Banner

Brian Wilson

Smile

10.0
Markus Niementhaler - 18 oktober 2004

Ik moet toegeven: eigenlijk ben ik veel te jong om deze plaat te bespreken. Ik ben niet één van die talloze fans die ongeveer zevenendertig jaar hebben gewacht tot "de plaat die het aanzien van de pop voorgoed zou veranderen" eindelijk aan de mensheid werd geopenbaard. Ik ben me pas gaan interesseren voor muziek aan het eind van de jaren '70, begin jaren '80, en toen was er van The Beach Boys, de groep die in de jaren '60 een creatieve en artistieke wedstrijd aanging met The Beatles, eigenlijk geen sprake meer. Er toerde nog wel een groep rond met diezelfde naam (de meeste leden waren er van bij het begin bij), maar zodra Mike Love (neefje van de Wilsons) het laken naar zich toe trok, waren deze Beach Boys niet meer dan een leuk popgroepje dat af en toe nog goed was voor een bescheiden hitje (herinner u het bedenkelijke 'Kokomo', of 'Wipeout' met hiphoppers Fat Boys).
Wat er aan het eind van de jaren zestig gebeurde, heb ik dus ook allemaal van horen zeggen, uit de boekjes en uit popencyclopedieën. U kent het verhaal intussen ook zelf wel; Brian Wilson die helemaal ondersteboven is van 'Rubber Soul' van The Beatles, en als antwoord het meesterwerk 'Pet Sounds' de wereld instuurt. Meteen begint hij met tekstschrijver Van Dyke Parks aan een opvolger, die nóg beter moet worden dan 'Pet Sounds', maar dan doen The Beatles met 'Revolver' en (vooral) 'Sergeant Pepper's Lonely Hearts Club Band' een meesterlijke tegenzet. Tot overmaat van ramp wordt de wereldvreemde, geflipte strandjongen ook nog eens creatief afgeblokt door zijn groepsgenoten, met als gevolg dat het ambitieuze project, de 'Four Elements Suite', de "teenage symphony to God" er alsnog niet komt.
'Smile' neemt mythische proporties aan. Men heeft het over het "best bewaarde geheim uit de popgeschiedenis", al is dat laatste niet helemaal waar. De andere groepsleden gaan aan de slag met enkele stukken van 'Smile', en dat resulteert in de teleurstellende mutant 'Smiley Smile'; 'Good Vibrations' en 'Heroes and Villains' staan op zowat alle Beach Boys-compilaties, en in 1971 schrijft Wilson al een hele plaat rond 'Surf's Up', nog een fragment uit de suite.
LSD en paranoïa eisen hun tol; Wilson - trop génial - wordt gek verklaard, en leeft jarenlang onder de vleugels van meesteroplichter-psychiater Eugene Landy. In '91 durft hij eindelijk te breken met de kwakzalver en pakt hij zijn muzikale loopbaan weer op. Na enkele fijne soloplaten verbaast hij in 2002 met een nieuw ambitieus project, dat het eerste opstapje wordt naar de onthulling van 'Smile': de tournee "Brian Wilson presents Pet Sounds Live". Het wordt een succes, en Melinda, Wilsons echtgenote en Darian Sahanaja (lid van The Wondermints, Wilsons nieuwe begeleidingsband) slagen erin hem ervan te overtuigen de integrale 'Smile' vanonder het stof te halen. Tekstschrijver Van Dyke Parks wordt erbij gesleept om de zwarte gaten in 's mans geheugen op te vullen. Wilson en band trekken weer de boer op, 'Smile' werd met de nieuwe muzikanten weer helemaal opnieuw opgenomen en afgelopen zomer werd de legendarische symfonie eindelijk in plastic schijfjes gebrand en wereldwijd verdeeld.

Was het het wachten waard? Ja. 'Smile' is inderdaad een ongelooflijk knappe plaat, één van wereldformaat. 'Smile - the Record' is een driedelige suite (het vuurgedeelte werd destijds vernietigd, omdat Wilson vreesde door zijn muziek wereldwijd brand te veroorzaken). Wie echter verwacht een plaat te horen die de luisteraar van bij de eerste draaibeurt van zijn sokken blaast, moeten we teleurstellen: 'Smile' is geen stereofonisch geluidsspektakel zoals 'Sgt. Pepper's…'; het is een luisterplaat, die je moet laten groeien. Pas na verloop van tijd openbaart ze zich als een meesterwerk, zonder studiotechnische snufjes, knotsgekke arrangementen of psychedelische effecten. Dit kon in 1967 inderdaad geen hit geworden zijn, en toch is dit een veel beter antwoord op 'Sgt. Pepper's…' dan bijvoorbeeld het bij momenten beschamende 'Their Satanic Majesty's Request' van de Stones. Is ze beter (of minder goed) dan 'Pet Sounds' of 'Sgt. Pepper's'? Neen, heel anders.
Natuurlijk wordt er ook op deze plaat gespeeld met ongewone instrumenten (toeters en bellen zijn nooit ver weg), zijn de songstructuren soms gewaagd (maar vooral gelaagd) en heeft 'Smile' haar bombastische momenten; feit is dat al deze songs staan als een huis. Was deze plaat zevenendertig jaar geleden wél uitgebracht, dan waren ook pakweg 'Song For Children', 'Child Is Father of the Man', 'Wonderful' of 'In Blue Hawaii' onvervalste classics geworden.
De essentie van de plaat zijn de vocalen, de harmonieën en de melodieën van Wilson. De teksten van Van Dyke Parks maken van dit alles een fraai geheel, dat je bij momenten het gevoel geeft te luisteren naar een musical. De plaat klinkt af en toe ook een tikkeltje naïef, maar dat komt waarschijnlijk door de tijdsgeest. De wereld zag er toen ook niet zo fraai uit, en met 'Smile' wilde Wilson zorgen voor een soort tegengif.
Is 'Smile' de Beste Plaat Aller Tijden, zoals sommigen beweren? Nee, een plaat als deze is hors catégorie en doet niet mee om te winnen, alleen voor de eer. Was Wilson zijn tijd ver vooruit? Ook niet, evenmin klinkt 'Smile gedateerd, eerder tijdloos. We durven er daarentegen niet aan te denken hoe de popgeschiedenis er had uit gezien indien dit kleinood wél was verschenen in de jaren '60. Stel je voor, misschien hadden The Beatles dan wel hun respectieve vrouwen aan de deur gezet om zich te bezinnen over een nieuwe tegenaanval… We mogen er niet aan denken!
Mike Love, gezonde geest in een gezond lichaam, bezit vandaag de rechten op de naam The Beach Boys, maar muzikaal gezien is hij nog net goed genoeg voor een playbackdoortocht op de Diamond Awards. De real stuff komt nog steeds uit de bijenkorf in Brian Wilsons koker.
E-mailadres Afdrukken