Banner

Jan van Gijn

Lijf en leed, geneeskunde voor iedereen

Hildegart Maertens - 01 juli 2011

Op het einde van zijn carrière als neuroloog en hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, blikt dokter Jan van Gijn terug op 40 jaar loopbaan. Aan de hand van medische casuïstiek schreef hij Lijf en leed, een soort beknopte medische encyclopedie die het wel en het wee van het menselijk lichaam voor het grote publiek toegankelijk moet maken.

Aan de basis van dit boek ligt nieuwsgierigheid, zowel bij lezer als bij auteur. Gelijk welk medisch probleem zich aandient, telkens schrijft van Gijn vanuit een enorme weetgierigheid die zich ook snel van de lezer meester maakt. Het boek, voornamelijk bedoeld voor beginnende studenten geneeskunde, presenteert heel diverse medische klachten, maar behandelt ook de psycho-sociale verplichtingen die het arts-zijn in de 21e-eeuw met zich meebrengt. Zo komt onder meer de vraag aan bod hoe men moet omgaan met euthanasie. Ook wordt het Belgische ingangsexamen voor de opleiding geneeskunde afgewogen tegen het Nederlandse alternatief. Zowat alle systemen hebben volgens van Gijn hun nadeel, waarna hij met de originele bedenking komt dat men een “literaire test” zou moeten ontwikkelen. Want geven jonge geïnteresseerden in Madame Bovary of Oorlog en vrede niet meer blijk van een menselijke interesse dan studenten met hoge cijfers voor biologie?

In tegenstelling tot de gespecialiseerde literatuur inzake congenitale aandoeningen of zeldzame hersenafwijkingen waarmee het grote publiek de laatste jaren overstelpt werd, koppelt van Gijn terug naar de basis van de geneeskunde. Aan de hand van figuurtjes, laagdrempelige teksten en een duidelijke structuur schetst hij een beeld van wat nu eigenlijk als “basiskennis” binnen de geneeskunde kan worden beschouwd. Gelukkig permiteert de schrijver zich ook uitstapjes naar meer obscure zaken, die door hun exclusiviteit natuurlijk net iets spannender zijn dan de “gemiddelde” geneeskunde-casus. Dankzij zijn ervaring als docent weet van Gijn perfect hoe hij de informatie moet indelen en presenteren. Lijf en leed leest dan ook als een trein, iets wat men alleen van de allerbeste non-fictie kan zeggen.

Sterk is bovendien dat de auteur ook enkele persoonlijke stokpaardjes heeft geïntegreerd. De hoofdstukken over “evidence based medecine” en homeopathie zijn natuurlijk verplichte kost in een boek als dit, maar men merkt dat van Gijn extra lang heeft stilgestaan bij het belang van de intermenselijke verhouding. Zo wordt beweerd dat de arts, door zich steeds meer te bekwamen in een specialisme, vergeet naar een klacht in zijn totaliteit te luisteren. Een symptoom moet men echter altijd in de menselijke, overkoepelende patiëntcontext zien, aldus van Gijn. Dat illustreert hij met de klacht “pijn”, een vaak gehoord gegeven dat dikwijls een onderliggende, psychische oorzaak heeft. Alleen door de patiënt “holistisch” te benaderen en de anamnese zo volledig en ongedwongen mogelijk af te nemen, kan men tot een hoger welbevinden komen binnen de patiëntenpopulatie. De rol van de huisarts situeert van Gijn dus vooral in het luisterend oor van de eerste lijn, dat met een grote zelfstandigheid klachten moet kunnen indelen en behandelen.

Revolutionair is bovenstaande denkoefening natuurlijk niet, maar van Gijn pretendeert ook niet de nieuwste theorieën te verkondigen. Wel maakt hij bestaande, moderne concepten aanschouwbaar voor een groot publiek, dat véél breder gaat dan alleen maar beginnende geneeskundestudenten. Dankzij het basic karakter kunnen immers bijzonder veel lezers op de kar springen, vooral zij die beschikken over een wetenschappelijke voeling. Dankzij de mooie illustraties en de vlotte leesbaarheid (met zowel aandacht voor het historische als voor de praktijkvoering vandaag), maar ook via de aantrekkelijke bladspiegel en de prachtige vormgeving in het algemeen, is Lijf en leed, geneeskunde voor iedereen effectief een soort basisencyclopedie voor weetgierige lezers. Kolossaal veel informatie, maar het leest als een bundel kortverhalen. Kortom, schitterende non-fictie voor een groot publiek.

E-mailadres Afdrukken