Banner

Victor Hugo

De klokkenluider van de Notre-Dame

Andreas Delanoye - 14 oktober 2011

Sommige boeken zitten in ons collectief geheugen, maar helaas via de omweg van een film of musical. In het geval van De klokkenluider van de Notre-Dame is dat zeker zo, en wel via de van het originele boek vervreemdende Disney-klassieker The hunchback of Notre Dame. Het hoeft geen betoog dat Victor Hugo’s roman veel duisterder, bloediger en rauwer is. Op zichzelf blijft het boek staan als een monument, evenals de kathedraal die er het epicentrum van vormt.

{image}

Noem het meest desolate gehucht in Frankrijk, er zal wel een straat of plein naar Victor Hugo genoemd zijn. De negentiende-eeuwse schrijver was een kind van de romantiek en probeerde dan ook een totaalkunstenaar te zijn. Hij schreef verhalen en poëzie, hij schilderde en tekende en was daarnaast essayist, denker en politicus. Zijn bekendste roman, Les misérables, lag aan de basis van de sociale hervormingen mid-negentiende eeuw. Hierin groeit Jean Valjean, die ten onrechte veroordeeld werd tot een jarenlang verblijf in een strafkamp, uit tot een personage dat sociale rechtvaardigheid hoog in het vaandel draagt. Ook dit boek is vooral bekend geworden door de talrijke bewerkingen voor cinema en televisie.

Notre-Dame de Paris werd gepubliceerd in 1831, dus in dezelfde tijd als Stendhals Le rouge et le noir. Uiteraard verschilt het hiermee sterk in stijl, waarbij Stendhal veel helderder en scherper schreef, terwijl Hugo een romantische pen hanteert. Die leent zich echter voor de historische roman die De klokkenluider van de Notre-Dame is en de literaire kwaliteiten zijn voor de lezer van vandaag niet miskenbaar. Gelukkig is de uitstekende vertaling van Willem Oorthuizen volledig dienstbaar aan dat gegeven. Hij weet onder andere een mooi evenwicht te bewaren in wat hij wel en niet vertaalt (zoals bepaalde namen). Pas dertig jaar later zou Hugo Les misérables schrijven, waarin hij net als in Notre-Dame een schitterende intrige vermengt met historische en filosofische uitweidingen, naast een morele dimensie.

De klokkenluider van de Notre-Dame speelt zich af in het Parijs van de vijftiende eeuw. Deze stad komt er donker en chaotisch van af in Hugo’s beschrijving. De historische achtergrond is het fascinerende tijdvak waarin Lodewijk XI met Maximiliaan van Oostenrijk overeenkomt dat de dan tweejarige Margaretha zal trouwen met de achtjarige dauphin Karel VIII. Reeds in de beginpagina’s van het boek ontpopt Hugo zich als een fantastisch geschiedschrijver. Niet alleen de politieke spanningen worden belicht, maar ook de religie, het stadsbeeld, de specifieke architectuur, kledij,… Het zijn deze historische details, naast de filosofische uitweidingen, die De klokkenluider van de Notre-Dame als boek zo’n meerwaarde geven boven de talrijke (teken)filmversies. De Franse titel Notre-Dame de Paris doet het boek alle eer aan, want meer dan een personage te noemen, stelt deze titel de kathedraal zelf in het middelpunt. Het is immers zo dat zo goed als alle actie rond het bouwwerk geconcentreerd is.

Het verhaal is gemeenzaam bekend en draait rond de tragische verhouding tussen de misvormde klokkenluider Quasimodo en de mooie zigeunerin Esmeralda, met Claude Frollo, de aartsdiaken van de Notre-Dame en de stiefvader van Quasimodo, als duistere tegenspeler in de driehoeksverhouding. Meer dan een manifeste rol krijgt Quasimodo een rol in de schaduw toebedeeld. Hij is in feite een latent hoofdpersonage. Uiteraard passeren in de ruim 560 pagina’s nog heel wat figuren de revue, waarvan de vergeestelijkte dichter Gringoire al vanaf de openingspagina’s een grappige indruk maakt en de brute kapitein Phoebus mee naar Esmeralda’s gunsten dingt. Het tragisch beloop wordt naar middeleeuwse maatstaven gelardeerd met het nodige bloedvergieten en is uiteraard veel luguberder dan de tekenfilm.

Wie schrik heeft dat dit boek gedateerd is, mag gerust zijn. Het sleept je vanaf de eerste regels mee in een wereld die door Victor Hugo’s schitterende kwaliteiten als schrijver worden ondersteund. Een intelligent nawoord door Jan van Aken en het hoge leescomfort geboden door Athenaeums Perpetua-uitgave kunnen een extra stimulus bieden om aan het lezen te slaan in deze monumentale Franse klassieker.

E-mailadres Afdrukken