Banner

Juan Gabriel Vásquez

De reputaties

8.0
Frida Dewitte - foto's: Hermance Triay - 19 december 2014

Literatuur en politiek; in Colombia liggen ze dicht bij elkaar. De betreurde Gabriel García Márquez, die in april van dit jaar het leven liet, begon zijn carrière als verslaggever en columnist, maar werd beroemd met universele verhalen waarin liefde, onrechtvaardigheid en de kracht van het vox populi terugkerende thema’s waren. Als de een zijn dood de ander zijn brood is, dan wordt Juan Gabriel Vásquez allicht de nieuwe vaandeldrager van de Colombiaanse literatuur. Ook hij gaat immers met diezelfde thema’s aan de slag in zijn vooralsnog beknopt, maar kwalitatief hoogstaand oeuvre.

De eerste van Vásquez’ romans die in het Nederlands werd vertaald, was De informanten. Daarin ging de auteur aan de slag met een minder fraai hoofdstuk uit de Colombiaanse geschiedenis, met name de in de doofpot gestopte vervolging van Duitsers die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog naar het land waren uitgeweken. Die historische laag verbindt de schrijver, zoals ook Márquez dat zou hebben gedaan, met een persoonlijke tragedie, die zich afspeelt tussen vader en zoon. In het spanningsveld tussen het geschiedkundig-maatschappelijke niveau en het familiaal-persoonlijke wist de lezer zich toen al gevangen. Doorheen De geheime geschiedenis van Costaguana flirtte Vásquez vervolgens met de literaire traditie. Zijn boek is een uit fictief materiaal opgetrokken antwoord op Joseph Conrads Nostromo , en onderweg walst de lezer op de dunne koord tussen waarheid, verzinsel en onopgehelderd mysterie. Opnieuw gaat Vásquez echter met historisch materiaal aan de slag, meer bepaald de betrekkingen tussen Colombia en Panama.

De ware internationale doorbraak voor de inmiddels veertig jaar geworden Colombiaan volgde met Het geluid van vallende dingen, een boek dat alleen al omwille van die titel een bijzonder plaatsje op het boekenschap verdient. Daarnaast is het een prachtige ode aan menselijke verhoudingen, die in dit geval onder druk komen te staan door hetgeen een bloederig spoor doorheen de recente Colombiaanse geschiedenis heeft getrokken: drugshandel. Wederom was het de uitgeverij Signatuur die voor deze vierde Vásquez-vertaling zorgde. Opnieuw blijkt hoe bepalend de raaklijnen zijn tussen privé en politiek, tussen persoonlijk en maatschappelijk. Een scheidingslijn, waarvan we graag geloven dat die bestaat, blijkt in de boeken van Vásquez veelal denkbeeldig. Net dat element maakt zijn literatuur brandend actueel, want leven we niet in een tijd waarin de privésfeer steeds meer wordt opgeheven, en sociale netwerken ons min of meer verplichten het private aan het collectieve te openbaren? En wat kan, in de gemakkelijk te manipuleren wereld van publiek gemaakte herinneringen, nog als waarheid worden aangenomen?

In De reputaties schetst Vásquez een wereld waarin een spotprententekenaar een doorslaggevende stem heeft in de publieke opinie, en dus in het reilen en zeilen van zijn land. Dat betekent impliciet het failliet van de argumentatie en de onderbouwing, want als men tegen iets weerloos is, is het wel tegen het onbarmhartige sarcasme van een paar pennenvegen, die over het algemeen nuance uit de weg gaan. Uiteindelijk draait het boek echter niet om wat protagonist Javier Mallarino wel of niet teweeg kan brengen als gekend criticus. Ook hij blijkt maar een mens te zijn, die er een niet helemaal vlekkeloze biografie op nahoudt. Wat nu als de criticus kritisch bezien wordt? Wat als men de spot gaat drijven met de spotprententekenaar? Is de cartoonist bestand tegen de cartoon die men van hem zou kunnen maken? Dreigt Mallarino, door een onverwacht bezoek dat verdrongen memoires terug naar het heden haalt, van de rioolpers een koekje van eigen deeg te krijgen?

Het zijn bovenal beklijvende vragen, want De reputaties is in de eerste plaats een geweldig spannende roman. Door en door sympathiek is Mallarino niet, maar door het vertelperspectief blijft medeleven niet achterwege. De onzekerheid, de twijfel, de grootheidswaan die omslaat in angst: met De reputaties op schoot, mag de lezer van Vásquez een hele poos sidderen en beven. Dankzij de beperkte lengte bereikt de schrijver overigens niet alleen een verhalende intensiteit, maar ook een taalkundige. Zinnen kunnen zich bij Vásquez prachtig vertakken, of kunnen heel onverwacht – kort en bondig – openbloeien. Brigitte Coopmans houdt het vloeibare, wendbare proza stromend, en ja hoor, wat fonkelen de bladzijden hier van de schitterende vondsten! Een ontroerende stijl, een meeslepende pen, een relevant verhaal: de opvolging voor Gabriel García Márquez lijkt verzekerd.

E-mailadres Afdrukken