Savoia & Sowa

Marzi, 1984-1987

8.5
Matthieu Van Steenkiste - 19 mei 2013

Stakingen, twee jaar lang de staat van beleg, hongersnood, de ontmanteling van het communistische regime...: de jaren 1980 waren een van de vele turbulente periodes uit de Poolse geschiedenis. Tegen deze achtergrond vertelt Marzena Sowa (zie ook: Zoen niet zomaar iemand) het opvallend universeel aanvoelende verhaal van haar eigen jeugd.

Sowa groeide op in het Zuid-Poolse industriestadje Stalowa Wola, waar ook Grzegorz Rosinski (Thorgal, De Chninkel, etc.) vandaan kwam. Na haar studies verhuisde ze naar onze contreien en ontmoette ze er haar partner, de Franse striptekenaar Sylvain Savoia. Het was op zijn aanraden dat ze haar memoires op papier zette waarna het koppel ze samen verstripten. Bijna tien jaar geleden verscheen een eerste deeltje in het Nederlands bij Dupuis. Het vervolg verscheen enkel in het Frans.

Oorspronkelijk werd Marzi voorzien van een vrolijke inkleuring. Een nieuwe opmaak met grauwe tinten (grijs, bruinrood, zwart, wit) en een kleiner graphic novel-formaat bezorgden de strip plots heel wat aandacht. De volwassen lezers en een hele rits uitgeverijen ontdekten de ontroerende avonturen van de kleine Marzi. Ondertussen is de strip veelvuldig vertaald en reist het auteurspaar de wereld af om interviews te geven. Blloan verzorgt nu een eerste bundeling met de delen 1 t/m 3 voor de Nederlandstalige markt.

Marzi doet denken aan Satrapi's Persepolis: een modern, autobiografisch verhaal over een kindertijd in een land dat niet het onze is. We worden ondergedompeld in een wereld die ook voor de jonge Polen van nu al lang een ver, duister verleden is geworden: genieten van schaarse suiker in de thee, maandenlange wachtlijsten om een auto of een televisie te mogen kopen, naar de kerk gaan als stille verzetsdaad, een foute opmerking over het regime die verregaande gevolgen kan hebben... Onderdrukking verandert de mens ingrijpend. Tekenend is de scène waarin een razende pompbediende weigert om Marzi's vader uit de nood te helpen, enkel en alleen omdat hij de regels moet laten primeren op een vriendelijk, menselijk gebaar. Het boek toont wie het nooit meemaakte wat het zou kunnen geweest zijn om op te groeien in een land dat kreunde onder de invloed van het dictatoriale communistische regime.

We komen in Marzi ook het een en ander te weten over de Poolse volksaard, al zitten sommige zaken op een verfijnde manier verdoken in het relaas. Aan tapijten ("Mijn ouders hebben er een extra gekocht. Dat staat in mijn kamer, achter 'n gordijn. Later is het voor mij... Ik krijg 't als ik trouw") en het plukken van champignons worden afzonderlijke hoofdstukjes gewijd, maar evengoed komen de vaderlandsliefde, het kosmopolitisme en de niet aflatende, liberale werkethiek van de Polen aan bod. Ook de dubbelzinnige houding tegenover Joden krijgt een plaats. Wie genoten heeft van Delisles reisverhalen, vindt in Marzi ongetwijfeld zijn gading, al is de vertelstem hier meer dan een bevoorrechte buitenstaander.

De grote sterkte van dit album is dat het verhaal vertelt wordt vanuit het standpunt van een kind. De politiek-economische en sociale aspecten van de zwanenzang van het communistische regime zijn slechts één facet. Marzi is ook, en misschien wel bovenal, een treffende coming of age-vertelling waarin kinderlijke onschuld de boventoon voert. Voedselbonnen of door de straten bulderende tanks kan het kleine meisje niet meteen plaatsen. Pas na verloop van tijd groeit het besef over de harde buitenwereld. Marzi's wereld bestaat in eerste instantie uit kattekwaad uithalen in de trappenhal van het appartementsgebouw, spelen met haar vriendinnetjes en vakanties op het platteland.

Verschillende van de talrijke korte hoofdstukjes -- een voor een voorzien van eenvoudig vormgegeven pagina's met telkens zes kadertjes (twee uitzonderingen niet te na gesproken) -- vertellen over de kleine dingen des levens die bepalend zijn voor een opgroeiend kind: de eerste oorringetjes, een nieuwe haarsnit... Eerder dan de eerste communie zorgt het inzicht dat een pop een dood voorwerp is voor een kantelmoment. Gezeten op de rand van haar bed realiseert Marzi zich: "Ik ben nu groot". Deze invalshoek maakt van de strip een zeer herkenbaar verhaal dat de Oostblokkers een menselijk gezicht geeft, in weinig verschillend van onszelf.

Sowa en Savoia verweven het grote verhaal en de persoonlijke ervaring van een kind op geheel natuurlijke wijze. Marzi leest dan ook als een vlotte, meeslepende graphic novel waarvan de gevoeligheid ongetwijfeld een groot publiek aanspreekt.

Thomas Bartosik
E-mailadres Afdrukken
 
Savoia & Sowa
Blloan
Tekeningen: Sylvain Savoia; Marzena Sowa
Scenario: Sylvain Savoia; Marzena Sowa
www.blloan.com

Advertentie
Banner
Advertentie