Banner

Gustaaf Peek

Godin, held

7.5
 - 22 mei 2015

Nee, hij heeft 'm niet gewonnen. Toen begin deze week de Libris Literatuurprijs werd uitgereikt, behoorde Gustaaf Peek nochtans tot een van de grote kanshebbers. Godin, held is immers tegelijk een toegankelijke, knap geconstrueerde, als virtuoos neergepende roman over een thema dat alleman bezig houdt: de liefde.

Het verschijnen van Godin, held ging gepaard met enige opschudding, nadat Arjen Fortuin in de boekenbijlage van het NRC Handelsblad had laten vallen dat Jan Wolkers' Turks fruit “een braaf jongensboek” zou zijn in vergelijking met Gustaaf Peeks inmiddels vierde roman. Een boute uitspraak, doch waar rook is, is vuur. Waar het om gaat, is dat Godin, held een geil boek is, een roman waarin de seksualiteit in al zijn gretige, onstuimige, onverzadigbare grootsheid wordt beschreven. De één vindt dat knap, de ander wat goedkoop, nog een ander teveel van hetzelfde. En hoe meer het debat rondom de pikante scènes wordt open getrokken, hoe meer lezers aan het boek ten prooi vallen. Kortom, missie geslaagd? Helemaal niet, want Peek heeft – zoals de knappe voorganger Ik was Amerika al bewees – andere ambities dan begerig liggen smeulen op de nachttafel. Een plaats in de shortlist van de Libris Literatuurprijs verovert een auteur overigens niet met louter broeierige vrijpartijen. Ja, er is veel meer aan de hand met Godin, held, en het ziet er naar uit dat die extra lagen hier en daar veronachtzaamd worden door de allesoverheersende polemiek rondom de smeuïge, lichamelijke taal waarin Peek over lichamen schrijft. Opwindend, maar ook eerlijk; direct, zonder opdringerig te zijn; beestachtig, doch daarom niet platvloers; intuïtief en direct, en tegelijk poëtisch: in deze roman geen seksualiteit genre Vijftig tinten, geen crowd pleasing door mee te gaan in de heersende hype. Peek kijkt integendeel met het gevoelige oog van de schrijver naar de energetische eruptie, naar de oerkrachten die aan de geslachtsgemeenschap vooraf gaan en onderwijl worden ontketend. Het evenwicht dat hij bewaart tussen brutaal- onversneden en dichterlijk, getuigt van veel talent. Net daarom geraakt de lezer er niet op uitgekeken. Natuurlijk had Godin, held met minder expliciete passie gekund. Maar leven is nu eenmaal leven, en hoort daar geen seks op regelmatige tijdstippen bij – of zijn we nog steeds te katholiek om dat te onderkennen?

Bij deze genoeg over het genot van de personages, waar de lezer dankbaar, geschrokken of genoegzaam getuige van mag zijn – afhankelijk van de scène. Daarnaast bevat Godin, held echter de gehele melancholische dimensie die aan de liefde verbonden is, of dit op zijn minst kan zijn. Twee mensen, Tessa en Marius, die door omstandigheden niet voor elkaar kunnen en willen kiezen, maar wel een hele tijd door elkaar worden verteerd: het is geen uniek duo in de literatuurgeschiedenis, maar Peek garandeert dat ze geen samenraapsel van clichés worden. Wat dat betreft is alleen al de vertelstructuur van groot belang. Door het verhaal van achter naar voor te vertellen, van ouderdom en min of meer teruggedrongen lust naar de genese van het verlangen, naar de eerste gedachte aan een mogelijke amoureus avontuur, kruipt de lezer als vanzelf in de karakters. Omdat de lezer weet wat de personages te wachten staat, is deze techniek uiterst vertederend. Het oorspronkelijke verdriet van het oudere karakter blijft onaanraakbaar, haar onwetende en nieuwsgierige ingesteldheid aan het begin werkt ontwapenend. Het parcours is hoe dan ook prikkelend, want hoe meer de lezer te weten komt, hoe minder de personages weten. Net die discrepantie maakt de lezer aan het eind tot een soort alwetend wezen, en tevens iemand die doordrongen geraakt van de keuzemogelijkheden waar de protagonisten in dit boek voor komen te staan. Precies door eerst hun consequenties te moeten ondergaan en dan pas in contact te komen met de dilemma's zelf, wordt hun wezenlijke belang ten volle duidelijk. Toch maant Peek niet aan om omzichtiger om te gaan met de knopen die het leven presenteert. Alleen retrospectief (en dat is de chronologie waarin deze roman wordt gelezen!) kunnen beslissingen als juist of fout worden bestempeld, en zelfs dan is een dergelijk oordeel relatief.

Behalve het parcours van de roman is ook de inhoud wijs, op een niet-belerende, gemoedelijke manier. Godin, held is daarom nog niet het boek van de grote inzichten, maar wel dat van de simpele waarheden. En van mensen die zich aan elkaar vastklampen, omdat er geen alternatief is. Behalve verdrinken in de maalstroom van het alledaagse. En misschien is net dat – toeval of niet? – de reden waarom er massaal gelezen wordt. Omdat niet alleen een ander, maar ook een boek de reddingsboei kan zijn, de behoeder voor de routineuze sleur van maan- tot vrijdagen?

E-mailadres Afdrukken