Banner

Goya, Redon en Ensor. Groteske schilderijen en tekeningen

Gino Vandenborne - 08 mei 2009

Van 14 maart tot 14 juni loopt in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen nog de met veel fanfare aangekondigde tentoonstelling Goya, Redon en Ensor. Groteske schilderijen en tekeningen, waarin drie van de meest invloedrijke schilders uit de kunstgeschiedenis met elkaar geconfronteerd worden.

Iedereen heeft al wel eens van Goya en Ensor gehoord, maar Odilon Redon is zelfs voor de meeste liefhebbers van schilderkunst nog een vrij onbekende naam. Vandaar dat de invalshoek waarmee deze tentoonstelling haar doelpubliek probeert te bereiken, vrij origineel is. Ze werkt namelijk via de groteske, vaak angstaanjagende schilderijen en tekeningen die deze drie meesters geproduceerd hebben. Nochtans begon geen van de drie op deze manier. Ze hadden aanvankelijk geen band met het fantastische in de schilderkunst, en werden er eerder door toevalligheden in geïntroduceerd.

Ensor (1860-1949) begon te tekenen en te schilderen in de huiselijke sfeer van Oostende begin jaren 1880. Goya (1746-1828) was aanvankelijk tapijtenvervaardiger en schilderde landelijke tafereeltjes met een hoog bucolisch gehalte, waarna hij naar het hof geroepen werd en in verschillende fasen hofschilder werd met portretten van allerlei vorsten en hertogen tot gevolg. En Redon (1840-1916) was zelfs aanvankelijk enkel etser en tekenaar.

Voor Ensor betekende de kennismaking met Les XX in de jaren 1884-1894 de definitieve introductie van zijn maskermotief, en vanaf 1886 concentreerde hij zich zelfs helemaal op het schilderen van realistische schilderijen. Het KMSKA bezit niet voor niets de grootste collectie Ensortekeningen en -schilderijen ter wereld, en dus kunnen we gulzig meegenieten van ondermeer "De intrige", "Het maskertoneel", "De val van de opstandige engelen" of "De verzoeking van de heilige Antonius".Wat opvalt in deze prachtige, en onder de juiste verlichting voorgestelde, meesterwerkjes, is het spel met kleuren en de alom aanwezigheid van de menselijke psyche achter de maskers

Goya begon in 1798 te werken aan de prachtige reeks van Los Caprichos, meesterlijke satirische werkjes in teken- en etsvorm. Daarin spitste hij zich toe op de macht van Kerk en Staat, op de wantoestanden en vooral de kleinburgerlijke mentaliteit in de toenmalige conservatieve Spaanse samenleving. Maar na de verkoop van enkele exemplaren moest hij onder dwang van Kerk, Staat, leger en inquisitie zijn boeltje bijeen scharrelen, en de Caprichos verdwenen tot na zijn dood in de schuif. Die tekeningen, waaronder ook de beroemde plaat 43 waarin de slaap van de rede monsters schept, staan nu weer in hun schoonheid opgesteld te Antwerpen. Eenzelfde lot van openbaring na zijn dood (pas in 1864) vielen zijn Desastres de la Guerra te beurt, gebaseerd op de talloze wreedheden begaan tijdens de Napoleontische bezetting van Spanje tussen 1808 en 1814. Het gaat om een reeks van 83 etsen die niet allemaal te zien zijn, maar wat er wel hangt, geeft voldoende stof tot bezinning. En in zijn laatste levensjaren maakt Goya de Disparates, met als onderwerp groteske monsters en demonen, en ook die moesten tot in 1864 te wachten om gepubliceerd te worden.

Maar een absolute ontdekking is het duistere, afschrikwekkende werk van Redon. Pas na zijn vijftigste begon hij te schilderen en dit nadat hij eerst een zware religieuze crisis had doorworsteld. Bekend en typisch zijn de mythologische figuren zoals de chimaera en de verwijzingen naar andere religieuze stelsels die in zijn werk opduiken. Een onbetwist meester van de dan net geboren twintigste eeuw en een voorafspiegeling van de duisternis waarin de mensheid zal terechtkomen.

De opstelling in acht zalen naar thema (eerst twee zalen rond Goya, daarna een rond Redon, daarna thematisch naar bijvoorbeeld demonen of veldslagen) doet een beetje onrecht aan de sterkte van sommige werken, maar de kracht van de drie meesters reflecteert zonder twijfel in de door Robbrecht en Daem ontworpen vijver aan de ingang van het gebouw. Misschien wordt deze bundeling van krachten nooit meer herhaald, en daarom zeker een aanrader

E-mailadres Afdrukken