Banner

Robert Heinecken. Lessons in Posing Subjects

WIELS, Brussel

7.5
Dagmar Dirkx - 17 juli 2014

Heen en weer geslingerd tussen golven van aanbidding en regelrechte afkeer, deint de fotografie sinds haar prille levenslicht tot de hedendaagse debatten verder uit als fel betwist kunstmedium. Het Brusselse WIELS peilt met Lessons in Posing Subjects precies naar die ambiguïteit in het fotografisch werk van de Amerikaanse kunstenaar Robert Heinecken.

Toch knelt bij de term ‘fotografisch werk’ meteen het schoentje. Heinecken verklaarde zichzelf gewillig tot parafotograaf, waarmee hij verwijst naar zijn hergebruik van beelden uit populaire modemagazines, tv-bladen of productverpakkingen. Vanaf de jaren zeventig verzamelde hij deze beelden niet langer door knip- en plakwerk, maar ving hij ze systematisch met een Polaroid SX-70. In 1981 en 1982 culmineerde die werkwijze in het werk “Lessons in Posing Subjects”, waarbij hij zorgvuldig verschillende standaardposes van modellen in mode- en mannenbladen fotografeerde en voorzag van een nauwkeurige beschrijving van de pose. Subtiel linken de curatoren de expo aan die van Allan Ruppersberg, wiens conceptuele verzamelwoede omtrent de populaire Amerikaanse cultuur, de kerk, de folk, de blues en de gospels druipt in een cynische nostalgie. Ruppersbergs zoektocht naar de zin van het catalogiseren drijft de toeschouwer ongemerkt naar de zaal waar Heinecken al even ironisch het via de fotografie verzamelen van heden en verleden in vraag stelt.

Heineckens kritische geest herinnert aan de scherpe analyse van Susan Sontag, die eveneens in de jaren zeventig haar essays On Photography publiceerde. De politieke activiste en schrijfster schetste de fotografen als jagers die eender welk model of voorwerp transformeerden tot een prooi die via de flits van de camera als het ware toegeëigend werd. Door echter de clichématige polaroids van vrouwelijke modellen -- in tijgerprints of lichte avondkledij, en vooral in zwoele houding -- te voorzien van uiterst kleurloze beschrijvingen van de houdingen van de ‘posing subjects’, neutraliseert Heinecken de erotische begeerte en verandert deze in een ongemakkelijke afstandelijkheid. Toch is dat niet altijd het geval. Over de polaroids van zogenaamde pornografische fantasieën van enkele huisvrouwen, werpt Heinecken een dikke laag ironie. De toeschouwer wordt regelmatig een glimlach ontlokt, zoals onder andere bij het formulier van de fictieve wedstrijd “Hustler Blind Beaver Hunt” waarbij amateurfotografen idealiter hun meest prikkelende kiekjes konden inzenden.

De relatie tussen tekst en beeld staat duidelijk centraal. Zorgen de gedetailleerde descripties bij de beelden niet dat de beelden een overbodig goed, misschien zelfs een luxeproduct worden? Even verderop countert de kunstenaar zelf die gedachte door dialoog en beeld geen referentiële één-op-éénverhouding te laten performen, maar à la Margritte en zijn ‘Ceci n’est pas une pipe’ willekeurige zinnen en foto’s te combineren. Bovendien trekt zo’n zin als “She: Oh, are you an artist?” de fotografie opnieuw in twijfel als onderdeel van de beeldende kunsten. Langzaam maakt de toeschouwer zich de ‘Lessons’ in fotografie eigen: Heinecken scherpt bij de kijker de kritische reflectie over het medium gewiekst aan. De schaarse uitleg over de kunstenaar die de toeschouwer van de curatoren meekrijgt, laat voldoende ruimte om die reflectie langzaam te laten doorsijpelen.

Zodoende presenteert WIELS succesvol -- en overigens niet de eerste keer -- een kunstenaar die de troebele relatie bespeelt tussen fotografie als kunstmedium of als deel van de massamedia. De heterogeniteit van Heineckens fotografie, die onder andere ook beeldhouwkunst, gravures en video’s betrok in zijn oeuvre, ontbreekt echter resoluut. Ook de link met de Pictures Generation (denk aan Cindy Sherman of John Baldessari) verschijnt nergens ten tonele. Toch deert dat niet: Lessons in Posing Subjects functioneert als een fragment, een welkom en nederig intermezzo tussen de pompeuze en vaak moeilijke exposities rond hedendaagse kunst. Het talent van Robert Heinecken is dat zijn werk anno 2014 de nuchterheid nieuw leven inblaast, al was het maar met zijn simpele, doch essentiële citaat: “There is a vast difference between taking a picture and making a photograph.” Of hoe we beter twee keer nadenken voor we onze volgende instagram de wereld insturen.

Robert Heinecken. Lessons in Posing Subjects loopt nog tot 17 augustus 2014 in WIELS in Brussel.

E-mailadres Afdrukken