Banner

Thomas Harris

Hannibal ontwaakt

Jurgen Boel - 07 maart 2007

Mythologische figuren danken hun bestaansrecht aan hun ongrijpbaarheid. Wie hen binnen een tastbare tijd en ruimte plaatst, ontneemt hun dat ene wat hen onsterfelijk maakt en zet hen te kijk als de mens die ze net niet mogen zijn. Verklaringen horen thuis in de wetenschap, niet in de mythologie.

De mythologische dualiteit is dan ook eenvoudig: helden zijn helden, eenduidig en eendimensionaal, haast op het banale af, terwijl de boosaardige antagonisten schitteren in al hun diabolische praal en pracht. Geen wonder dat velen gefascineerd worden door dit ultieme kwaad in al zijn facetten. Tot de bekendste moderne antihelden behoren ongetwijfeld Darth Vader (uit de filmreeks Star Wars) en Dr. Hannibal "the cannibal" Lecter, het kwade geweten in Thomas Harris’ universum.

Harris introduceerde Lecter in 1981 in het boek Red Dragon en werkte het personage verder uit in Silence Of The Lambs (1988). De verfilming van dit laatste boek en vooral Sir Anthony Hopkins’ weergave van het personage maakten van Lecter een beroemdheid. Een vervolg kon dan ook niet uitblijven: Hannibal verscheen in 1999 en werd nog geen twee jaar later verfilmd. Maar waar het boek duidelijk een eindpunt vormde voor Lecter (en Clarice Sterling) kreeg de filmadaptatie een heel andere invulling en verhaallijn, met een wel heel erg open en ongeloofwaardig einde.

Harris zelf kan uiteraard niet terugkomen op zijn verhaal en keert met Hannibal ontwaakt dan maar terug in de tijd. In het boek Hannibal werd al kort stilgestaan bij de gruwelen die de jonge Lecter meemaakte, in dit verhaal vormen ze het startpunt voor een wraakqueeste die eindigt met een jongvolwassen Lecter, klaargestoomd om in Amerika zijn gruwelpraktijken definitief te starten.

De plot is al lang en breed uitgesmeerd in vele recensies en sites, en heeft an sich niet zoveel om het lijf. Het is zelfs vreemd dat Harris zelf zo lang rond de hete brij blijft draaien en pas laat in het verhaal met de waarheid rond Lecters’ trauma op de proppen komt, want tenslotte heeft hij die zelf al in het vorige boek weggegeven. Interessanter is dan ook de manier waarop hij verhaalt hoe de jonge Lecter zijn gehele (non-)persoonlijkheid leert ontwikkelen en construeren.

De estheet Lecter groeit namelijk op in een Roemeense adellijke familie en weet zich van jongs af aan omringd door (Europese) kunstschatten. Zijn vader leert hem het belang van fijne manieren en omgangsvormen jegens anderen aan, ongeacht hun rang of stand, terwijl zijn Joodse privé-leraar hem inwijdt in de geheugenkunst, een oude studietechniek die het mogelijk maakt gigantische hoeveelheden kennis op te slaan. Twee zaken die op Lecter een blijvende indruk zullen nalaten: Lecters latere slachtoffers zijn in zijn ogen immers onbeschofte nietsnutten die het verdienen te sterven.

Na de tweede wereldoorlog wordt de adolescent Lecter, ondertussen een wees, opgevangen door zijn oom, een beroemde kunstschilder, en diens Japanse vrouw die hem stimuleren om zijn verdere talenten te ontwikkelen. Maar met de — tragische — dood van zijn oom ontwaakt in Lecter de psychopaat voor de eerste maal ten volle, wanneer hij meedogenloos afrekent met iemand die hij zelf als niet meer dan een onbeschoft beest beschouwt.

Toch is het niet de dood van zijn oom, noch zijn het de gruwelen die hij aanschouwde tijdens de oorlog, die van Lecter het "monster" gemaakt hebben dat in de verhalen en films naar voren komt. Doorheen het zwakke wraakverhaal weeft Harris immers voldoende terzijdes rond Lecters denken en handelen (onder andere zijn driftaanvallen). Deze nuanceringen leggen de typerende psyche van de seriemoordenaar bloot en tonen aan dat deze met dit "defect" geboren is en dat zijn denkwijzes niet door de omstandigheden gecreëerd zijn.

In Hannibal ontwaakt toont Harris dan ook opnieuw aan hoe grondig hij zich informeert over een onderwerp (in casu de psyche van de psychopaat) maar de voorsprong die hij hiermee op zovele mindere goden creëert, doet hij zelf weer te niet door een flutverhaaltje rond wraak en liefde te vertellen waarin elke spanning ontbreekt. Een enigmatisch figuur als Hannibal Lecter verdient beter dan deze banaliteiten, die hij zelf altijd zou verafschuwen.

E-mailadres Afdrukken