Banner

Ramayana:: Jubelparkmuseum (KMKG), Brussel

7.0
Gino Vandenborne - 28 februari 2014

Niemand kon afgelopen herfst voorbij aan de diverse tentoonstellingen over India in het kader van het internationale kunstenfestival Europalia. Door de Indiërs zelf wordt hun eeuwenoude miniatuurkunst als een hoogtepunt van de Indiase cultuur en beschaving beschouwd. Het Jubelparkmuseum wijdt hieraan een kleine tentoonstelling met als specifiek onderwerp het populaire verhaal van Ramayana.

Het Brusselse Jubelparkmuseum lijkt een ideale locatie voor de tentoonstelling, klein van opzet, maar rijk aan detail. Het museum beschikt over een vaste collectiepresentatie die opgesteld is per subcontinent. Op deze manier past de expo binnen het onderdeel over het Indische subcontinent, dat naast India ook Pakistan, Afghanistan en Sri Lanka omvat. De opstelling in één enkele zaal komt de overzichtelijkheid sterk ten goede.

Bij het betreden van de ruime zaal worden meteen hoge verwachtingen gecreëerd. Er wordt aangekondigd dat de 101 getoonde miniaturen een hoogtepunt vormen van de bekende Mogolstijl, aangevuld met enkele lokale stijlen die hun oorsprong vonden op het Centrale Indiase Plateau. Het blijkt echter noodzakelijk om verder het bijgaande programmaboekje hierover te raadplegen aangezien de miniaturen aan de wand van de ruimte slechts voorzien zijn van een nummer. Onmiddellijk springt in het oog dat de diverse miniaturen, hoewel ze allemaal vervaardigd werden op papier, vaak sterk verschillen qua grootte, breedte, kleurgebruik, tekenstijl en inhoud.

Het verhaal van Rama oftewel de Ramayana is een fascinerend epos dat draait rond Rama, zijn halfbroer Lakshmana en de mooie Sita. Samengevat komt het erop neer dat Rama tijdens een toernooi de hand wint van Sita, maar door een intrige samen met zijn broer verbannen wordt naar een woud vol demonen. Een verliefde koning van de demonen ontvoert Sita naar het eiland Lanka (Sri Lanka) waarna beide broers met behulp van een apen- en berenleger de demonen verslaan. Zo kan de intussen zwangere Sita terug opgenomen worden in de schoot van Moeder Aarde

Een epos als de Ramayana ontstaat niet zonder band met de samenleving waaruit het voortkomt. Net zoals heel wat Westerse middeleeuwse epossen figuren tentoonspreiden die gelden als archetypen of helden voor delen van de toenmalige bevolking, vertellen de hoofdpersonages in de Ramayana bijzonder veel over de toenmalige Indiase samenleving. De tentoonstelling had dan ook een perfecte aanleiding kunnen zijn om de Westerse bezoeker een inzicht te verschaffen in de gewoonten, gebruiken en principes van een maatschappij die ook toen al door een rigide kastensysteem beheerst werd. Vele verhoudingen zouden in detail geanalyseerd kunnen worden. Neem het voorbeeld van de geboorte van Rama. Zijn vader-koning heeft een goddelijke tussenkomst nodig om één van zijn drie vrouwen aan te zetten tot het baren van een zoon-troonopvolger in de gedaante van Rama. Hedendaagse antropologen zouden er een aardige analyse van de verhouding tussen man en vrouw in een oude Indiase samenleving aan kunnen wijden.

Helaas behoorde dit kennelijk niet tot het opzet van de tentoonstelling. Mede door de beperktheid van de expo -- eerder een excuus dan een reden -- wordt enkel de zuiver lithografische kracht van de Ramayana belicht, die op zich indrukwekkend en prachtig is, maar de toeschouwer toch met een onvoldaan gevoel achterlaat. In het bijgaande programmaboekje wordt wel stijltechnisch aangeduid welke miniaturen thuishoren bij de Nurpurstijl, de Malwastijl en de Kalighatstijl, maar duiding van de stijlen ontbreekt. Zelfs geografische omkadering is er niet. De miniaturen zijn afkomstig uit periodes gaande van de zeventiende tot de negentiende eeuw, maar het distilleren van de ongetwijfeld gigantische evoluties in de Indiase maatschappij tijdens deze eeuwen -- van het Mogolrijk naar de Britse kolonisatie -- uit de fysionomie van de personages, gebeurt niet.

De opzet van de tentoonstelling valt duidelijk terug te brengen tot het tonen van een machtig epos in de hoop dat de interesse gewekt wordt bij de bezoeker om zelf de achtergronden verder op te zoeken en te duiden. Eén van de doelstellingen van Europalia is echter om tot een interculturele uitwisseling te komen en de grondslagen van een hedendaagse samenleving te leren ontdekken. Iedere scholier weet dat enkele van de oude Romeinse fabels hun oorsprong vonden in het toenmalige India. De beperkte schaal van de tentoonstelling geldt te zeer als excuus voor het ontbreken van deze duiding. Het verhaal van Rama blijft generaties fascineren, maar de reden hiervoor wordt niet verduidelijkt.

Ramayana loopt nog tot 18 mei in het Jubelparkmuseum te Brussel. Open van dinsdag tot en met zondag van 10 uur tot 17 uur.

E-mailadres Afdrukken