Banner

Thomas S. Kuhn

De structuur van wetenschappelijke revoluties

7.5
Frida Dewitte - 30 augustus 2012

Elk genre heeft zijn klassiekers, zo ook de filosofische literatuur. In drie reeksen van telkens vijf boeken bracht Uitgeverij Boom enkele cruciale werken op de markt. Geen evidentie, want wie leest vandaag nog de ideeën van denkers die al eeuwenlang stof aan het vergaren zijn? Een minderheid van het publiek, en toch betreft het hier een aantal denkpistes die ook momenteel nog van het grootste belang kunnen zijn. Dat wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door Thomas S. Kuhns even vaak bekritiseerde als opgehemelde essay The Structure of Scientific Revolutions uit 1962.

Binnen de wetenschapsfilosofie is Thomas S. Kuhn een naam waar je niet omheen kan. Voor hij zijn standaardwerk publiceerde, was het een discipline waarin louter enkelingen zich verdiepten. Misschien wel dankzij Kuhn is het inmiddels een vak dat zowel binnen de meer vergeestelijkte als de concreet wetenschappelijke universitaire richtingen wordt gedoceerd. Dat de onderzoeker zich vragen dient te stellen over de herkomst, de methode en de uitkomst van wetenschap, is -- zo begrijpt men ondertussen -- niet meer dan logisch: tenslotte is het basisprincipe van alle empirische vakgebieden immers dat de werkelijkheid zoals die zich voordoet in vraag moet worden gesteld. Kortom dient ook het fenomeen wetenschap nader onderzocht te worden: wat is het, hoe werkt het, en waarheen leidt het? Zoals dit boek van Kuhn bewijst, mondt dit discours vroeg of laat uit in de meer traditionele filosofie. Een begrip als “paradigmashift”, waarmee Kuhn zo populair geworden is, impliceert immers dat verschillende generaties wetenschappers die vanuit een ander paradigma denken, de wereld ook op een andere manier ervaren. De context waarin ze de realiteit percipiëren, vertrekt immers van andere fundamentele (quasi dogmatische) grondeigenschappen. Dit zet de poort uiteraard wagenwijd open naar een relativistische kijk op wetenschap (en leven!), waarbij men afhankelijk van het paradigma zelf waarheden zou kunnen construeren -- waardoor dus ook verschillende “waarheden” naast elkaar zouden kunnen bestaan.

Misschien staan de meeste lezers inmiddels op het punt af te haken, want wat is al dat gedoe met die paradigma’s? Kuhn definieert het begrip als een referentiekader van waaruit de wetenschapper, of de modale mens in het algemeen, onbewust bij elke waarneming vertrekt. Wie ook deze uitleg nog abstract vindt: Chris Buskes, als wetenschapsfilosoof verbonden aan de Universiteit van Nijmegen, voorziet een uitstekende inleiding bij Kuhns uitgesponnen essay, dat een ideale, laagdrempelige opwarmer is voor de geïnteresseerde lezer. Inderdaad blijft het wel zo dat enige voeling of nieuwsgierigheid voor de finesses van deze thematiek noodzakelijk is om het boek te doorploegen. Kuhn zelf schrijft immers wat stijver en droger dan Buskes, weliswaar om zijn betoog helder op te bouwen en een bepaalde systematiek te handhaven. Wie het gewend is om wetenschappelijke of filosofische literatuur uit te pluizen, zal dan ook geen overdreven moeite hebben met wat Kuhn aan ideeën bij elkaar schreef. De volledigheid is overigens een enorme meerwaarde van dit keurig uitgegeven standaardwerk: ook de epiloog die Kuhn later nog, ter verdediging van bepaalde stellingen, aan zijn betoog toevoegde, werd hier afgedrukt. De lijst met noten zal dan weer iedereen plezieren die de materie tot in de diepte wil uitspitten. Desondanks blijft de vertaling van Bastiaan Willink heel toegankelijk voor mensen zonder een wetenschappelijke achtergrond. Dankzij de afgemeten, sobere taal, volledig gericht op het openbaren van alle betekenislagen in de tekst, kan elke wetenschap- of filosofieliefhebber genieten van dit werk, hetzij als verdieping in de vrije tijd, hetzij misschien zelfs als handboek binnen een opleidingsonderdeel. Een echte meerprijs rekent Uitgeverij Boom overigens niet voor haar deskundigheid: dit boek werd voor een zeer schappelijke prijs uitgegeven. Niet voor iedereen, maar wie het ook maar enigszins voelt kriebelen: niet aarzelen, deze tekst brengt op zichzelf als het ware een persoonlijke paradigmashift teweeg.

E-mailadres Afdrukken