Banner

Stefan Klein

De zin van het geven

Jurgen Boel - 13 januari 2012

Als de verschillende edities van Music For Life iets aangetoond hebben, dan is het wel dat een mens graag zijn medemens helpt. Als de verschillende edities van Music For Life iets aangetoond hebben, dan wel dat de meeste mensen anderen helpen wanneer er iets tegenover staat, al was het maar vijf seconden radiotijd en het gevoel aan de wereld getoond te hebben hoe goed men is.

Welke stelling is nu de juiste, de eerste of de tweede? Helpen we echt alleen maar omdat het ons iets oplevert of zijn we toch belangelozer in ons denken dan de cynici beweren? Het hoe en waarom van het altruïstisch handelen heeft de mensheid al eeuwenlang geïntrigeerd. Geen wonder dus dat ook biologen zich over het fenomeen bogen en met vaak uiteenlopende verklaringen op de proppen kwamen, waarbij verwantschap meer dan eens als een belangrijke verklaring opdook voor het schijnbaar onredelijke en tegen het eigenbelang indruisende gedrag.

De Britse bioloog (en communist) J.B.S. Haldane gaf ooit al schertsend mee dat hij zijn leven zou geven voor twee broers of acht neven, waarmee hij verwees naar de genetische verwantschap die bij dieren voor altruïstisch gedrag zorgt en het sterkst tot uiting komt bij insecten als mieren of bijen. Wat Haldane nog als grap zei, werd lang ernstig genomen tot inzichten uit de economie en wiskunde en de speltheorie aangaven dat zogenaamd belangeloos gedrag naar anderen toe op termijn wel degelijk lonend werkt en dat er meer aan de hand is dan het louter veilig stellen van de eigen genenoverdracht.

Het gegeven "altruïsme" werd doorheen de jaren van wetenschappelijk onderzoek binnen verschillende disciplines steeds duidelijker. Het is complexer dan aanvankelijk gedacht werd en laat zich door verschillende factoren beïnvloeden. Zo groeit het vertrouwen en de toegeeflijkheid naarmate men langer en meer met de ander in contact komt en speelt ook de reactie van de tegenpartij een belangrijke rol. Op zich geen opzienbarende ontdekkingen, maar het verhaal zit uiteraard een pak ingewikkelder in elkaar, waarbij zowel de individuele denkbeelden als de groepsdynamiek elkaar beïnvloeden.

De Duitse wetenschapsauteur Stefan Klein bundelt de belangrijkste inzichten van de voorbije jaren en gaat aan de hand van onderzoeken, tests en de verschillende bestaande (en ook weerlegde) theorieën dieper in op waarom een mens zich altruïstisch opstelt. In het eerste deel “ik en jij” vertrekt hij vanuit het individuele standpunt, alvorens in het “wij”-gedeelte de groep centraal te stellen. Waar Klein in het “ik-deel” grotendeels eenzelfde inzichten aanbiedt als in de meeste werken rond altruïsme (zij het met recenter onderzoek als toemaatje), vormen de hoofdstukken over de groep in het bijzonder een mooie aanvulling op de bestaande literatuur.

Net als in het eerste deel gaat Klein uitvoerig in op wat wetenschappers de voorbije jaren te weten gekomen zijn en bouwt hij zo een coherent en inzichtelijk verhaal op. Het meest intrigerende daarbij is dat “groep-altruïsme” vooral een menselijk fenomeen is dat veel minder zijn variant of gelijke kent in de dierenwereld. Plegen dieren wel geregeld altruïstisch gedrag, dan is dit altijd binnen een “ik-jij”-relatie, terwijl de mens de abstractie naar de groep weet te maken op een manier die zich veel moeilijker in een persoonlijk gewin laat vertalen. Alle voorbeelden van vampiervleermuizen, in een troep jagende leeuwinnen en andere dieren ten spijt blijkt uit nader onderzoek steevast dat “dieren niet delen.”

Veel meer dan andere recente werken rond altruïsme weet Stefan Klein in De zin van het geven. De kracht van ons onzelfzuchtig brein het hele verhaal van altruïstisch gedrag en zijn (vele) verklaringen te geven. Waar in andere werken de nadruk te vaak ligt op het biologische, economische of psychologische aspect, bundelt Klein al deze inzichten tot een duidelijk en vatbaar geheel. Nergens verheerlijkt hij het altruïstisch gedrag noch maakt hij zich er met een cynische sneer vanaf. Ja, aan de deelname aan acties als Music For Life ligt een zelfzuchtige basis, maar die is niet te reduceren tot een egoïstisch verlangen om zich een “goed mens “ te voelen. Het verhaal is complexer, en dat weet Klein uitstekend uit de doeken te doen.

E-mailadres Afdrukken