Banner

Paul Mennes

Kamermuziek

Geert Beernaert - 22 augustus 2007

Kamermuziek is een goed uitgekiende literaire compositie waarin een realistisch en eigentijds beeld wordt gegeven van een psychisch labiele dertiger die in een immer snel evoluerende informatiemaatschappij structuur in zijn leven probeert te brengen.

Het was zes jaar wachten op de vijfde roman van Paul Mennes. Met zijn vorige romans Tox (1994), Soap (1995), Web (1997) en Poes Poes Poes (2001) heeft hij een oeuvre opgebouwd waarin hij op humoristische wijze een Vlaamse versie brengt van de Nix-generatie, een nihilistische jongeren- en popcultuurgeneratie uit de jaren negentig die geen maatschappelijk geëngageerd alternatief biedt maar eerder een vlucht uit de realiteit als overlevingsstrategie hanteert.

De tijd kan echter raad brengen. En Mennes had tijd om te beschouwen hoe alles zo’n beetje aan het evolueren was, in gunstige of ongunstige zin. Een maatschappelijk gegeven is alvast dat er meer mensen met een depressie of psychische kwelling rondlopen dan pakweg tien jaar geleden.
Zo vergaat het ook het hoofdpersonage uit Kamermuziek, de dertigjarige Sam Penn. Nadat hij op een nogal onconventionele manier het ouderlijke huis moest verlaten en na een tijdje bij zijn grootmoeder te hebben verbleven, vindt hij onderdak op een kamer in een gemeenschapshuis dat hij deelt met een maniakale computernerd en een gothic-meisje.

Die radicale uithuiszetting, zijn gebrek aan communicatievaardigheden en zijn toevlucht tot geneesmiddelen om zijn angsten en zijn agressieve neigingen te onderdrukken zorgen ervoor dat hij bij een vrouwelijke psychiater belandt, waar hij ook nog eens verliefd op wordt. Zijn liefde wordt niet beantwoord, maar Penn kan wel met haar kan praten over zijn ergernissen en zijn vreemde ervaringen met zijn twee huisgenoten. Die ervaringen vormen het tweede en derde deel van het boek, en in deel vier belandt hij dan opnieuw bij de psychiater om haar zijn positieve toekomstplannen voor te leggen.

Kamermuziek wordt, net als Mennes’ vorige romans, bevolkt met personages die vluchten uit de realiteit. Sam vlucht in zijn Batman-comics en in tekenfilms. Hij vindt de tendensen en feiten zoals die in de massamedia worden gebracht vooral beangstigend en bedreigend, en ze zorgen er ook voor dat Sam psychisch ontwricht geraakt en zijn demonische gedachten nog maar moeilijk kan ordenen. Hij kan niet omgaan met de differentiaties in de maatschappij en de televisieversie van de werkelijkheid. Maar niet alleen Sam vlucht en zoekt bescherming tegen die werkelijkheid: de computernerd vlucht in de computerwereld met een fotograferende robothond en computergames, terwijl het lesbische gothic-meisje vlucht in een occulte wereld, net zoals hun buren en Sams psychologe.

Sam vindt echter een nieuwe thuis bij zijn huisgenoten: hij geraakt betrokken in hun levens en kan opnieuw op een zekere vorm van geborgenheid terugvallen nadat hij de familiale nestwarmte was kwijtgeraakt. Dit vormt meteen ook een raakpunt met de vorige romans van Mennes, die ook over een zekere vorm van verlies gingen. Een nieuw element binnen Mennes’ oeuvre is de positieve noot die in de plot verweven zit: Sam geraakt door zijn hernieuwde sociale contacten uit zijn psychische impasse, gaat Japans studeren en volgt zijn Japanse vriendin naar Osaka. Hij kiest voor een afgeleide en gesamplede werkelijkheid.

Kamermuziek is een geestig, komisch en grappig boek met vele verwijzingen naar hedendaagse thema’s die alleen maar in de gedigitaliseerde informatiemaatschappij van het derde millenium geplaatst kunnen worden. Op satirische wijze maakt Mennes zijn pessimistisch geladen cultuurkritiek duidelijk. De portrettering van de kamerbewoners en de psychiater zijn realistisch, maar de verteller, het hoofdpersonage Sam, doet toch wat te afstandelijk aan. Het verhaal leest vlot en de persoonlijke, dieperliggende geheimen die de personages met zich meedragen zorgen voor een zekere psychologische spanning, die van Kamermuziek het verhaal maakt van gekwelde persoonlijkheden in een alsmaar meer knellende samenleving.

E-mailadres Afdrukken