Banner

Erik Vlaminck

Brandlucht

Hildegart Maertens - 09 december 2011

Na de volksroman Suikerspin, een intrigerend, laagdrempelig verhaal over 100 jaar Vlaamse kermis, schreef Erik Vlaminck een even waardevolle en indrukwekkende opvolger: Brandlucht. Opnieuw staan familiebanden en hoe die kunnen verscheurd worden centraal, anders verpakt en dus even verfrissend als altijd.

De pretentieloosheid van Erik Vlaminck, zijn schitterende observaties van menselijke zeden en gewoonten, zijn virtuoze, maar altijd laagdrempelige stijl, zorgt ervoor dat er de laatste jaren meer publieke belangstelling gekomen is voor de rasverteller die hij is. Ook in Brandlucht zitten alle troeven van zijn oeuvre overigens vervat. Van Suikerspin nam Vlaminck de structuur over, waarin om de zoveel hoofdstukken een ander personage aan het woord komt, telkens barmhartig en vol empathie vormgegeven door een schrijver in topvorm. Het gevolg is uiteraard dat Vlaminck stilistisch telkens andere personages ‘aan het woord kan laten’, maar de meerwaarde ligt vooral op inhoudelijk vlak: er worden steeds wederkerende situaties geschetst, die vanuit een ander gezichtspunt bekeken worden en zodoende ook een totaal andere lading krijgen. Uit het zeer diverse feitenmateriaal dat op die manier naar voor komt, blijkt uiteindelijk hoe elke mens is ingesteld op het verkondigen van ‘eigen waarheden’, die op hun beurt ingegeven worden door scheefgetrokken percepties van neutrale handelingen. Een absolute waarheid bestaat overigens niet, zo toont Brandlucht. Alle streven naar objectief inzicht wordt de personages immers ingegeven door hun eigen achtergrond, geheimen en gevoelsleven, actoren die uiteraard fundamenteel onkenbaar zijn voor de ander.

Meer concreet komt de lezer doorheen Brandlucht in contact met drie generaties vrouwen: moeder, dochter en kleinkind. De hoofdpersoon (Tony Verkest), een man uit Geel, vestigt zich na de Tweede Wereldoorlog in de tabaksstad Saint-Thomas in Canada. Hij huwt daar met de Nederlandse Mina, die blijvend heimwee voelt naar haar geboortestad Zundert, en ze krijgen een kind, Elly. Jaarlijks gaat Tony enkele weken naar België, tot groot ongenoegen van zijn vrouw. Later gaat Elly zelf als jongvolwassene ook naar België, op zoek naar welke drijfveer haar vader ertoe aangezet heeft op een keer niet meer terug te keren naar zijn gezin. Terug in Canada krijgt Elly op haar beurt een dochtertje, Linda. Wanneer Elly verteerd wordt door wraakgevoelens en bijgevolg totaal ontspoort, begint Linda in het verleden te graven. Erik Vlaminck, die overigens zelf naar Canada trok (richting Zuid-Ontario) om te leven tussen Belgische en Nederlandse emigranten, slaagt er meesterlijk in te illustreren welke verstrekkende gevolgen individueel genomen beslissingen kunnen hebben.

Een van de grote thema’s van dit boek is heimwee. Zoals Vlaminck vaker doet, focust hij op de zelfkant van de maatschappij, zonder veroordelend te spreken over de marginalen en hoe ze in het leven kunnen staan. Ook de integratieproblematiek kaart de auteur aan. In de kern is Brandlucht echter een zeer meeslepend verhaal over hoe doodgewone mensen omgaan met de grote en de kleine tegenslagen des levens, waarbij het vertrek van Tony een katalysator blijkt voor een hele hoop ellende die zelfs twee generaties verder nog steeds onheil zaait. De ‘brandlucht’ is dan ook continu aanwezig: de geur van dood en verderf. Tony beweert dan ook dat “als iets niet meer leefbaar is, het beter kan afbranden”. Rondom de verhaallijn van Elly verweeft Vlaminck overigens constant het brand-gegeven, als zijnde een leidmotief. Brandlucht is alles bij elkaar een fenomenale familiekroniek zonder grote aspiraties, behalve de waardigheid van de mens ontleden en weergeven. Een ontroerend pareltje!

E-mailadres Afdrukken