Banner

Chagall. Retrospective

KMSKB, Brussel

7.0
Lore Adriaenssens - 10 april 2015

Het KMSKB richt met Chagall. Retrospective een gigantische tentoonstelling in rond de creatieve geest die, als kind van de oorlog, zijn eigen weg durfde te bewandelen en zich elk soort avant-garde eigen maakte.

Marc Chagall is één van die bekende Joodse kunstenaars die niet alleen twee wereldoorlogen overleefde, maar ondertussen ook niet stopte met schilderen. Na een korte periode in Parijs was hij in 1914 genoodzaakt terug te keren naar Vitebsk, Rusland. Hier ontmoette hij zijn grote liefde, Bella, waarmee hij in 1915 al zou trouwen. Bij veel tentoonstellingen stel ik mij vragen bij de audioguides en de hoeveelheid biografische informatie die verstrekt wordt. Is het bijvoorbeeld echt nodig te weten hoe oud de kunstenaar was bij zijn eerste kus, wie zijn maîtresses waren en of hij al dan niet verslaafd was aan één of meerdere narcotica? In de meeste gevallen zou ik zeggen: neen. Bij Marc Chagall echter is het wél een verrijking. Startend in de periode rond de eeuwwisseling, wanneer al zijn tijdsgenoten naar de abstractie neigen, weet Chagall zijn interesse voor de figuratie te bewaren. Wat we zien is wat hij meemaakt, waardoor zijn levensverhaal als aanvulling van de werken kan dienen. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten verwerkt quotes uit een ongepubliceerde biografie in zowel de audioguide, de tentoonstellingscatalogus als in de zaalteksten.

Gelukkig vermeldt de titel van de expo het woord 'retrospectief'; zo niet zou er verwarring kunnen ontstaan over de toeschrijving van de verschillende werken. Wie enkel "De verjaardag" en "De wandeling" kende - dromerige, poëtische en verrassend figuratieve werken- schrikt waarschijnlijk van de rest van het oeuvre. De ene na de andere kunststroming passeert de revue. Chagall lijkt zich te willen meten met onder meer Gustave Klimt (bv. "La mère"), Constant Permeke (bv. "De Ring") en Henri Matisse (vb. "Rood Naakt"). De tentoonstelling wordt daardoor een ontdekkingstocht voor de Chagall-leek en een speeltuin voor de -kenner omdat elk facet uit zijn carrière uitvoerig in beeld wordt gebracht. Ondanks die grote verscheidenheid in stijlen lijkt zijn thematiek echter in de loop van de opstelling vaak dezelfde. Steeds opnieuw komt zijn vrouw in beeld, vaak vliegend of dansend en steeds als in een droom. Alsof realiteit en vooral het toentijdse antisemitisme van geen belang waren. Wat aanvankelijk lichtjes doet vervelen en als gevaarlijk onkritisch overkomt, wordt opnieuw autobiografisch gekaderd door de audioguide die spreekt over een artiest die meer van zijn vrouw leek te houden dan eender welke andere man op aarde. Wanneer onze virtuele gids haar dood aankondigt sterft dan met de vrouw ook een deeltje van de toeschouwer; nog helemaal in de flow van het sprookjesachtige liefdesverhaal. De werken die daarna worden getoond lijken plots donkerder, depressiever en inspiratieloos. En is de vrouw die we nu zien nog steeds zijn echtgenote zaliger? Of zijn dit interpretaties die het begeleidend verhaal ons wil aansmeren?

Hoewel een tentoonstelling van deze omvang op verschillende gebieden door de mand had kunnen vallen, liggen mijn punten van kritiek in de details. Zo waren er de expo-onderdelen 'mode' en 'theater'. Chagall toonde zich een meester in het ludiek kostuumontwerp. Hiervan getuigen de snelle schetsen alsook enkele uitgevoerde kledingstukken op het einde. Jammer genoeg echter lijken deze er nog snel-snel bijgehaald om de volledigheid van het oeuvre te kunnen garanderen. Daardoor worden ze ook door de kijker slechts snel-snel doorlopen, omdat ook zij doorhebben dat de focus van de tentoonstelling niet hier ligt. Wat mij betreft was een focus-expo minstens zo boeiend geweest, en had die focus gerust óf op schilderkunst mogen liggen óf op kostuumontwerp. Maar de gustibus et coloribus non disputandum est: de volledigheid van het overzicht verdient dan ook weer een pluim wat betreft het bespreken van toegepaste kunsten, die anders al eens vergeten durven worden.

Voor mensen wiens armhaartjes, net als de mijne, omhoog komen te staan bij het woord 'audioguide' raad ik in dit geval toch aan mij te vertrouwen en er eentje mee te scharrelen. Ook ik heb een hekel aan roddelpers-geïnspireerde dramaverhalen met assumpties en plotwendingen die vaak zo vaag zijn dat zelfs de slechtste soap ze niet zou overwegen. Maar een oeuvre zo dicht bij zijn schilder, als dat van Chagall, voelt zich gesterkt door de extra informatie en maakt van de onafhankelijke schilderijen geen zichzelf herhalend parcours, maar een levensverhaal met een hoog menselijkheidsgehalte. Ook het feit dat het niet de instelling is die een selectie maakte uit autobiografische gegevens, maar Chagall zelf in zijn dagboek, levert een serieuze meerwaarde aan het geheel.

Chagall. Retrospectieve loopt nog tot 28 juni in het KMSKB te Brussel.

E-mailadres Afdrukken