Banner

Het Toneelhuis / Guy Cassiers

Onder de Vulkaan

Isabelle Stockmans - 14 oktober 2009

De mogelijkheden van (live-)projectie op scène, een fascinatie voor de literaire canon, en een dosis maatschappelijke relevantie: theatermaker Guy Cassiers combineert de verschillende elementen in een stilaan vertrouwd aanvoelende beeldtaal. Met Onder de Vulkaan geeft hij dit najaar opnieuw een klassieker aan het podium prijs.

Under the Volcano (1947) van Malcolm Lowry speelt zich af in het Mexicaanse dorpje Quauhnahuac, aan de voet van twee indrukwekkende vulkanen. Binnen het tijdsbestek van een dag probeert de Britse Consul Geoffrey Firmin de relatie met zijn vrouw Yvonne te redden. De dag die Lowry beschrijft is niet toevallig 2 november 1938, voor de Mexicanen de feestdag van de doden. Temidden van de publieke feestelijkheden speelt zich een persoonlijke tragedie af.

Net als het boek begint het stuk op de avond van 2 november 1939, precies één jaar later. Als een flashback ontstaat het verhaal vanuit de weemoedige herinnering van een verteller. Het principe benadrukt vooraf al de onvermijdelijkheid van wat er te gebeuren staat: de afloop is gekend, het rad van fortuin draait enkel achteruit. Wat volgt is, zoals beloofd, theater over drank, dood, en liefde die te laat komt.

Het is een hele uitdaging om een roman als Onder de vulkaan naar het theater te vertalen. De schrijfstijl van Lowry is lyrisch en beeldend en munt veeleer uit in monologues intérieures dan in levendige dialogen. Naast een verterende verslaving, staat een complexe vierhoeksverhouding centraal. De aanwezigheid van Firmins halfbroer en een jeugdvriend, ooit de minnaars van Yvonne, maakt de situatie nog uitzichtlozer.

Ondanks de hoge moeilijkheidsgraad, brengen de bewerkers van Under the Volcano een goede voorstelling op de planken. Josse de Pauw heeft de tekst op een subtiele manier speelbaar gemaakt zonder voorbij te gaan aan de poëtische essentie. Feilloos speelt hij de benevelde hoofdrol van Consul, terwijl tegenspeelster Katelijne Damen een prachtige Yvonne neerzet.

De vormgeving van Cassiers is op het eerste gezicht vrij sober. We zien een witte achterwand, onderverdeeld in 48 kleinere vlakken. Voor de semi-transparante wand staat slechts één stoel met daarop Bert Luppes die als Laruelle het verhaal inleidt. Achter de wand tekent het silhouet van De Pauw zich af. Lijfelijk is de Consul slechts als schim aanwezig. Pas wanneer de tijd een sprong achteruit maakt, en hij het overneemt van Laruelle, vult een close-up van zijn gezicht de ruimte.

Tijdens de voorstelling doet het raster dienst als scherm. Naast projecties maakt Cassiers gebruik van vooraf opgenomen beeldmateriaal. Bepaalde handelingen, zoals het drinken of het zich verplaatsen, worden op die onrechtstreekse manier vertoond. Voor de opnames trok de regisseur met de hele ploeg naar Mexico, al blijft er van de couleur locale niet zoveel over. Af en toe zien we een sombere cantina of een Mexicaans landschap. De rest is vervormd onder de troebele blik van de alcoholicus, en had even goed gefilmd kunnen worden in de repetitieruimtes van Het Toneelhuis.

Het is de sterkte van het stuk dat het een deel opvangt van de werkelijkheid zoals ze zich afspeelt in de hoofden van de personages. Broeierige alleenspraken worden door beeld en geluid sferisch ondersteund. Dit levert soms prachtige resultaten op, zoals een Marc Van Eeghem die mijmert over de vluchtigheid van het bestaan, terwijl witte wolken over zijn geprojecteerde gezicht razen. Voor een hartverscheurende episode over liefde, drank en zelfvernietiging, ligt de nadruk misschien nog iets te veel op de tekst en het esthetisch verantwoorde.

Onder de Vulkaan maakt indruk door de schoonheid. In Lowry’s boek echter, explodeert er meer dan alleen de taal. Die verpletterende en pijnlijke chaos blijft in de theaterbewerking niet voldoende overeind.

Voor de speellijst van Onder de Vulkaan kan je terecht op de site van het toneelhuis.

E-mailadres Afdrukken