Banner

Guy Cassiers

Atropa. De Wraak van de Vrede

Brecht Hermans - foto's: Koen Broos - 24 september 2008

Wie een kerk binnenstapt, weet dat hij moet zwijgen. Atropa is even monumentaal, bijna sacraal. Een meesterwerk, maar ook een beproeving.

De cyclus is rond. Guy Cassiers’ Triptiek van de macht kent met Atropa haar finale. Net als het eerste deel van de trilogie, Mefisto for ever, is ook dit stuk geschreven door Tom Lanoye. Hij scherpte zijn potloden goed aan om een dijk van een stuk op papier te zetten waarin tegen een achtergrond van vernietigende oorlog de vrouw centraal staat. Lanoye liet zich vrij inspireren door verschillende tragedies over de Trojaanse oorlog en herwerkte ook moderne speeches van onder andere George W. Bush in het geheel. Het resultaat is een prangend actuele voorstelling. Troje als een New York na nine eleven. Troje als een Bagdad na nine eleven. De wereld staat in brand.

Ondanks een overwicht aan vrouwen in deze Atropa wordt het stuk in gang gezet door een man. De Griekse vorst Agamemnon moet zijn dochter Ifigeneia offeren in de hoop een gunstige wind te verkrijgen om naar Troje te varen. Zijn vrouw Klytaimnestra zal het hem eeuwig kwalijk nemen. Ter plaatse bekopen de Trojaanse vrouwen de gruwel die Agamemnon moest doorstaan: hun zonen worden gedood, hun dochters verkracht. Als er één ding is waarin de Griekse tragedieschrijvers uitblinken, dan is het hun vrouwen als geen ander lijdzaam hun lotsbestemming te doen ondergaan.

Naar het voorbeeld van de antieke meesters laat Lanoye zijn vrouwen in Atropa meedogenloos lijden. Dat is aangrijpend, maar de momenten die er tijdens het stuk echt uitspringen, zijn die waarop de vrouwen zelf actie ondernomen. Ifigeneia die zelf kiest om te sterven of Helena die het als verstoten Griekse toch aandurft om met Agamemnon in de clinch te gaan. Dan pas krijgt Lanoye de toeschouwer op het puntje van zijn stoel. De momenten zijn echter schaars in vergelijking met de overvloed aan lange, statische monologen waarin de vrouwen zichzelf beklagen. Hoewel de taal van Lanoye prachtig muzikaal is, vraagt al dit lijden toch een groot uithoudingsvermogen van de toehoorder. Lijden en onmacht overspoelen de zaal, terwijl Lanoye in bepaalde scènes net aantoont dat die onmacht misschien wel ongegrond is. Wanneer zijn vrouwen om zich heen schoppen, zetten zij moeiteloos de mannelijke macht op losse schroeven. Waarom ondergaan zij toch zo machteloos hun lijden?

De overvloed aan woorden wordt door Guy Cassiers zeer sereen in scène gebracht. De kenmerkende videobeelden zijn veel minder prominent aanwezig dan bij voorgangers Mefisto en Wolfskers. Het openingsbeeld is nog wel Guy Cassiers ten top: Helena op een rots van tegels, rug naar het publiek, met een lang kleed over haar en de stenen gedrapeerd. Ze lijkt wel het Vrijheidsbeeld zelve. Helena houdt een camera vast, die haar gezicht in extreme close-up op een enorm scherm projecteert. Een beeld op afstand en toch de emotie vlakbij, zo kennen we Cassiers. Na deze projectie treedt het videoscherm wat naar de achtergrond en zal het vooral dienst doen als doek waartegen intrigerende scènebeelden worden geschilderd. De stijl van de beelden sluit nauw aan bij de adembenemende kostuums van Tim Van Steenbergen. Het geheel zorgt voor een serene, zwaarmoedige sfeer.

Cassiers’ schuift zijn bekende techniek even op de achtergrond om plaats te maken voor het woord. Dé vrouw van het stuk, Klytaimnestra, een Gilda De Bal volledig op dreef, vermoordt haar man Agamemnon met niets anders dan het woord. Ze duwt de bijl met haar voet de richting van haar echtgenoot uit. “Sla toe.” Ze is zelf te moe om wraak te nemen, zij is alles al kwijt. Ze laat de keuze aan hem, al blijft er ook voor hem niet veel meer over. “Sla toe.” En met een haal van de schaar knipt de schikgodin Atropa ook Agamemnons levensdraad onverbiddelijk door.

Atropa is nog op tournee doorheen Europa tot 26 mei. Voor data, zie de speellijst op de website.

E-mailadres Afdrukken