Banner

Melancholia

8.0
Dennis Van Dessel - 12 augustus 2011

Toen Lars von Trier twee jaar geleden het Filmfestival van Cannes aandeed met zijn film 'Antichrist', kreeg hij van de oecumenische jury een speciale "anti"-prijs, omdat de prent zodanig misogyn en nihilistisch zou zijn dat hij alles vertegenwoordigde dat niet spiritueel verheffend was. Toen de regisseur dit jaar terugkeerde met 'Melancholia', liet de christelijke tak van het festival hem met rust (oké, hij werd wel verbannen door de organisatie omwille van zijn uitspraken op een persconferentie, maar da's dan weer een ander verhaal), hoewel zijn nieuwste zo mogelijk nog zwartgalliger is dan 'Antichrist'. Waar 'Antichrist' het verhaal was van twee mensen die elkaar fysiek en spiritueel vernietigen, gaat 'Melancholia' meteen over het einde van de planeet aarde. Het is een soort van minimalistische rampenfilm, waarin er geen redding mogelijk is, geen verlossing, geen religieuze extase om in te vluchten. Geen hemel, geen vergiffenis. En de clou van dat alles? Het einde van de wereld is... nuja, het is prachtig. In de interpretatie van von Trier is het een bedwelmend schouwspel, dat eerder verrukking dan afgrijzen oproept.

De film valt uit elkaar in een proloog en twee delen. In de proloog toont von Trier ons meteen het einde, opdat we toch maar vooral geen hoop op een happy end zouden hebben: de aarde komt frontaal in botsing met de veel grotere planeet Melancholia. We krijgen een vijf minuten durende collage aan scènes en beelden, die niet lineair op elkaar volgen: Kirsten Dunst drijft in het water (check ook de prachtige affiche), in de stijl van Ophelia in het schilderij van John Everett Millais; even later zien we haar op een grasveld staan, terwijl er elektriciteit tussen haar handen knettert; dan loopt ze in een bruidsjurk door een bos; we zien Charlotte Gainsbourg tot aan haar knieën in het gras wegzakken terwijl ze, met een kind in haar armen, probeert te vluchten. Enzovoort. De speciale effecten, het hypnotiserende gebruik van slow motion, de haarscherpe HD-fotografie en de muziek, afkomstig uit Wagners 'Tristan und Isolde', vormen een soort expressionistische kortfilm, die niet echt een verhaal vertelt, maar wel zeer krachtig de toon van de film zet.

Daarna, in deel één, zien we hoe Justine (Kirsten Dunst), een zwaar gedeprimeerde jonge vrouw, haar huwelijksavond beleeft op het gigantische landgoed van haar zus Claire (Charlotte Gainsbourg) en diens stinkend rijke man John (Kiefer Sutherland). Aanvankelijk lijkt alles goed te gaan, maar gaandeweg wordt het duidelijk dat Justine een diepe depressie probeert weg te spelen, wat haar steeds minder goed lukt. De avond wordt een pijnlijke mislukking. In de nasleep ervan is Claire de enige op wie Justine nog kan rekenen: ze trekt tijdelijk bij Claire, John en hun zoontje Leo in. Ondertussen komen er berichten dat de planeet Melancholia rakelings langs de aarde zal passeren. John is er gerust in; wetenschappers hebben verzekerd dat de planeten niet zullen botsen. Maar Claire en Justine voelen het anders aan. Claire is simpelweg bang, maar vanuit haar depressie kijkt Justine er anders tegenaan: "Wie zal de aarde missen?"

'Melancholia' kan je het tweede deel in Lars von Triers "depressie-diptiek" noemen, in de zin dat we opnieuw (na 'Antichrist') een extreem negatief verhaal krijgen, dat er van uitgaat dat de natuur vijandig is en dat we als mensen geen controle kunnen uitoefenen op die natuur - innerlijk of uiterlijk. In 'Antichrist' kwam de depressie om de dood van een kind naar buiten in de vorm van fysiek geweld; hier wordt de treurigheid van Justine tastbaar gemaakt in de vorm van de planeet Melancholia: een planeet die alles en iedereen op zijn pad consumeert en vernietigt. Opnieuw valt er niet bepaald veel te lachen, behalve dan dat von Trier het einde van de wereld niet geheel als iets negatiefs ziet. Net zoals de dood een verlossing kan zijn voor een mens die pijn lijdt, is de vernieling van de aarde een soort van extatische verlossing voor de gehele mensheid.

Er zijn ook vormelijke overeenkomsten: de gestileerde proloog, de opdeling in hoofdstukken (hoewel het er ditmaal maar twee zijn), het gebruik van klassieke muziek, zelfs de aanwezigheid van Charlotte Gainsbourg in een hoofdrol en de vormgeving van de titels. Von Trier mikt opnieuw op een esthetische schoonheid die het gruwelijke scenario lijkt tegen te spreken; het is visueel gezien misschien wel de mooiste film die hij ooit heeft gemaakt.

Dat alles neemt niet weg dat het scenario enkele slordigheden bevat. Alle personages uit het eerste deel (het huwelijk) verdwijnen simpelweg in deel twee, om nooit nog teruggezien te worden. Alleen Justine, Claire, John en Leo blijven over. Wat er gebeurt met de man van Justine, haar vader, haar moeder en al die anderen, daar hebben we het raden naar. In principe is dat niet erg, omdat al die personages toch maar relevant zijn voor zover ze falen om Justine enige hoop te geven in het leven. Eén voor één laat iedereen haar in de steek; niemand kan haar helpen, iedereen verdwijnt, behalve haar zus. Op dat niveau is hun verdwijning uit de film dus logisch, maar op een emotioneel niveau blijf je als kijker toch ergens met een leegte achter. Het zou misschien geholpen hebben als één van de personages op zijn minst nog eens had terugverwezen naar het huwelijk.

Gezien de inhoud van de film, is allicht onvermijdelijk dat 'Melancholia' een erg trage prent is geworden. Het is een doodswals, die langzaam maar zeker afstevent op een onvermijdelijke conclusie, net zoals Melancholia zelf langzaam maar zeker op de aarde afstevent. Maar ook hier had ik wel het gevoel dat er, zeker in het eerste deel, ergens een kwartiertje uit de film geknipt had kunnen worden zonder iets essentieels te verliezen. 'Melancholia' houdt je aandacht vast, daar niet van, maar sleept hier en daar wel.

Kirsten Dunst en Charlotte Gainsbourg leveren afzonderlijk zeer sterke prestaties, maar zijn fysiek en qua herkomst gewoon zodanig verschillend dat het moeilijk is om hen te accepteren als zussen. Niettemin legt Gainsbourg opnieuw een bewonderenswaardige intensiteit aan de dag en toont Dunst dat ze, met goed materiaal, wel degelijk diepgang naar een rol kan brengen. Kiefer Sutherland is dan weer perfect geloofwaardig als arrogante rijkeluis die dwangmatig aan iedereen vertelt hoeveel holes zijn golfterrein telt.

'Melancholia' is een tikkel minder beklemmend en uitdagend dan zijn voorganger, maar het is wel overdonderend mooie cinema, die er in slaagt om onze neus te drukken op de ultieme leegte van het bestaan, en ondertussen toch die leegte een haast ondraaglijke schoonheid mee te geven.

E-mailadres Afdrukken
 
Melancholia
Denemarken-Zweden / 2011
Regie: Lars von Trier
Scenario: Lars von Trier
Met: Kirsten Dunst; Charlotte Gainsbourg; Kiefer Sutherland; John Hurt; Charlotte Rampling; Stellan Skarsgård
Duur: 136 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST