Banner

Susanna Clarke

Jonathan Strange & Mr. Norrell

Jurgen Boel - 15 februari 2005

Door de foute verwijzing "Harry Potter voor volwassenen" zullen niet alleen velen onterecht afhaken maar zal ook wie op hapklare brokken a la Rowling hoopte, even moeten slikken. Clarke lepelt haar lezer immers niet alles netjes in maar laat die zijn eigen mening vormen.

Steeds sneller worden boeken via oppervlakkige maatstaven tegen elkaar afgewogen. Vindt u het bijvoorbeeld ook zo ergerlijk dat Dan Brown (The Da Vinci Code) of het koppel Monaldi en Sorti (Imprimatur en Secretum) vergeleken worden met Umberto Eco? Deze laatste is echter een pak erudieter en — laat ons vooral eerlijk zijn — ook heel wat beter. Zo heeft Jonathan Strange & Mr. Norrell bij ons weten maar één ding gemeen met de Potterreeks: beiden handelen over magie. En toch wordt Rowling aangehaald als referentie, alsof dat mens de magie als thema in verhalen uitgevonden heeft. Maar we dwalen af.

Zoals u al wel kon vermoeden zijn de hoofdpersonages Norrell en Strange tovenaars, de enige twee tovenaars in heel Engeland trouwens. In 1806 zijn er namelijk geen tovenaars meer, althans geen praktiserende, tot Jonathan Segundus ten tonele verschijnt. Aan de eerbiedwaardige tovenaarsgemeenschap van York vraagt hij waarom deze gedistingeerde heren er zich tevreden mee stellen magie als een theoretische kunst te beschouwen. Op verzoek van Segundus wordt dan ook een bezoek gebracht aan de enige echte praktiserende tovenaar van Engeland: Gilbert Norrell. Op slinkse wijze slaagt Norrell er echter niet alleen in het gezelschap alle rechten op het bestuderen van magie te ontnemen, maar ook al hun werken over magie over te kopen. Segundus die als enige het recht behoudt magie uit te oefenen blijft met lege handen achter.

Meneer Norrell droomt ervan om de magie in Engeland nieuw leven in te blazen, maar tezelfdertijd is hij een kleingeestige man die alle andere — theoretische —tovenaars hun rechten op het uitoefenen en bestuderen van magie weet te ontnemen. In een poging de magie weer respectabel te maken, trekt de wereldvreemde Norrell naar Londen waar hij de regering wil helpen in hun oorlog tegen Frankrijk. Nadat hij lady Pole, de vrouw van minister Walter Pole, met behulp van een elfenkoning (de heer met het pluizige haar) terug tot leven heeft gewekt, krijgt Norrell eindelijk gehoor bij de ministers. Hij blijft klagen over een gebrek aan goede tovenaars maar laat zijn grootste vijand, de charlatantovenaar Vinculus, de stad uitjagen. Vinculus loopt de jonge edelman Jonathan Strange tegen het lijf en leert die onbewust enkele spreuken die hem via Norrell in het bezit gekomen waren aan.

Strange gaat in de leer bij de norse Norrell, maar al snel scheiden de wegen van beiden. De voorzichtige Norrell heeft een enorme kennis maar is bang die te gebruiken, terwijl de flamboyante Strange hoopt de aandacht te trekken van de legendarische grootse tovenaar ooit: "de ravenkoning". Strange strijdt niet alleen samen met Wellington tegen de Fransen maar weet ook de aandacht en ergernis van "de heer met het pluizige haar" te trekken, die zich tot doel heeft gesteld Strange te vernietigen. Uiteindelijk zullen Strange en Norrell elkaar terugvinden, beiden door scha en schande wijzer gemaakt.

De sterkte van het boek ligt niet alleen in de tijd die Clarke neemt om Strange en Norrell te beschrijven, maar ook in de historische accuraatheid waarmee ze onder meer de oorlog beschrijft. Hoewel Norrell en Strange de hoofdpersonages zijn, krijgen tal van andere personages een niet onbelangrijke rol in het verhaal toebedeeld. Zo spelen ook "de heer met het pluishaar", lady Pole, de zwarte bediende Stephen, Norrells bediende Childermass en Jonathan Segundus een belangrijke rol.

Het boek van Clarke heeft één zwakte: het is nooit helemaal duidelijk wie de verteller is. Clarke merkt op dat zij het verhaal ziet als verteld door een tijdgenote van Strange en Norrell. In dit kader zijn de bijwijlen hilarische dan wel intrigerende uitweidingen in de voetnoten uitstekend te begrijpen, maar ze werkt doorheen het boek ook met een alleswetende verteller die zelfs de gemoedsstemmingen ed. kent. Dat er geen duidelijke keuze is voor één verteltrant, is echter bijkomstig. Jonathan Strange & Mr. Norrell is vooral een heerlijk boek dat vlot wegleest zonder ooit de pretentie te hebben grootse literatuur te scheppen. Ideale ontspanningsliteratuur, zelfs als u het idee van magie met een korrel zout neemt.

E-mailadres Afdrukken