Banner

Jan Fabre. Stigmata, Acties & Performances 1976–2013

M HKA, Antwerpen

7.5
Tamara Beheydt - 22 mei 2015

Jan Fabre, een naam die vele associaties oproept in de kunstwereld. Het is geen sinecure om een heldere tentoonstelling te bouwen rond een van de meest veelzijdige en controversiële kunstenaars van België. M HKA gaat de uitdaging aan en spitst zich daarbij toe op Fabres performances, een medium waarvan de reproduceerbaarheid in een expo minder evident lijkt.

De relevantie van de expo zit in haar hoge documentairewaarde. De bezoeker kan een groot aantal video’s bekijken van re-enactments die Fabre opvoerde voor de film “Doctor Fabre Will Cure You” van Pierre Coulibeuf uit 2013. Op tientallen werktafels met glazen bladen op schragen zijn objecten en maquettes geëtaleerd die verwijzen naar de originele performances. Ook schetsen, tekeningen en enkele iconische kostuums zijn te bewonderen. Gedichten en notities die Fabre maakte naar aanleiding van zijn voorstellingen bekleden de muren tot aan het plafond en schetsen een beeld van zijn opvatting over kunst.

Fabre begint zijn carrière in de jaren zeventig, tijdens de hoogdagen van de performancekunst. Dat hij beïnvloed is door grote artiesten als Marina Abramovic, met wie hij zou samenwerken in “Virgin/Warrior”, is duidelijk. Fabre eigent zich meteen een cultstatus toe. Hij is niet vies van bloed. Tijdens performances zoals “My Body, My Blood, My Landscape” tekent en schrijft hij met zijn eigen bloed. Het lichaam is tijdens deze periode in de kunstgeschiedenis een cruciaal thema en een nieuw medium. Kunstenaars gaan op zoek naar de grenzen van het lichaam en manieren om zich van die grenzen te bevrijden. Zo ook Fabre. In een oud gedicht zegt hij zijn lichaam te willen “onderwerpen aan folteringen” en het zo “losweken van de realiteit om het te schenken aan de kunst”. De foto’s, tekeningen en andere overblijfselen van zijn vroegste performances hebben nog dezelfde choquerende uitstraling, maar zijn ook een verering van de rebelse schoonheid die alleen kunst kan hebben.

De expo verdeelt Fabres performance-oeuvre in zes thema’s. Vanaf het begin van zijn carrière voert hij acties uit waarbij hij geld vernietigt als protest tegen de kapitalistische kunstmarkt. Fabre introduceert ook de BIC-balpen als instrument: het is goedkoop en alledaags en daarom een statement tegen de dure kunstmarkt die zich steeds wil onderscheiden van het dagelijkse. Gewapend met een BIC trekt hij ’s nachts door straten van Antwerpen en bewerkt reclameborden met zijn tekeningen. Overdag gaat hij terug om de reacties van voorbijgangers te horen. Gangsters en de wetenschap zijn, naast bloed, terugkerende elementen. In een performance in het Louvre verkleedt Fabre zich als Franse vijand nummer één Jacques Mesrine onder het motto dat “kunst hem uit de criminaliteit heeft gehouden”. Ook zijn fascinatie voor insecten komt aan bod, onder meer in een voorstelling samen met de Russische kunstenaar Ilya Kabakov. Ten slotte brengt Fabre hommages aan kunstenaars die hij bewondert of die hem beïnvloeden: Dali in “Ilad of the BIC Art”, Marcel Duchamp in “Sea Salt of the Fields” en Bas Jan Ader.

In 2012 komt Fabre in opspraak omdat zijn team levende katten in de lucht gooit in het Antwerpse stadhuis tijdens filmopnames voor de performance "Tonight I wanna be Fred Astaire". Na het incident krijgt Fabre te maken met haatmails en geweld. Later biedt hij publiekelijk zijn excuses aan: “Ik besef dat ik een fout heb gemaakt, maar er waren geen dieren gekwetst”. De video wordt nu op de expo getoond. Of we verontwaardigd of onverschillig zijn bij het zien van deze beelden: een ethisch debat over wat kan en mag in de naam van kunst is geopend. Jan Fabre lijkt zich er allemaal niet veel van aan te trekken.

M HKA en curator Germano Celant – een goede vriend van Jan Fabre – bewijzen dat het in een doordacht concept mogelijk is om een geslaagde tentoonstelling rond performances te creëren. Wie Fabre enkel kent van zijn kevers en het vliegende kattenincident wordt hier attent gemaakt op zijn onschatbare waarde voor de Belgische en internationale kunst. Qua artistieke relevantie moet hij niet onderdoen voor de groten der performance zoals Bruce Naumann en Marina Abramovic.

Jan Fabre. Stigmata, Acties & Performances 1976–2013 loopt nog tot 26 juli 2015 in M HKA, Antwerpen

E-mailadres Afdrukken