Banner

Jan

Cement

Carmen Van Cauwenbergh - 26 november 2008

Met Cement nemen Peter Seynaeve en Ans Vroom van het gezelschap Jan het boek The Cement Garden van Ian McEwan onder handen. Met een uitgepuurde en fragiele voorstelling die ons in de deviante wereld van vier ouderloze kinderen binnenleidt als resultaat.

Het boek The Cement Garden van Ian McEwan verhaalt over vier kinderen die op korte tijd beide ouders verliezen. Omdat ze niets anders dan een geïsoleerd leven kennen en bang zijn voor de buitenwereld, begraven ze hun moeder — die kort na de dood van hun vader eveneens het leven laat — in de kelder zodat de maatschappij hen niet uit elkaar kan halen. Het is een verontrustend verhaal dat beschrijft hoe kinderen, die op zichzelf aangewezen zijn, een eigen wereld creëren die volgens andere normen en waarden handelt dan die van de samenleving. Doordat de kinderen voor de dood van hun ouders al in een wereldvreemd en asociaal milieu waren grootgebracht, is deze nieuwe situatie de ideale gelegenheid om frustraties, pervers gedrag, incestueuze relaties en onverwerkte emoties de vrije loop te laten. De eenzaamheid, wanhoop en het gevoel een buitenstaander te zijn, elementen die al aanwezig waren, nemen nu enkel grotere proporties aan.

Het gezelschap Jan neemt grote lijnen of thema’s over uit het boek maar weet met haar eigen, nieuwe tekst toch een geheel eigen voorstelling te maken. Door ver weg te blijven van elke psychologisering krijgen we hier geen personages te zien maar vier jonge mensen die enkel door hun zijn een doordringende en claustrofobische sfeer weten neer te zetten. De momenten van verstilling, waar het pure zijn tot een hoogtepunt wordt gevoerd, weten de buitenissige situatie van deze kinderen nog scherper te schetsen. In schril contrast hiermee staan de weinige momenten dat ze nog echt kinderen kunnen zijn: Tom die zijn grote broer plaagt met een irritante, piepende stoel en de zussen en broers die zorgeloos dansen op de veel te luide muziek van Britney Spears. Maar deze kinderlijke naïviteit overleeft niet in een situatie waar men te veel verantwoordelijkheden moet nemen en te snel volwassen moet worden. De perversiteit, waaronder de relatie tussen de oudste broer en zus, wint steeds meer terrein en verdrijft zonder mededogen de onschuld.

Toch wordt de kwetsbaarheid van deze kinderen op geen enkel moment uit het oog verloren en wordt de grens tussen de wereld van de volwassene en die van het kind nooit opgeblazen. In hun fantasiewereld spelen ze vadertje en moedertje en is hun moeder gewoon ziek; een spelletje dat vooral door Julie, de oudste dochter, wordt volgehouden. Zij denkt dat dit het beste is en dat ze hierdoor voor altijd bij elkaar kunnen blijven. Margot, het jongste meisje, durft deze ballon al eens te doorprikken met haar, voor die leeftijd, harde en realistische opmerkingen en wordt dan ook door Julie op hardhandige wijze gedwongen om te zeggen dat mama ziek is en slaapt.

De isolatie van de kinderen, van de buitenwereld en zichzelf, weet Peter Seynhaeve ook helder naar het decor door te trekken. De lappendekens doen niet alleen denken aan een vluchtelingenkamp maar ook aan een soort schuiloord, de enige veilige thuishaven die ze nog hebben. Want naast de rebellie en de ontkenning die ze noodgedwongen opzoeken, hebben ze vooral nood aan troost en een normale leefwereld. In zijn keuze voor een eenvoudig maar veelzeggend decorbeeld en de bijna fragmentarische aanrakingen van de sleutelmomenten van het boek weet Seynaeve het verhaal van The Cement Garden tot zijn essentie te herleiden waarbij hij meer focus legt op de onderlinge relaties dan op het verhaal.
Maar het herleiden tot de essentie is in sommige verhaallijnen iets te bruusk gebeurd. Zo komt de erotische spanning nu vooral van de jonge Margot, die met haar wulpse gedrag heel overtuigend de grenzen van het toelaatbare bespeelt. De incestueuze relatie tussen de oudste broer en zus wordt vrijwel enkel op het einde uitgespeeld waardoor deze relatie een klein beetje erotische spanning en opbouw mist. Maar in het geheel van een eerlijk en natuurlijk spel, waarmee de jonge spelers op hun beurt de zaal weten te vullen, is dit slechts een schoonheidsfout.
Het gezelschap Jan is er dan ook in geslaagd om een sterk verhaal nog sterker te brengen en de toeschouwer onder te dompelen in de tragische, uitzichtloze situatie van deze vier kinderen.

Cement speelt nog tot 24 april 2009 en dit op verschillende locaties in Vlaanderen.

E-mailadres Afdrukken