Banner

James M. Cain

Mildred Pierce

Hildegart Maertens - 23 mei 2012

Christophe Vekeman kan er geen genoeg van krijgen: de romans van James M. Cain. Het zijn boeken onder het motto “what you see is what you get”: geen literaire trucage onder de vorm van een duizelingwekkende stijl of metaforen om steil van achterover te vallen, maar gewoon pure vertelkunst volgens Amerikaanse traditie.

Vergelijk het met de Europese arthouse-cinema versus de typisch Amerikaanse film, met archetypen als personages en in een visuele taal die de context (het verhaal) louter wil onderstrepen. Een dergelijke, ietwat zakelijke benadering van een kunstmedium treft men ook in de romans van James M. Cain. Die auteur streeft kortom niet naar een schriftelijke begoocheling van zijn lezer, maar naar een vorm waardoor diegene die het boek ter hand neemt, juist onmogelijk kan verdwalen. Dat betekent echter niet dat Cain zonder humor of mededogen schrijft; in die zin dekt het woord “nuchter” in plaats van “zakelijk” beter de lading van de wijze waarop de schrijver zijn romankunst benadert.

Mildred Pierce is een roman uit 1941, opnieuw uitgegeven naar aanleiding van de recente verfilming. Eerder werd de roman, genoemd naar de vrouwelijke protagonist, al naar het witte doek gebracht, maar de nieuwste versie met Kate Winslet deed in filmland aardig wat stof opwaaien en Uitgeverij Atlas achtte daarom de markt klaar voor een kersverse (film)editie. Het bekendste boek van Cain is overigens The postman always rings twice - - zelf ook meer dan eens verfilmd, onder andere door Visconti. Dit ter illustratie van het feit dat Cains verhalen zich uitstekend lenen tot verfilmingen: niet omwille van hun gulzige sentimentaliteit, maar omdat de auteur nu eenmaal weet hoe reële emoties er op papier uitzien. Zelfs nu nog, ruim zeventig jaar na datum, heeft het relaas over een problematische moeder-dochterrelatie tussen Mildred en haar dochter nog steeds een hedendaagse zweem. Alsof dit verhaal, als een genadeloze kritiek op de “American dream”, er tegenwoordig nog steeds toe doet.

Het boek werd, zoals gezegd, genoemd naar de hoofdpersoon: Mildred Pierce. Zij is een jonge, alleenstaande moeder uit Glendale, Californië. Men schrijve 1931 en Amerika ontwaakt na een zware beurscrash (ook dat doet overigens actuele belletjes rinkelen) en Pierce is een figuur die moet vechten om het hoofd boven water te houden. Ze maakt zichzelf en haar dochter echter wijs dat ze aanzien en financiële successen dient te boeken om echt iets te gaan betekenen in de wereld. Haar mislukkingen op relationeel gebied bekrachtigen het idee dat ze gewoon nog niet helemaal weet welke kant ze uit moet - - maar vroeg of laat komt dat zeker goed, denkt ze. Was het eigenlijk een goede keuze om haar man, een mislukte makelaar, definitief de laan uit te sturen om bij zijn maîtresse te gaan wonen? De stabiliteit op te offeren ten bate van de rechtschapenheid - - een rechtvaardigheid die de Amerikaanse samenleving Pierce op haar beurt niet gunt? Het personage besluit echter een baan te zoeken en ondanks de problemen met haar zelfbewuste, maar vooral doodverwende dochter Veda, baant ze zich een weg naar de top. Hoe hoger de berg, hoe dieper het dal natuurlijk. De vraag is dan ook hoe lang Mildreds idylle het blijft houden. En hoe onbaatzuchtig is die idylle: bestaat ze echt, of alleen bij de gratie van Veda’s overdreven hang naar liefdesbetuigingen en bevestiging?

Prachtig is hoe James M. Cain subtiel de klemtoon verlegt. Wat begint als een aanklacht tegen materiële welvaart, die cultureel gedetermineerd van groter belang lijkt dan geestelijke rijkdom, verschuift langzaam maar zeker richting een microdrama tussen dochter en moeder, waarin hetzelfde conflict in een emotioneel kader speelt. Het grote idee koppelt Cain op die manier aan een kleiner, menselijk exemplaar. Mildred Pierce is daardoor een prachtige, breekbare roman over kleine mensen in een grote maatschappij. Geen boek dat levens verandert, maar mooi, ontroerend en onderhoudend des te meer.

E-mailadres Afdrukken