Banner

Body Talk: feminisme, seksualiteit en het lichaam in het werk van zes Afrikaanse kunstenaressen

WIELS, Brussel

8.5
Tamara Beheydt - 20 februari 2015

Waarom is een tentoonstelling over feminisme en het zwarte vrouwenlichaam nodig? Is niet alle ongelijkheid en racisme allang de wereld uit? Zes Afrikaanse kunstenaressen bewijzen onder de meesterlijke leiding van curator Koyo Kouoh het tegendeel.

alt

Koyo Kouoh is niet aan haar proefstuk toe. Ze stichtte eigenhandig het kunstencentrum RAW Material Company in Senegal en was tweemaal co-curator van Documenta in Kassel. Voor de expo in WIELS selecteerde ze zes kunstenaressen die ze persoonlijk kent, maar ook professioneel bewondert. En terecht. Onder meer de grote variatie aan media op de expo getuigt van hun talent.

Verschillende kunstwerken in de expo verwijzen naar het verhaal van Sarah Baartman. Op het einde van de achttiende eeuw werd zij in Londen naakt tentoongesteld in een ‘menselijke zoo’. Na haar dood werden haar de geslachtsdelen uitgesneden en in een bokaal geëxposeerd. Kouoh zegt dat de urgente thematiek “zich aan haar opdrong”: “ik wilde dat ik deze tentoonstelling niet had hoeven maken; de vrijheid en gelijkheid van de vrouw had allang gerealiseerd moeten zijn.” Het tapijt “The Rebirth of the Black Venus” van Billie Zangewa verwijst naar Baartmans bijnaam in de zoo: “Hottentot Venus.” Het is ook een verwijzing naar Botticelli’s “Geboorte van Venus.” De Afrikaanse vrouw keert na zoveel vernedering terug in al haar verschrikkelijke triomf. Ze daalt neer op de stad terwijl haar naakte lichaam bedekt is met de tekst “surrender wholeheartedly to your complexity.” Valérie Oka plaatst in de tentoonstellingsruimte een kooi, met daarin een gigantische blanke fallus. Tijdens een huiveringwekkende performance loopt een naakte zwarte vrouw rond in de kooi. Ze steekt haar handen uit naar het publiek en maakt onverbiddelijk oogcontact. Vervolgens trekt ze zich terug in de rode doeken die van het plafond naar beneden hangen, en een symbool zijn voor het vrouwelijke geslacht. Wanneer de performance niet plaatsvindt, staat de deur van de lege kooi open, en zijn stoffige voetafdrukken op de vloer getuige van haar eerdere aanwezigheid.

Dezelfde blik van de blanke man die de westerse kunstpraktijk domineert, is ook de blik die de zwarte vrouw denigreert tot ultiem exotisch lustobject. In de collagereeks “Nues” speelt Zoulikha Bouabdellah met westerse en oosterse kunstgeschiedenis: het patroon is dat van oosterse tapijten, de verknipte schilderijen zijn meesters van het westen, zoals Velázquez en Courbet. Haar sculptuur “L’araignée” is een duidelijke ode aan Louise Bourgeois. De spin is een vaak gebruikt symbool voor de vrouw en specifieker de moederfiguur. Maar opnieuw betrekt Bouabdellah de bredere kunstgeschiedenis erbij: elke poot van de spin vertegenwoordigt een architecturale stijl die zowel in het westen als in het oosten voorkomt.

Body Talk is dus niet één en al feminisme. Kouoh benadrukt ook dat dat niet haar enige bedoeling was: “de tentoonstelling draait vooral rond het vrouwenlichaam als expressiemiddel in de hedendaagse kunst.” Tracey Rose ziet de denigrerende behandeling van de zwarte vrouw in het bredere kader van de kolonisatie. Gedurende een interventietocht in het centrum van Brussel scandeerde ze het ‘proces’ van koning Leopold II door een verkeerskegel. Het zelfgemaakte kostuum dat ze tijdens deze actie droeg, komt terug in de installatie “Die Wit Man”, wat in het Zuid-Afrikaans “blanke man” betekent, maar in het Engels ook vertaald kan worden als “sterf, grappige man.” Het zijdeweefsel “The Constant Gardener” van Billie Zangewa verwijst wel naar een typisch vrouwelijk handwerk, maar inhoudelijk gaat het veel verder. Stedelingen hebben geen enkele controle over hun voedselproductie. Steeds vaker wordt dit opgelost in de vorm van stadstuinen en ander stedelijk groen. Ook in het pendant “Exquisite Fantasy” kaart Zangewa het collectieve verlangen naar een ontsnapping uit de dagelijkse zorgen aan.

Hoewel de problematiek rond het zwarte vrouwenlichaam duidelijk urgent genoeg is, gaat Body Talk over zoveel meer. De expo slaagt erin een clichématig feminisme te overstijgen en tegelijk een boeiend coherent verhaal over politiek, mensen en hedendaagse kunst te brengen.

Body Talk loopt nog tot 3 mei 2015 in WIELS, Brussel

E-mailadres Afdrukken