Banner

Simon Vestdijk

De koperen tuin

Frida Dewitte - 14 oktober 2011

Met Hella S. Haasse overleed onlangs een van de zes juryleden van Athenaeums prestigieuze Perpetua-reeks. Een groot verlies voor de Nederlandse literatuur, maar gelukkig koos de jury reeds een aantal jaren geleden een definitieve lijst met honderd “eeuwige” boeken. Dat Simon Vestdijk een van de weinige Nederlanders is die de lijst haalde, zal niemand die op de hoogte is van ‘s mans status in Nederland verbazen.

Zoals Jeroen Vullings, recensent voor Vrij Nederland, in zijn nawoord bij De koperen tuin aangeeft, is Vestdijk nog steeds een naam waar men dikwijls via de leeslijsten van de middelbare school voor het eerst mee in contact komt. Ook deze roman was in Vullings’ herinnering voer voor menig spreekbeurt en soms vaart een schrijver daar eerder slecht dan goed bij. Vestdijk riep na verloop van tijd immers louter negatieve connotaties op die verbonden waren met school en verplichting. Lezers die Vestdijk later herontdekken, wacht echter een enorme verrassing, want hoewel de auteur puur idiomatisch toegankelijk schreef, zijn niet alle lagen van het boek te bevatten voor een tiener. Niet het minst de verwijzingen naar Vestdijks grote passie, met name de klassieke muziek, kan men slechts naar waarde schatten eenmaal men ook het repertoire van Wolf en Duparc bestudeerd heeft. Waar de jonge lezer Vestdijk misschien van intellectueel machogedrag zou kunnen betichten, ziet men later kortom de humor in van hoe de schrijver zijn passie verwerkte. Het feit dat de vader van de centrale Nol-figuur in dit boek bijvoorbeeld “alleen de hand voor ogen hield bij muziek niet verder dan Schumann of Brahms” is op zich immers best hilarisch te noemen.

Een “beste werk” kiezen uit het immense oeuvre van iemand als Vestdijk is onbegonnen werk. Niet voor niets noemde dichter Adriaan Roland Holst hem ooit "de man die sneller schrijft dan God kan lezen". Toch springen er enkele titels bovenuit, zoals het op James Joyce geïnspireerde Meneer Visser’s hellevaart en enkele verfilmde romans. Ook De koperen tuin is een van zijn meest opmerkelijke boeken - en ook daarvan werd de plot, ongewoon tragisch voor Vestdijks doen, verfilmd voor de Nederlandse televisie. Centraal in het verhaal staat Nol, die binnen zijn gezin de ongemakkelijke rol van tweede (en dus minder geliefde?) zoon vervult. Het personage botst tijdens zijn prille jeugd op de dirigent Cuperus, die later Nols pianoleraar zal worden. Nol wil echter niet alleen muzikaal onderricht, maar heeft ook een oogje op Trix, de dochter van de dirigent. Er ontwikkelt zich een liefdesrelatie, die de lezer echter genadeloos afgestraft ziet bij het einde van de roman.

Op een hoger plan spelen duidelijk andere krachten: Vestdijk weegt door middel van de figuur van Nol het Dionysische en het Apollinische tegen elkaar af. Het is de muziek die het personage uiteindelijk van de geest wegdrijft en richting het Dionysisch ideaal beweegt, en een dergelijke levenswandel kan in Vestdijks logica niet triomferen. Dat de finale de epische karaktertrekken van de romantische operatraditie uit de negentiende eeuw overneemt, mag niet verbazen gezien Vestdijks liefde voor het genre. Dat in het boek tevens een uitgebreide scène voorkomt rondom Carmen van Bizet moet men allicht zien als een element dat de latere gevoelsmatige teloorgang van Nol aankondigt.

Maar wordt hier niet teveel plot weggegeven? Vestdijk schreef immers (volgens negentiende-eeuwse principes) erg plotgedreven, meer dan ideëel. Stilistisch blijft De koperen tuin ruim zestig jaar na zijn eerste publicatie echter nog steeds moeiteloos overeind. Vestdijk toont zich als een waar verhalenverteller en sleurt de lezer vanaf de eerste bladzijden mee in een vertrouwd aanvoelende maar tegelijk originele en authentieke setting. Zelfs wie het einde kent, leeft mee tot en met de laatste bladzijde en geniet van harte van Vestdijks cynisch-humoristische kijk op het leven. Niet specifiek dit boek, maar zeker de auteur moet men vandaag dus durven herontdekken. En dat deze prachtig uitgegeven Perpetua-editie zich daar uitstekend toe leent, spreekt uiteraard voor zich.

E-mailadres Afdrukken