Banner

De welvaartsstaat

M HKA, Antwerpen

9.0
Tamara Beheydt - 21 augustus 2015

“We hebben deze tentoonstelling gemaakt, omdat we geloven in de mogelijkheden die ontstaan wanneer politiek door een culturele bril wordt bekeken, en omgekeerd.” Met dit sterke statement leidt M HKA De welvaartsstaat in. Hoewel gehuisvest in een door de staat gesubsidieerde instelling, is de expo opgebouwd rond kritische en soms zelfs ontmantelende vragen over politieke ideologieën en over de verhouding tussen kunst en politiek.

De verzorgingsstaat als politiek gegeven staat voor een zekere, mooiere toekomst, iets waar steeds mindergeloof aan wordt gehecht. Toch is het een uiterst actueel thema: het is de reden waarom meer dan 100.000 bootvluchtelingen dit jaar de oversteek naar Europa maakten. Het beeld dat deze mensen van de Europese welvaartsstaat hebben, verschilt echter sterk van de werkelijkheid. Hieruit blijkt de urgentie van de kritische vragen die deze multidisciplinaire expo stelt. M HKA presenteert niet alleen kunst, maar ook de visuele resultaten van een onderzoek gevoerd in samenwerking met de Universiteit Antwerpen. Vier archieven leverden illustratiemateriaal, zoals oude affiches en filmpjes van politieke partijen en liefdadigheidsorganisaties. Via deze weg worden verschillende aspecten, definities en oplossingen van de welvaartsstaat in beeld gebracht. Elke partij denkt te weten wat welvaart inhoudt en gebruikt het brede concept om haar eigen argumenten kracht bij te zetten. Dat maakt het bij uitstek een democratisch gegeven.

Stephen Willats denkt met zijn werk “Meta Filter” na over de organisatie van de welvaartsstaat en van democratie in het algemeen. Twee personen zitten aan weerszijden van een computerconsole en krijgen een reeks problemen in verband met de samenleving voorgeschoteld, waarop ze een oplossing kunnen formuleren aan de hand van een aangereikt vocabularium. Dit werk illustreert de ‘Diskursethik’ van Habermas, die stelt dat echte democratie een consensus is, een oplossing waar elke partij het onvoorwaardelijk mee eens is. De opgeloste vragenlijsten van elke deelnemer aan de “Meta Filter” worden opgeslagen en tentoongesteld in het bijhorende ‘Problem Book’. Concrete voorstellen biedt het niet, maar dit werk heeft voldoende draagkracht om het concept van de welvaartsstaat aan een geloofwaardige steekproef te onderwerpen. Bovendien hernieuwt het de aandacht voor de essentie van democratie – communicatie – door alle bijkomstigheden te filteren.

Met zijn ironische films ontmaskert Josef Dabernig de dubieuze dwangaspecten van de welvaartsstaat. Vrije tijd en entertainment zijn niet alleen mogelijk in de welvaartsstaat, ze zijn ook een sociale vereiste geworden. In “Hotel Roccalba” zijn twaalf personen verbonden door het uitvoeren van banale, repetitieve activiteiten zoals mascara aanbrengen en een renfiets repareren. “Excursus on fitness” gaat in op de lichaamsbewegingscultuur die in de welvaartsstaat hoog aangeschreven staat. Beide films intensiveren de activiteiten op een existentiële manier: dagelijkse en natuurlijke handelingen worden uitvergroot, zodat de kijker ervan vervreemdt. Dabernig nodigt uit de geneugten van de welvaartsstaat vanop een afstand te beschouwen. Elk aspect van het leven wordt aangeboden, en dus gecontroleerd, door de staat.

De Syrisch-Hongaarse Róza El-Hassan komt met een concrete oplossing voor concrete problemen. Een groot deel van de Syrische bevolking is momenteel op de vlucht voor de burgeroorlog. Velen stranden in geïmproviseerde vluchtelingenkampen, maar ook zij die de Europese welvaartsstaat bereiken, vinden vaak geen onderdak. De kunstenares biedt een even geniaal als simpel alternatief: traditionele Syrische hutten uit adobebakstenen. De bijenkorfvormige koepels vormen een ecologisch koelsysteem: ze houden de warme lucht vast in de punt en de koele lucht in de leefruimte beneden. De urgentie van het probleem waar El-Hassan mee aan de slag gaat, maakt haar werk extreem politiek gelaagd. Niet alleen vestigt ze de aandacht op het groeiende huisvestingsprobleem voor de miljoenen vluchtelingen, ze biedt ook een pasklare oplossing die enkel door politieke vastberadenheid kan gerealiseerd worden.

De welvaartsstaat is een kunsttentoonstelling met een expliciet sociaalpolitieke insteek. Dankzij de welvaartsstaat heeft hedendaagse kunst de mogelijkheid om politieke idealen kritisch te bevragen. Die mogelijkheid moeten we echter blijven benutten om ook de welvaartsstaat zelf steeds opnieuw te evalueren. En dat is precies wat deze expo doet.

De welvaartsstaat loopt nog tot 27 september 2015 in M HKA, Antwerpen.

E-mailadres Afdrukken