Banner

Joke van Leeuwen

Feest van het begin

7.5
Hildegart Maertens - foto's: Copyright foto: Bob Takes - 12 december 2014

De Franse revolutie, een bevrijding? Absoluut. Hoewel die bevrijding niet voor iedereen even geslaagd was, en voor sommigen hopeloos te laat kwam. Vanuit het standpunt van twee aandoenlijke karakters schildert Joke Van Leeuwen het verhaal van figuren die de revolutie voorvoelden, ja, ze zelfs in eigen persoon ontketenden. Niet op historische schaal, maar op die van het individu. Twee hyperpersoonlijke revoluties, tegen de achtergrond van de nakende grote revolutie. Napoleon, Robespierre? Nee, toch liever Claire, Berthe en Tobias. Via hen destilleert Joke van Leeuwen gevoelig proza uit gevoelloze feiten. Een dijk van een prestatie.

Behalve auteur is van Leeuwen ook illustratrice en performer. Vaak, maar lang niet altijd, richtte ze haar pijlen op de allerjongste lezers. En met succes, waarvan getuige de onderscheidingen waarmee ze haar woonkamer tooit. Boeken kunnen schrijven voor een inmiddels internationaal publiek, betekent dat van Leeuwen verstand heeft van eenvoud. De manier waarop ze de politieke turbulenties die uiteindelijk aanleiding gaven tot de Franse Revolutie in haar boek weergeeft, is daar een treffend voorbeeld van. De schrijfster maakt zich niet schuldig aan complexe analyses noch strooit ze namen en data in het rond om het historisch perspectief waarbinnen ze haar verhaal plaatst expliciet naar de voorgrond te laten treden. Uiteindelijk had van Leeuwen een verhaal voor ogen met een universele ontroerbaarheid, dat desondanks niet de banaliteit heeft van een Hollywoodfilm die zich in een bepaalde tijd afspeelt omdat de kostuums bij de acteurs passen. De noodlottige context van de personages laat van Leeuwen heel subtiel samenvallen met een tijdperk dat schreeuwt om verandering. Dat tijdperk is er bij van Leeuwen geen dat zich ergens in het wervelende stadsleven manifesteert, of op het slagveld. Nee, het is de gedwongen rust en stilte van een klooster waarop van Leeuwen zich richt. Het zijn die tot stilte veroordeelde muren die van Leeuwen tot spreken brengt, in de gedaante van twee personages die elkaar noodlottig vinden, om elkaar noodlottig weer te verliezen.

Het is geen kinderboek en ook geen jeugdboek. Toch bezit Feest van het begin de wonderbaarlijke eenvoud van een jeugdboek. Voor van Leeuwen mag taal bijvoorbeeld nooit een obstakel zijn; wel is het een instrument dat als vanzelf de plot bij de lezer binnen lepelt. Nee, stilistisch is deze roman geen uitzonderlijk wapenfeit, en nee, slechts per uitzondering passeerter een zindie je zou kunnen inkaderen. Maar net zoals je bij een rasverteller niet stilstaat bij hoe soepel zijn grammatica en zijn vocabularium ten dienste staan van het effect dat hij beoogt, zo laat je je door van Leeuwen meevoeren. Het is pure vanzelfsprekendheid, alsof van Leeuwen niet eens woorden nodig heeft om het allemaal over te brengen. Tot en met de interpunctie is alles er op gericht de lezer te laten glijden door de plot, die nergens weerstand oproept. En dan is er natuurlijk nog die plot zelf, bevolkt door personages waarvoor je – althans voor de protagonisten – als vanzelf een enorme sympathie voelt. Vondelinge Claire en jonge adellijke schone Berthe ontmoeten elkaar en vinden warmte onder elkaars vleugels binnen het verstikkende kloosterklimaat. Ze vinden elkaar in de taal, in wat ze lezen en in wat ze daar over denken. Ze begrijpen dat hun wereld een gevangenis is, en dat het echte leven daarbuiten ligt. Dat ze zich niet simultaan aan het klooster kunnen onttrekken, leidt helaas tot een pijnlijke breuk. Hoe die te verzoenen tegen de achtergrond van een steeds turbulenter wordend Frankrijk? Joke van Leeuwen heeft er geen probleem mee: ze doet het met de natuurlijke flair die haar hele boek omgeeft. Dat de jury van de AKO Literatuurprijs niet ongevoelig is gebleven voor haar Feest van het begin, moet het grote publiek deze keer niet afschrikken. Integendeel. Geen greintje, geen spatje uiterlijk vertoon. Wel een ingetogen boek. Bijna doodnormaal. En juist daardoor erg goed.

E-mailadres Afdrukken