Banner

Paul Verhaeghen

Omega Minor

Peter Mangelschots - 11 april 2005

Hij heeft dan toch niet gewonnen… Omega Minor van Paul Verhaeghen leek in 2004 zowel in literaire kringen als in de media wat stiefmoederlijk behandeld te zijn – toch wat de kwantiteit van de aandacht betrof. En dan was er opeens de meer dan verdiende verschijning op de shortlist van de Gouden Uil. Hij werd mijn uitgesproken favoriet, maar met de hoofdprijs ging hij niet aan de haal. Op het gevaar af de winnaar en de andere genomineerden tekort te doen, is hier: de rechtzetting.

Ga er maar gerust eens flink voor zitten, Omega Minor is wat je noemt een turf. Ruim zeshonderd bladzijden die niet alleen grafisch, maar ook inhoudelijk boordevol staan en het lezen traag doen opschieten. En wat een geluk! Dit is een van die boeken waarvan je zou willen dat ze maar door- en doorgaan. Van de frase uit De Morgen, die op de achterflap van het boek werd overgenomen (althans op die vreselijke derde druk, ontsierd door allerlei aanprijzingen en citaten) is geen woord gelogen: "Vanaf de eerste woorden spat de ambitie van de pagina."

Qua ambitie is Omega Minor vergelijkbaar met Mulisch’ De ontdekking van de hemel. Een breed opgezette geschiedenis met stevige wortels in de Tweede Wereldoorlog, een bijzondere belangstelling voor de ontwikkeling van heelal en wetenschap en een grote behoefte om onze wereld — en en passant ook het g*ddelijke (zo schrijft Verhaeghen het steevast) — te doorgronden te verklaren. Een boek van alles, à la Joyce een beetje.

In Omega Minor weven de levens van drie hoofdpersonages zich dooreen. In de eerste plaats is er Paul Andermans, de figuur die het meest op de auteur zelf geënt is en meer observator is dan actor. Andermans is psycholoog en komt voor zijn werk terecht in Berlijn. Daar komt hij in contact met twee belangrijke personen: de natuurkundige Donatella, die een opmerkelijk wetenschappelijk onderzoek voert, en de oude Jozef De Heer, de tweede protagonist uit het boek. Jozef De Heer heeft als Jood de verschrikkingen meegemaakt van de Kristalnacht, de Holocaust en Auschwitz. Hij laat zijn bewogen levensverhaal boekstaven door Andermans.

En dan is er de derde man: Goldfarb, ook Jood, maar dankzij een doortastende en avontuurlijke moeder kunnen uitwijken naar Amerika en zo gespaard gebleven van de oorlogsgruwel. Als briljant student werd hij opgenomen in het project Los Alamos, dat voor de geallieerden de atoombom ontwikkelde. Vijftig jaar later bevindt hij zich eveneens in Berlijn, waar hij aan een nieuw en even groots project werkt. Zowel Donatella’s onderzoek als het levenswerk van Goldfarb staan in het teken van de mysterieuze natuurkracht, voorgesteld door de Griekse kleine letter omega.

Paul Verhaeghen weet de wandelgangen van de drie protagonisten aardig ineen te draaien. Het procédé van het vertelde leven is klassiek, maar weet toch te boeien. Het verteltalent van Verhaeghen is daar niet vreemd aan. Originele invalshoeken, leuke uitwijdingen, verrassende beelden en een sterke structuur, het zit er allemaal in. De leessnelheid komt in deze overvloed weliswaar in het gedrang, maar wie wil er nu "snel" lezen in een roman met dergelijke kwaliteiten. Het is een lekkere maaltijd, zoals Kundera het uitdrukte, waarbij je van elke hap moet genieten en alles behalve naar het einde ervan moet uitkijken. Boeien en meeslepen doet het verhaal wel, in beangstigende mate soms. Verhaeghen weet de lezer slinks mee te lokken in de gedachtegang van een groepje neo-nazi’s. En dan, net als je er begrip en bijna sympathie voor begint te kweken, laat hij hen op volledig willekeurige, maar genadeloze manier Paul Andersmans in elkaar slaan. Alsof hij wil bewijzen: beste lezer, zo gemakkelijk is het om foute gedachten te hebben. Wees waakzaam!

Paul Verhaeghen is cognitief psycholoog en woont en werkt in New York. Over zichzelf en zijn privéleven laat hij weinig los. En ook zijn literaire prestaties zijn bijzonder overzichtelijk. Omega Minor is pas zijn derde roman. Zijn debuut Lichtenberg werd ook al veel geprezen en De Venusbergvariaties schreef hij samen met Isabelle Rossaert. En met Omega Minor is het plots over. Verhaeghen beweert verteld te hebben wat hij wilde vertellen, hij is naar eigen zeggen uitgeschreven. We zullen moeten afwachten of dat idee permanent zal blijken. Als Omega Minor effectief de omega van Verhaeghen is, zou dat erg jammer zijn.

E-mailadres Afdrukken