Banner

Arthur Schopenhauer

Er is geen vrouw die deugt

Andreas Delanoye - 20 juli 2011

In Er is geen vrouw die deugt zijn enkele essays en fragmenten van de grote 19e eeuwse pessimistische filosoof Arthur Schopenhauer verzameld. Minder dan het werkelijk vakfilosofische werk, heeft hij het er over een hele waaier hem kenmerkende onderwerpen. De prachtige stijl zet de vaak provocerende gedachten kracht bij in een boek met inspirerende werking dat de meest somber gestemde terug kan doen lachen.

Schopenhauer (1788-1860) heeft de geschiedenisfilosofie gehaald met zijn hoofdwerk Die Welt als Wille und Vorstellung (1819). Hierin ontwikkelt hij simpel gesteld het idee dat de mens, naast de concrete wereldse zaken die hij ervaart (Vorstellung), ook onderhevig is aan een onzichtbare biologische kracht, een wil tot leven. Het is deze laatste Wille die voor elk individu een enorm lijden veroorzaakt en de wereld tot een strafkolonie maakt. De verlossing ligt er volgens hem in het intellect soeverein te maken aan deze Oerwil door zich te verdiepen in wetenschap, of nog beter, kunst en filosofie. Daarnaast staat Schopenhauer er ook om bekend dat hij de Oosterse filosofie in het Westen introduceerde. Tot zijn grootste adepten kan men Friedrich Nietzsche en Thomas Mann rekenen.

De essays die in Er is geen vrouw die deugt werden opgenomen, zijn een selectie uit de Parerga und Paralipomena, kleine philosophische Schriften (1851). Het was met deze reeks persoonlijke geschriften dat Schopenhauers roem bij leven eindelijk werd gevestigd. Vertrekkend vanuit de eigen ervaring als kenbron, behoren ze nog steeds tot zijn meest gelezen boeken. De titel van het boek verwijst direct naar Schopenhauers grote misogynie. Ook het eerste hoofdstuk “Over vrouwen” is hiervan doordenkt. Hoewel geweten is dat de hatelijke opmerkingen jegens de vrouw voortkwamen uit zijn gecompromitteerde moederrelatie, vormt de schriftelijke neerslag daarvan een schandvlek in het oeuvre van zo’n groot denker. Tijdens het lezen kan je wel eens glimlachen om zo veel verbittering, toch is het jammer dat dit boek in zijn titel en openingshoofdstuk deze achterhaalde kaart lijkt te trekken.

In wat volgt, is de pregnantie van Schopenhauers observaties niet alleen veel scherper, maar ook tijdloos, ver voorbij de curiositeitswaarde. Uiteraard spelen de ‘vijanden van het menselijke geluk’, verdriet en verveling, hierbij een belangrijke rol. Soms verbindt hij hieraan impliciet een ethica, zoals wanneer hij opmerkt dat innerlijke leegheid de eigenlijke bron van verveling is, omdat ze voortdurend snakt naar prikkels van buitenaf. Men kan echter tijdens de lectuur van de zwaarmoedige pagina’s ook vaak lachen om de mate waarin Schopenhauer zich blijft beklagen. Tegelijk zijn de essays een bron van troost voor de mens doordrenkt van de nietigheid en absurditeit van het bestaan, omdat hij in Schopenhauer een lotgenoot vindt wiens lijden nog veel groter lijkt dan het zijne.

Verder wisselt een megalomaan fulmineren tegen alles dat neigt naar oppervlakkigheid af met de meest scherpzinnige gedachten die telkens een kern van waarheid raken. Zo volgt er om de vijf zinnen als het ware een citeerbare. Voeg hierbij de soms hilarische beeldspraak en je leest een boek waaruit je continu zou willen voorlezen. Bijvoorbeeld als Schopenhauers misantropie concrete vorm aanneemt en hij in zijn essay over de menselijke fysionomie besluit dat op Hegels “kroegbaasfysionomie de natuur in haar duidelijkste handschrift de door haar zo dikwijls gebruikte woorden ‘platte kerel’ had geschreven.”

Naast een kort overzicht van Schopenhauers leven en werk en verduidelijkende aantekeningen bij ieder hoofdstuk (voornamelijk vertalingen van anderstalige stukken), is er ook een interessant nawoord door de vertaler opgenomen. De korte hoofdstukken, gesteld in een vlotte en erudiete stijl, over een existentieel spectrum van onderwerpen, naast de te veronachtzamen persoonlijke overgevoeligheden zoals de vrouw en de academische wereld, maken van Er is geen vrouw die deugt een nieuwe parel in het AP-domein.

E-mailadres Afdrukken