Banner

Pieter De Buysser

De Keisnijders

7.5
Matthieu Van Steenkiste  - 11 april 2013

"Een andere wereld is mogelijk": het is de meest bekende slogan van het andersglobalisme. In een bijzonder fascinerend romandebuut raapt theaterauteur Pieter De Buysser de handschoen op, maar ook zijn personages botsen op de grenzen van de utopie, daar in het Berlijn van de toekomst.

Al meer dan tien jaar is De Buysser auteur van filosofische theaterteksten als Het Litteken Lip of Lotus Drive. Het is echter pas nu dat hij zich waagt aan een echte roman. En zoals te verwachten was is dat geen doorsnee pageturner. Liever tekent de Leuvenaar een wereld waarin personages het ondenkbare doen: een nieuwe wereld proberen te denken.

Daarbij doet de auteur niet aan situatieschetsen. Hij werpt je zonder boe of bah in het verhaal, en je moet uit de schaarse hints en wat je eventueel op de achterflap al las de situatie maar beginnen te ontrafelen. Langzamerhand worden de contouren duidelijk van een zone in Berlijn – niet groter dan een braakliggend veld – waar de autoriteiten door een speling van de bureaucratie geen vat op hebben, en vier Vlaamse kinderen ergens aan het begin van deze eeuw een ronde muur bouwden: geen begin, geen eind, en het midden is een grote leegte.

Dik vijftig jaar later zijn de vier langzamerhand kwakkelende oudjes geworden – strijdvaardig, maar toch vooral lankmoedig – en arriveert de aflossing van de wacht; vier even Vlaamse kinderen, hun spiegelbeeld. En ze vinden dat hun voorgangers de boel maar wat hebben laten verwateren. De Buysser is dan al honderd bladzijden ver in zijn boek, en de bevreemdende sfeer van het begin krijgt iets nadrukkelijk grimmigs.

Nochtans is het terrein rond De Muur (een gegeven dat De Buysser overigens al eerder uitwerkte in een gelijknamig toneelstuk met Inne Goris) daar de plek niet voor. Het is een zandbak. Een speeltuin voor nieuwe ideeën. Wat daar gebeurt is onschuldig vertier, maar het is ook: bij de mensen die van heinde en ver op de plek afkomen zaadjes zaaien die elders wortel zullen schieten; met de onschuld van een kind vragen stellen, en de vraag daarna zijn eigen werk laten doen. Het is een oudmodisch 'verbeelding aan de macht', zelfs al haalt De Buysser pro forma even uit naar mei ‘68.

Het is een plaats van spelletjes als "De Voorloper" en vooral verhalen. De Buysser laat zijn gedachten waaieren en bekommert zich niet echt om de plot die is uitgezet. Daar komt hij wel op terug als het moet. Desnoods legt hij heel het verhaal even stil voor een bezwerende geschiedenis van de nul, verteld door de hoogbejaarde Al Khowarizmi. Het is een stilistisch hoogtepunt; een meeslepende vertelling die op zichzelf staat. De Buysser is niet bang om dat te doen, noch om een beetje te epateren met mooie zinnen of een woordvondst of drie. Het loopt de vertelling niet in de weg, zelfs al moet je even fronsen bij een woord als "teleklepelklemmen" of zucht je wel eens "jaja" bij een tweede vermelding van het verhaal van "De vetplant en het representatieve meubilair van de zonovergoten praktische zanger".

In de tweede helft laat De Buysser De Keisnijders geweldig ontsporen; de plot slaat op hol, komt tot stilstand, om uiteindelijk in één lange daad van destructie te eindigen in de leegte, vanaf nu "Het Zerassen" genaamd, zo decreteert de schrijver. Je blijft wat verweesd achter. Wat wil De Buysser met deze roman nu precies vertellen? Zijn de vier ouderen zwakke, machteloze figuren? Of is hun halsstarrig volgehouden naïviteit een masker dat het fundamentalisme van de kinderen genadeloos blootlegt? Is alle zoeken naar uitwegen dan hopeloos? Weet de schrijver zelf wel wat hij nu precies kwijt moest?

En toch is het lang geleden dat we nog eens een debuterende schrijver lazen die ons met zoveel determinatie zijn boek in zoog als De Buysser hier doet. De Keisnijders is verre van een perfect boek, wel één met meer ideeën dan het gemiddelde oeuvre van een Vlaamse auteur bevat. Het is een debuut dat prikkelt en uitdaagt, en de lezer lichtjes onbevredigd achterlaat. Dat is geen groot euvel, want er is een boeiende schrijver opgestaan.

E-mailadres Afdrukken