Banner

Steven Polansky

Het Bradburry Rapport

Jurgen Boel - 25 februari 2011

Wetenschappelijke uitvindingen en vooral hoe ze gruwelijk fout kunnen gaan, vormen al een eeuwigheid een dankbaar onderwerp voor auteurs allerhande. Het aantal boeken, series en films waarin bijvoorbeeld klonen een rol spelen, is al lang niet meer op een hand te tellen, met Ira Levins The Boys From Brazil als bekendste exponent.

Met het Bradburry Rapport — een doelbewuste knipoog naar auteur Ray "Fahrenheit 451" Bradburry — knoopt ook de voormalige literatuurdocent Steven Polansky aan bij het debat en de thematiek, maar zijn dystopie is opvallend positief te noemen en ontbeert op het eerste gezicht elke potentiële spanning. Een grootse of meeslepende roman heeft Polansky met andere woorden niet willen brengen, maar zijn fijnsnarige kanttekeningen van twee oudere mensen die al dan niet moedwillig meegesleurd worden in een verzetsgroep, legt mooi de onaangename trekjes van zowel zijn hoofdpersonages als ideologen en vrijheidsstrijders bloot.

In 2071 hebben de Verenigde Staten al enige tijd het kloonprogramma verfijnd en zelfs het speerpunt gemaakt van zijn gezondheidszorgprogramma. In een maatschappij die verder nauwelijks verschilt van de onze/huidige, kan elke burger ervoor kiezen om een kloon van zichzelf te laten maken, die dan als organenbank dient voor het origineel. Het gaat zelfs zover dat wie bewust geen kloon heeft laten maken, moeilijk verzekerd raakt. Dat is echter geen zorg voor de kleurloze, gepensioneerde wiskundeleraar Ray. Ooit heeft hij toegestemd in het laten klonen van zichzelf zonder verder ook maar een seconde na te denken over de consequenties ervan.

Zijn oude studievriendin Annadenkt daar anders over. Als lid van een antikloongroep contacteert ze Ray na lange tijd omdat ze zijn hulp nodig heeft: haar verzetsgroep heeft een kloon gevonden, de kloon van Ray meerbepaald, en nu is het aan hem om zijn ervaringen met zijn kloon neer te pennen in een rapport, het Bradburry rapport. Het is dit rapport dat de lezer voorgeschoteld krijgt in de roman, met Ray als verteller en enige getuige.

Een niet onbelangrijk gevolg voor deze keuze is dat de lezer nooit meer te weten komt dan Ray, wat aanvankelijk vervelend is, aangezien Ray niet alleen een grijze figuur is die zich eigenlijk nooit echt bekommerd heeft om de buitenwereld, en al helemaal niet na de veel te vroege dood van zijn vrouw. Alles wat met klonen te maken heeft, wordt dan ook onrechtstreeks via Anna doorgegeven met als belangrijkste kanttekening dat ook zij niet echt weet wat er aan de hand is en voornamelijk speculeert. Hierbij maakt Ray weliswaar nooit duidelijk dat hij Anna’s verhaal in twijfel trekt, maar een sceptische ondertoon is nooit veraf.

Toch is Het Bradburry Rapport niet zozeer of louter een verhaal over klonen, als wel een historiedat het leven van twee mensen onder de loep neemt, die na vele tientallen jaren opnieuw met elkaar geconfronteerd worden en daarbij moeten leren lijmen wat ooit stukgegaan is. Het knappe hierbij is dat Polansky weinig verbloemt en zich niet de moeite getroost om zijn hoofdpersonages sympathieker voor te stellen dan ze zijn: Ray is een kleurloze en banale figuur die zijn leven leidt zonder ook maar enige levenslust of sympathie voor de ander, terwijl Anna in essentie graag gelooft dat ze een goed en rechtvaardig mens is maar net daardoor vaak vervelend en pedant overkomt.

Zelfs de verzetsgroep waarvan Anna deel uitmaakt, komt er bekaaid af. Naarmate het verhaal vordert, wordt steeds duidelijker dat Anna, Ray maar ook de kloon die ze onder hun hoede hebben niet meer dan instrumenten zijn die hun "grote zaak" dienen. De groep heeft net zo min als de staat oog voor de behoeften van de kloon maar wenst hem louter in te spannen voor de eigen zaak. Net als Ray en Anna lijkt ook de groep te zeer in zichzelf gekeerd om oog te hebben voor de noden van de andere.

Het gebrek aan een echte spanningsboog, alsook het ontbreken van sympathieke personages maakt Het Bradburry Rapport aanvankelijk een moeilijk te lezen werk. Veel begrip of sympathie zal de lezer in de eerste hoofdstukken niet voelen voor de personages, en het is nog maar de vraag of h/zij deze op het einde wel zal hebben. Maar toch slaagt Polansky in zijn opzet, want naarmate het verhaal vordert, krijgen in het bijzonder Anna en Ray steeds menselijkere trekjes. Het Bradburry Rapport is in weze een verhaal over twee levens die elkaar na lange tijd en veel pijn elkaar opnieuw kruisen. De verwachte verlossing komt niet in zicht maar een vorm van vergiffenis ligt wel besloten in de laatste pagina’s.

E-mailadres Afdrukken