Banner

Het Toneelhuis

Bloed & Rozen

Hildegart Maertens - 15 juni 2011

Met Bloed & Rozen zorgen Guy Cassiers en zijn Toneelhuis voor een euforiserende onderdompeling in een esthetisch bad. Alle middelen worden daarvoor aangewend, met in het centrum steeds en zonder ooit aan belang in te boeten de intense vertolking van de fenomenale tekst van Tom Lanoye. Via schoonheid tot moreel inzicht komen in theater als totaalervaring: het is gesublimeerde kunst zoals we die zelden kunnen zien.

Lanoye en Cassiers werkten al eerder samen in stukken die poogden machtsstructuren bloot te leggen en hun invloed op de moraal te analyseren. Daartoe bewerkte Lanoye al de roman Mephisto van Klaus Mann en een aantal Griekse tragedies, resulterend in de wondermooie tekst Atropa. Telkens waren oorlogen de achtergrond en dit is in Bloed & Rozen niet anders. We bevinden ons in de 15e eeuw, ten tijde van de Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Twee historische figuren vormen de basis van Lanoyes verhaal: Jeanne d’Arc en Gilles de Rais. Ze zijn elk op hun beurt tragische figuren, existentieel worstelend, maar tegelijk speelbal van het in de Middeleeuwen almachtig instituut Kerk. Zelfbelang, hypocrisie en heimelijkheid zijn de principes waaraan zowel Jeanne als Gilles worden blootgesteld. De reminiscenties naar onze tijd liggen voor de hand en Lanoye maakt gretig gebruik van deze actualiteitswaarde.

Met Jeanne en Gilles worden zowel het volk als de adel gerepresenteerd. Innerlijk zijn ze verwant in hun houding tegenover de gevestigde religieuze orde. Grootgemaakt “in de coulissen” van de macht, uit puur opportunistische overwegingen, wordt Jeannes overmoedigheid haar fataal. Gevangen genomen door de Engelsen wordt ze aan de Kerk uitgeleverd, die haar maar al te graag veroordeeld op grond van ketterij. Het moment van Jeannes terechtstelling is een fantastische apotheose. In het aanschijn van de vlammen worden belangen geëxpliciteerd en krijgen turbulente emoties hun ontlading. Aan het gekonkel en de huichelarij van de bisschoppen voegt Lanoye interessant genoeg nog de stem toe van de geldschieter die de nieuw opkomende burgerijklasse symboliseert. Het doorgedreven liberalisme van diens leer is eveneens onthutsend. Hij staat onverschillig tegenover alle hardvochtigheid of gruwelpraktijken, zolang er maar cashflow is. Het is de amoraliteit van ons marktdenken, de ontmenselijking van het kapitalisme dat minstens even actueel is als de misbruiken in de Kerk vandaag.

Ook Gilles is totaal ontredderd bij het proces tegen Jeanne. Tot het op wreedheid beluste volk van Rouen dat zich aan de brandstapel verlekkert, schreeuwt hij: “Geen sterveling verdient na haar bescherming -. Een maarschalk blijven is voor mij te klein. Wat u bent, zal ik in een veelvoud zijn.” Het luidt het tweede deel in, waarin we hem ontaard zien, zich overgevend aan (seksuele) wreedheden. Ook hij zal ten slotte door de Kerk ter dood worden veroordeeld. Parallel met Christus’ kruisiging, omringd door een goede en slechte moordenaar spreekt hij zijn laatste groteske woorden die de Kerk ridiculiseren: “Geef mij de kans u beter te verlossen dan wie het voor mij reeds heeft beproefd. Zij wisten minder af van misdaad dan van liefde. Ik probeer het omgekeerd.” Met het sterven dat tegelijk een verlossing is voor Gilles, die zo de weg terugvindt naar Jeanne, krijgen we een laatste El Greco-achtig tableau gepresenteerd.

Structureel zijn het eerste en tweede deel spiegelingen van elkaar. Dezelfde elementen komen op ingenieuze wijze terug en er zijn betekenisvolle rolverwisselingen. De sfeer is in deel twee duidelijk grimmiger, conform de innerlijke wereld van Gilles in vergelijking tot die van Jeanne. Het vrouwenkoor dat de goddelijke inspiratie van Jeanne vertegenwoordigd en naar de sterren reikt in von Bingen-achtige gezangen, wordt een diep en dens mannenkoor dat naar de zonden van Gilles peilt. De prachtige a capella muziek van Dominique Pauwels wordt trouwens meesterlijk gezongen door leden van het Collegium Vocale Gent. Kostuums, video-ontwerp en belichting vormen een coherente, maar bovenal verbluffend mooi geheel. De manier waarop gespeeld wordt met schaduw en projectie laten een enorm esthetisch oog vermoeden. Al deze toevoegingen zijn niet zomaar een laag vernis bovenop de essentie van de tekst, maar katalyserende media die het geheel naar een hoger plan leiden. Het is dit transcenderend gegeven dat Bloed & Rozen tot een van de beste voorstellingen maakt die in de loop van volgend jaar in ons land zal spelen. Wie het gezien heeft, zal er nog lang mee in zijn hoofd blijven zitten.

E-mailadres Afdrukken