MetaMaus (Art Spiegelman)

Eric d’Hooghe - 02 april 2012

Art Spiegelman’s Maus, een van de meest onconventionele boeken over de Holocaust, waarbij nazi’s als katten, joden als muizen en Polen als varkens worden weergegeven, werd 25 jaar in 2011. Normaal gezien een goede reden voor een dure heruitgave. Maar de auteur verkoos om een metaverhaal te maken en gaf het meteen de niet zo ver gezochte titel MetaMaus.

Maus was de eerste strip die een Pulitzerprijs won en die er meteen voor zorgde dat de perceptie van het beeldverhaal grondig veranderde. Vanaf dat moment werd het stripverhaal bekeken als ernstige kunst. Maus was niet de eerste echte graphic novel. Daarvoor was het teveel een novel, een werk van memoires en geschiedenis. Het vertelt in drie stadia het verhaal van de vader van Art Spiegelman: in het Polen van voor de Tweede Wereldoorlog, tijdens de oorlog in Auschwitz en als oudere man in het naoorlogse Amerikaanse Queens. Spiegelman slaagde er meteen in om er het verhaal van de tweede generatie overlevenden van de holocaust van te maken. Dit deed hij door zichzelf als personage in het boek op te nemen als een toeschouwer die alles met de nodige cynische humor overschouwt. Hiermee schopt hij ook heel wat heilige huisjes omver.

Maar nu dit nieuwe boek: MetaMaus. Je kan het beschouwen als een soort schetsboek van een kunstenaar. Of eerder als een vriendenboekje annex fotoalbum annex archief. Neem daarbij de extra’s die die van de laatste Transformers-dvd overstijgen en je krijgt een terugblik op Maus, die de ingewikkelde structuur en opbouw van de originele strip een stuk duidelijker maakt. De uitgever noemt het een boeiende vorm van een verklarende encyclopedie.

Het grootste deel van het boek omvat een soort diepte-interview met in de marge heel wat al dan niet kunstige schetsen en kattebelletjes, waaronder enkele originele schetsen, persoonlijke foto’s en officiële documenten zoals het paspoort van zijn moeder en het arrestatiebevel van zijn ouders. Daarnaast krijg je nog heel wat interviews met de gezinsleden van Spiegelman waardoor je de persoon achter de auteur beter leert kennen.

Wat zeker opvalt is de dvd die ingewerkt is in de cover. Je vindt daarop heel wat interessante zaken zoals een interactieve versie van de strip, interviews en home movies. Interessant, maar ik vermoed dat heel wat mensen hoogstens één keer de moeite zullen doen om dit te bekijken. Laten we het dus vooral hebben over het boek.

Het interviewgedeelte, afgenomen door Hillary Chute, is echt wel té lang en te clichématig. Gelukkig is Spiegelman een goede verteller met de nodige dosis humor om het geheel boeiend te houden. Zo komen we heel wat te weten over Maus. Zoals het feit dat het eerste deel van de tweedelige strip in eerste instantie door heel wat uitgevers geweigerd werd. De afwijzingsbrieven worden trouwens afgedrukt in dit boek. Ze vonden het idee om de holocaust in een strip te verwerken ondenkbaar. Uiteindelijk werd het gepubliceerd door Pantheon Books, die hem trouwens maar een miniem voorschot gaven.

Maar zoals we allemaal weten, werd Maus uiteindelijk een bestseller, wat Spiegelman evenveel verraste als de oorspronkelijke weigeraars. Voor Spiegelman was dit succes echter dubbel. Het kostte hem immers heel wat moeite om de volgende 20 jaar het juk van dit succes af te werpen. Ondanks het succes, blijft hij het toch allemaal wat meewarig bekijken. Zeker nadat de strip een jeugdprijs wint. Volgens Spiegelman is het beschouwen van dit boek als een opvoedende factor voor kinderen gelijk aan kindermishandeling. Er wordt ook een hele tijd stilgestaan bij het gebruik van dieren als metafoor wat het volgens hem gemakkelijker maakte om het geheel objectief te bekijken.

MetaMaus is een titel die in elk geval de lading dekt. Geef het dus zeker niet cadeau aan iemand die de strip niet gelezen heeft. We worden ons er meteen ook van bewust dat de originele Maus er in slaagt om na 25 jaar nog steeds provocerend over te komen. Spiegelman verwijst in het boek trouwens naar een incident in Duitsland in 1987, toen een reporter hem toeblafte: “Denkt u niet dat een strip over de holocaust getuigt van slechte smaak?” Waarop de auteur antwoordde: “Nee, ik dacht dat Auschwitz slechte smaak was.”

E-mailadres Afdrukken