Banner

Javier Marías

De verliefden

8.0
Frida Dewitte - 23 november 2012

Marías lezen is puur genot”, zo wordt de Nederlandse krant Trouw op de omslag van De verliefden geciteerd. Dit uiteraard om twijfelende zielen op de boekenbeurs of in de boekhandel over de streep te trekken. Maar deze keer klopt de uitspraak ook als een bus en zullen weinigen het tegendeel beweren. Wat heeft Marías dat zijn duizenden collega’s wereldwijd niet hebben?

Eindejaar komt in zicht. Wat betekent dat voor de werkende mens? Dat de verlofdagen ondertussen aardig geslonken zijn en dat de Zuiderse zomerbestemming en het luilekkerleven met boek en zwembad aldaar al tot een vage herinnering zijn verworden. Javier Marías’ De verliefden zou het ideale boek kunnen zijn om in de brandende Mediterrane zon te beginnen lezen, in een ruk door, hoogstens over een dag of drie verspreid en als het echt moet alleen onderbroken voor voedsel of een snelle duik ter verkoeling. Onder geen beding zal de lezer De verliefden om wat voor andere reden dan ook terzijde willen leggen. Een doorsnee liefdesverhaal is dit dus duidelijk niet. Of juist wel – is het de plausibiliteit ervan die duizenden lezers mateloos intrigeert? Hoe dan ook moet een auteur aardig wat lef hebben om een verhaal simpelweg als De verliefden te betitelen. Op die manier wordt het boek immers het verhaal van alles en iedereen, van alle gebroken, maar ook van alle in opperste gelukzaligheid levende koppels. Inderdaad is precies die paradox verantwoordelijk voor de afkickverschijnselen die de lezer vertoont als deze verplicht afstand van het boek moet doen: De verliefden zijn mensen zoals er geen twee andere op deze aarde bestaan, en tegelijk zijn ze de representatie van wat we allemaal willen zijn, een drenkeling in het vaarwater dat de ander is. Iedereen herkent knipsels van zichzelf in de levenscollage die Marías in De verliefden bij elkaar kleeft. Men zou voor minder de nacht lezend aan het zwembad willen doorbrengen.

Als zoon van filosoof Julián Marías kreeg zoon Javier al vroeg te maken met het belang van denken. Hoewel er in De verliefden geen gebeurtenissen plaatsgrijpen die niet in andere, veel meer banale romans zouden kunnen voorkomen, voelt men dat de hele structuur enorm beredeneerd is. Het begint met die eerste bladzijden, waarin de “ik”-figuur meteen naar de achtergrond verdwijnt en als een voyeur inzoomt op een ander koppel. “Wat is hier gaande?”, wil de lezer meteen weten. Marías weet echter wanneer en hoe hij informatie moet lossen: situaties zijn hier nooit helemaal uitgeklaard, ondanks dat er pagina’s lang bij wordt stilgestaan. Op die manier doet de auteur eigenlijk ook de werkelijkheid en haar dagdagelijkse complexiteit alle eer aan: wie kan zeggen dat hij de realiteit ten volle begrijpt, of zichzelf volledig kent? Dergelijke vragen zouden stereotiepe tweederangs-filosofische vragen kunnen genoemd worden, maar het onderzoek naar de betekenis van begrippen als waarheid, liefde en dood is al eeuwen aan de gang en dat precies omdat het fundamenteel denkwerk betreft. Marías draagt daar, in zijn gebruikelijke vrij mijmerende vorm, elementen toe bij, op een heel toegankelijke, breekbare, ja zelfs ontroerende wijze. Moet literatuur altijd het grote nieuwe inzicht uitdragen? Ondertussen kan dat niet meer, behalve op een zodanig hoog niveau dat alleen een niche erover kan meespreken. Dergelijke literatuur, die zich boven de hoofden van de man in de straat en de vrouw aan het zwembad afspeelt, interesseert Marías niet. Hij schrijft daarentegen die boeken die mensen dichter bij elkaar brengen, waarvan een universele warmte uitgaat die, aldus speculanten, zelfs de verzamelde Nobelprijsjury in Stockholm niet onberoerd laat.

Door de Spaanse krant El Pais werd Los enamoramientos (De verliefden) al uitgeroepen tot beste boek van 2011. Is dit werkelijk de roman waarmee Marías, al goed voor een tiental andere goed verkopende titels, zichzelf overtreft? Feit is dat De verliefden iets geconcentreerder is als boek: er zit meer plot in en de auteur blijft niet voortdurend hangen bij een bepaalde situatie. Ondanks dat er vaak de tijd wordt genomen om op het essayistische af te beginnen filosoferen, is er ook sprake van progressie. De koppeling van een opwindende plot met erg knappe passages waarin de tijd wordt bevroren en de lezer met de auteur tot een verrukkelijke stilstand komt, maakt van De verliefden inderdaad een van dé romans van dit jaar. Niet de grootste wijsheden op de meest gecondenseerde wijze, maar uren lang kopje onder in de ravissante wereld der verliefden. Zelfs als het zwembad plaats heeft gemaakt voor een fauteuil bij het haardvuur: duiken zal de lezer met plezier…

E-mailadres Afdrukken