos verstrijken van onze beperkte tijd op deze aardkloot is er maar één boodschap: "It's time, time, time/that you love".

E-mailadres Afdrukken