Banner

Zwart. Meesterlijk Zwart in Mode en Kostuum

Gino Vandenborne - 06 augustus 2010

Een zijstraat van de befaamde Meir in Antwerpen. De periode van de solden. Het loopt storm in de modewinkels van befaamde couturiers in de Nationale Straat. Namen als Dries Van Noten, Ann De Meulemeester en Dolce & Gabbana trekken fashionistas aan zoals bloemen bijen kunnen bekoren. Een vrolijke en jolige buurt met pal in het midden een oud pakhuis, bij nader inzien omgebouwd tot het Modemuseum. Hier loopt een tentoonstelling over een kleur die vroeger voornamelijk met dood en rouw verbonden was.

{image}

De tentoonstelling Zwart. Meesterlijk Zwart in Mode en Kostuum opent met een wetenschappelijke uitweiding over het fenomeen zwart. Via de eerste traktaten van de jezuïeten, de kleurenschijf van Isaac Newton, die daarmee zwart bande als kleur, en de kleurenpiramide van Goethe, waarmee geel en blauw als basiskleuren werden aangewezen, komen we uit bij Josef Albers. Deze toonde in 1963 aan dat de kleuren een eigen, misleidende logica hebben en gaf hen daardoor onbewust ook een gevoelswaarde mee, onmisbaar voor later gebruik in mode en kunst. Leerrijk en zeker niet langdradig.

De techniek van het zwartverven was al vroeger bekend, maar het is voornamelijk doordat onze eigen Zuid-Nederlandse adel de Spaanse hofmode volgde, dat het zwart tegen het einde van de zestiende eeuw een nobele reputatie verwierf. Van Dijck schilderde een toepasselijk schilderij en ook tegenwoordig nog zorgen ontwerpers zoals Viktor en Rolf (bijvoorbeeld bij hun creaties van handschoenen en hoeden) voor de ‘nobele’ kant van het zwart. Echo’s van de doorbraak van zwart bij mannen vinden we in het jaar 1966, toen Yves Saint Laurent een zwarte smoking introduceerde… voor dames. Zijn bijzonder belichte ontwerp geeft een mooi idee van het groeiende zelfbewustzijn van de vrouw.

Zwart bereikt vervolgens ook de beeldtaal van jongeren en kinderen, wat gesymboliseerd wordt door het merk Comme Des Garçons van Kawakubo uit het begin van de jaren ’80. Hier maakt de tentoonstelling de overgang naar het fenomeen film: we zien een opname van een défilé van Viktor en Rolf die monochroom zwarte silhouetten aanvullen met volledig zwart geschminkte gezichten. Lijkt uit de oertijd te komen, maar dateert van 2001. Zwart hoort erbij. De band tussen kunst, mode en film komt verder tot uiting in de film Insensate, bij een recente collectie van de ontwerper Gareth Pugh. De 19e eeuwse, grillige tekeningen van Aubrey Beardsley gaan over in filmfragmenten uit modeshows en genereren zo een macabere sfeer.

Wat in een overzicht als dit niet kan ontbreken is de film noir uit de jaren veertig, met als voorlopers het Duitse expressionisme en Fritz Lang. De clair-obscureffecten zien we weerspiegeld in het werk van Helena Lumelsky, waar we handen op de rug van een jurk zien verschijnen die er eigenlijk niet thuishoren. Ze trekken de ritssluiting dicht en komen net daardoor gevaarlijk en bedreigend over.

In een film van een defilé van onze Belgische ontwerpers Raf Simons en Christophe Coppens worden de effecten van de vervreemding van de hedendaagse mens centraal gesteld, door gebruik van slogans zoals Isolation. Opvallend in deze context: een jas met kraag, voorzien van tientallen vilten doodshoofdjes. Zo is het fameuze ”memento mori”-motief (naar de Latijnse zin die zoveel betekent als “gedenk dat gij ooit zult sterven”) via de gothiccultuur aanwezig in de hedendaagse mode. De “petite robe noire” van Chanel uit 1926 fungeert dan weer als prototype van het zwarte jurkje voor de moderne vrouw; zo komen we bij de invloed van licht, textuur en kant. We zien vreemde creaties: een hoofdtooi in mensenhaar in de vorm van lippen, een jurk in synthetisch haar of een jurk in heupverbredingen.

Bij een eerste bezoek aan de tentoonstelling lijkt het allemaal wat onoverzichtelijk. Dat heeft te maken met de driehoeksvorm van de tentoonstellingsruimte, die mits doorkijken en passages allerhande de indruk geeft overladen en vol te zijn. Een tweede bezichtiging biedt echter verrijkende inzichten over de onderscheiden delen en de onderlinge verbanden. Zeg nooit meer dat zwart geen kleur is voor de mode of de schilderkunst.

Nog tot 8 augustus, Modemuseum, Nationale Straat, Antwerpen

E-mailadres Afdrukken