Banner

J.M.G. Le Clézio

Proces-verbaal

Jurgen Boel - 15 december 2008

Wat is het verschil tussen deserteren en waanzin? Zijn beide geen vorm van vlucht uit een keurslijf opgelegd door een maatschappij? En dwingen ze niet allebei het individu tot bepaalde keuzes en een vorm van zelfopgelegde eenzaamheid? Eenvoudige antwoorden op deze vragen bestaan er niet, maar binnen Proces-verbaal(1963) zijn ze meer dan ooit van tel.

In de roman wordt zoals de auteur J.M.G. Clézio immers zelf aanhaalt pas laat duidelijk wat er aan de hand is met zijn hoofdpersonage Adam Pollo. De jongeman leeft alleen in een gekraakt huis in de duinen en lijkt zijn dagen in een vreemde ledigheid te slijten. Wanneer hij afdaalt naar het strand, heeft hij vooral interesse in een hond die daar rondloopt, terwijl de schaarse bezoekjes van zijn vriendin (?) Michèle niet veel meer licht op de situatie werpen. En toch is zij degene aan wie hij al zijn brieven richt, al wordt net zo min duidelijk of hij ze ook verstuurt

Pollo blijft een buitenstaander en observator, zelfs van zijn eigen leven. Wanneer hij interageert met anderen weet hij zichzelf nauwelijks een houding te geven en dwarrelen zijn gedachten alle richtingen uit. Er gebeurt van alles in het boek, zo is Pollo getuige van hoe het lichaam van een drenkeling opgevist wordt en kruipt hij op een bepaald moment zelfs in de rol van straatprofeet, maar die gebeurtenissen zijn even onbelangrijk of net zo relevant als de jacht die Pollo op een muis maakt en hoe hij zichzelf daarbij en daarin verliest.

Het is moeilijk om een lijn in het verhaal te trekken, zelfs al volgt er finaal een einddoel en een ontwikkeling, net omdat en ondanks een alleswetende verteller vertrokken wordt vanuit de leef- en denkwereld van Pollo. De verteller beschrijft en reikt extra informatie aan maar hij biedt geen extra inzichten of verduidelijkingen. Hij is geen onafhankelijke toeschouwer die Pollo’s denkbeelden bijstuurt voor de lezer. Die wordt namelijk aan zijn lot overgelaten, in de handen van Pollo en diens eigen meanderende gedachtegangen.

De kracht van Proces-verbaal ligt in de sfeerschepping die als een koortsdroom voortbeweegt zonder behoefte aan logica en duiding, maar ook in het stilistische vernuft van Le Clézio die het hele verhaal in zinnenprikkelende zinnen giet. Wat er gebeurt, wordt zo minder relevant dan hoe het gebracht en verteld wordt. Het verhaal is nodig maar dient slechts als vehikel voor een subjectieve beleving. Zelfs wanneer duidelijk wordt hoe het met Pollo werkelijk gesteld is, blijft de psychologische uitdieping en verduidelijking uit.

Proces-verbaal speelt een spel met de lezer en zijn verwachtingen. Het neemt de vorm aan van een beschrijving (een proces-verbaal) maar wel een op de voorwaarden gesteld door Adam Pollo. Een enkele keer flikkert de realiteit maar het blijft bovenal een individuele beleving van iemand die op de vlucht is zonder zelf te weten voor wie of wat. Het debuut van Le Clézio wordt onterecht als een adolescentenverhaal voorgesteld terwijl het zoveel meer is.

E-mailadres Afdrukken