Banner

Willem Melchior

Lichaam der smarten

Frida Dewitte - 18 november 2011

Er wordt wel eens gezegd dat Willem Melchior een van de meest erotische stemmen van de Nederlandstalige literatuur zou zijn. Niet verbazingwekkend, want in zowat elk nieuw boek van zijn hand komt de man met zijn stokpaardje op de proppen: de leugen dat de geest soeverein bestaat, los van het lichaam.

Titels als De roeping van het vlees (Melchiors veelbesproken debuut uit 1992), Het lichaam bestaat niet (een recent verschenen bundeling van vier romans plus eerder onuitgegeven werk) en recent ook Lichaam der smarten doen vermoeden dat Melchior een zekere fixatie ten overstaan van het lichaam koestert. Zijn proza laat in ieder geval weinig aan de verbeelding over: de beschrijving van de extase die de “ontdekking” van het eigen lijf teweeg brengt (een orgastische scène waarin de protagonist opgewonden geraakt door het betasten van zijn eigen tepels staat elk lezer van dit boek ongetwijfeld nog bij) en de grote natuurlijkheid waarmee gegevens als masturberen hier aangeraakt worden, zijn indicaties dat seksualiteit en meer specifiek de lichamelijke component daarvan Melchior sterk bezighouden. Interessant, want in deze tijden van toenemende taboevorming rondom de beleving van seks, moeten schrijvers misschien blijven hameren op de nauwe en vooral gezonde relatie tussen de menselijke natuur en de geslachtsdrift.

Dat Melchior bovenstaande elementen in een homo- of zelfs ego-erotische context durft plaatsen, zal evenveel lezers intrigeren als tegen de borst stoten. Wat dat laatste betreft, bleken de masochistische trekjes van Melchior in het verleden trouwens olie op het vuur. Sommige critici namen aanstoot aan het gegeven dat de auteur in bijvoorbeeld 24/7 (een roman over sadomasochistische internetfantasieën) zo openlijk schreef over de verbintenis tussen pijn en lichamelijk genot. Wie zich echter openstelt voor het lezen over andere ervaringen buiten die van het gekende “seksuele ik”, krijgt via Melchior boeiend proza voorgeschoteld dat vooral vragen oproept, zonder daarbij op vulgaire, instruerende lectuur te stoten die alleen voor de niche bedoeld is. Niet voor niets roemde Jeroen Brouwers de stilist in Melchior: diens teksten zijn inderdaad altijd aangenaam om lezen, dankzij een grammaticale helderheid die aan een weinig verbloemende, krachtige beeldtaal wordt gekoppeld.

Wat de stijl betreft is Lichaam der smarten overigens als een bijzonder experiment opgevat. Melchior wilde de thematische grondslagen van zijn oeuvre in een uiterst kort werkje samenballen, een verhaal waarin geen enkel woord te veel mocht staan. Nochtans voelt het boek niet kernachtig aan: de nietsvermoedende lezer tuimelt een simpel verhaal binnen waarin Maarten Reijser (alter ego voor Melchior zelf) en zijn compagnon Theo samen wat tijd doorbrengen, onder meer in het kasteel/klooster van La Père-Colline (waarvan Melchior de architecturale component duidelijk als een mensenlichaam benadert). De sfeerschepping doorheen het ganse boek is vrijblijvend en naar het uitwerken van concreet-filosofische ideeën heeft de auteur niet gestreefd, hoewel hier en daar toch prachtige reflecties opduiken. Deze zijn echter niet de kern van het boek, of dat voelt de lezer toch intuïtief zo aan. Wanneer de korte roman na een kleine tachtig bladzijden dan ten einde loopt, is er weinig dat de lezer echt bij de strot heeft gegrepen. Dat hoeft weliswaar niet noodzakelijk een punt van kritiek te zijn, maar na het lezen van wat de schrijver zelf een hypergecondenseerde roman noemt moeten vaststellen dat die louter enkele losse indrukken heeft nagelaten, is uiteraard een bizarre vaststelling.

Het ligt kortom niet voor de hand wat de lezer met Lichaam der smarten aan moet. Is het bruikbare literatuur? Is ze esthetisch? Ontroerend? Intellectueel? Van alles een beetje, maar van alles ook te weinig. Een meesterwerk kan men het boek dan ook niet noemen. Toch willen we Lichaam der smarten niet afraden, omdat Melchiors (seksuele) wereld, hoewel fundamenteel homo-erotisch en voor velen bijgevolg exceptioneel, tegelijk vertrouwd aanvoelt. Een minstens even bizarre vaststelling voor wie Lichaam der smarten in totale verwarring dichtklapt.

E-mailadres Afdrukken