Banner

Maatschappij Discordia/tg Stan/Cie De Koe

Vandeneedevandeschrijvervandekoningendiderot (FP)

Frauke Pauwels - 10 september 2002

Ook een Marokkaan is mens. Maar is hij daarom ook toeschouwer? Terwijl de marketing- en reclamewereld allang elke consument op zijn eigen, specifieke manier benadert, slaat de toneelwereld zichzelf voor de borst: iederéén moet komen kijken. Vandeneedevandeschrijvervandekoningendiderot gaat de uitdaging aan en verkent de mogelijkheden van theater tot in het absurde.

Makkelijk hebben Peter Van den Eede (De Koe), Damiaan De Schrijver (STAN) en Matthias De Koning (Maatschappij Discordia) het zich niet gemaakt. Voor hun dissectie van het acteerspel halen zij de mosterd bij Diderots Paradoxe sur le comédien, een achttiende-eeuws essay dat eerder lijkt thuis te horen op de schoolbank, dan op de planken. Grof gezegd komt het hierop neer: hoe minder emoties de toneelspeler heeft, hoe meer de toeschouwer er zal hebben.

Vandeneedevandeschrijver draait die rollen meteen om: we zien de acteurs hinkelen tussen zichzelf en een personage, in een eindeloos scala aan emoties. Het publiek houdt het vooral op één gevoel, de onstuitbare bulderlach. De bewerking is immers zo grotesk, dat elke academische inslag meteen zoek is. Rochelend en rokend nodigen de acteurs de toeschouwers uit om door het smalle gangpad naar een harde houten stoel te schuiven. Als luidruchtige en grootsprakerige barbaren banen zij zich even later zelf een weg door de tekst en de ruimte. Wankele tafeltjes en gevaarlijk gestapeld servies moeten eraan geloven — de slapstick van ‘den dikke en den dunne’ achterna. Voor het decor werd de hele zolder van Diderots tijdperk uitgekamd: een uitgestalde nature morte, oude kamerschermen met trompe l’oeil-technieken, stoffige pruiken, vals bloed… Wie zich in een dergelijk decor vandaag nog thuis voelt, heeft enkele eeuwen onder het stof gelegen.

Of toch niet? Onder de overdadige humor en schijnbare anti-datering schuilen een hoop suggesties. Voortdurend zetten de acteurs het publiek op het verkeerde been, zodat het nooit weet of de pijn écht is of gespeeld, of de anders zo tekstvaste acteur zijn repliek vergat, of dat hij maar doet alsof. Onderhuids verwijzen de fratsen en grollen naar een brandend actuele zoektocht.

Want niet alleen speelstijlen, maar het hele theater ligt onder vuur: al te elitaire kunstenaars worden op het matje geroepen, publiek wordt nauwgezet geanalyseerd, subsidies worden herleid tot beloning of straf… Theater moet weer maatschappelijk zijn. Het moet mensen aan het kijken — en denken — zetten, en liefst nog veel mensen ook.

Vandeneedevandeschrijver lijkt daar moeiteloos in te slagen. De drie acteurs spelen voortdurend met een knipoog naar het publiek, porren het aan tot reactie, halen het als het ware op schoot door de zitplaatsen zo dicht bij de krappe speelruimte te zetten dat je hun adem ruikt (om van het zweet nog maar te zwijgen).

Maar is het dat wel, wat politici en bezorgde beleidsmakers bedoelen? Dit trio blijft lustig zichzelf als onderwerp nemen en steekt het winnende lot, de hekeling van het politieke en culturele debat, onder een kraslaagje. De allusies op de vraag naar publieksparticipatie, op de gewoonte van Discordia om het script op toneel mee te nemen, op de keuze om het toneel nog terwijl het bezig is te becommentariëren, zijn immers enkel voor het goed ingelichte publiek weggelegd.

Het lijkt wel een waspoederpromotie: kunst en entertainment in één. Toch is het precies die gelaagdheid die het stuk verheft boven de burleske en optilt naar het niveau van kunst. Wie erin slaagt die gelaagdheid aan te houden, kan zich met een gerust geweten richten tot een ‘brede sociale mix’ — zoals Shrek naast de trouwe Disney-bezoekers ook een heel ander publiek wist aan te spreken.

Dit uitgesponnen zelfportret, dat spettert van het spelplezier, geeft alvast de goede aanzet. Drie rasacteurs slagen erin zichzelf met zo’n naturel neer te zetten en daar nog een tweede, burlesk personage bovenop te gieten, dat de toeschouwer elke zin voor oriëntatie verliest. Twee uur lang graven naar een diepere betekenis, vergt helaas veel concentratie. Spijtig dat een dergelijk offer je nog steeds niet verder brengt dan de grenzen van het theater…

E-mailadres Afdrukken