Banner

The Tree of Life

6.0
Vincent Van Peer - 19 mei 2011




Geen film waar dit jaar zo hard naar werd uitgekeken als de laatste worp van notoir traagfilmer - deeltijds cineast, full-time filosoof en poëet - Terrence Malick; de believers omdat een nieuwe Malick voor hen per definitie al een verheffend stuk pure kunst is, de non-believers omdat ze in hun handen konden wrijven met het vooruitzicht om hem tot op het bot af te breken. Iedereen die ergens tussen die extremen bengelt - reken ondergetekende daar gerust bij - was al bijna evenzeer in de ban van het mysterieuze 'The Tree of Life', dat (goed of slecht) in ieder geval een evenement beloofde te worden. En boy, did it ever: 'The Tree of Life' is zonder twijfel de meest ambitieuze film sinds Kubricks '2001: A Space Odyssey'. Al lijkt Malick ondertussen zo ver in de kosmos te zweven dat de gemiddelde kijker hem in zijn transcendente gedachtenwolken niet zal kunnen volgen.

Voor zover 'The Tree of Life' een plot heeft, speelt zich die af in buitenstedelijk Amerika tijdens de jaren '50. Brad Pitt is een liefdevolle, maar hardvochtige vader die zijn kinderen probeert te behoeden voor de gevaren van het leven. Jessica Chastain is diens vrouw, die gelooft dat alleen door zachtaardigheid en vergiffenis een waardevol bestaan kan worden uitgebouwd. Vader volgt de weg van de natuur (instinct, eigenbelang en hardheid zijn belangrijk), moeder die van de gratie (wie zelf goed is, leidt ook een goed leven). Te midden van die symbolische strijd zoekt de jonge Jack (een indrukwekkende Hunter McCracken) naar zijn plek in de wereld; naarmate hij ouder wordt, mijmert hij over de betekenis van het Kwaad, de rol van God in het universum en de mens in al zijn ambigue aspecten. Later in zijn leven (wanneer hij door Sean Penn gespeeld wordt) is hij nog altijd fel bezig met die vragen.

Op zich al genoeg stof om een gemiddelde cursus filosofie mee te vullen, maar Malick acht het nodig om tussen die twee (onderling al chronologisch verkapte) verhalen ook nog eens beelden van - hou u vast - het ontstaan van de wereld te voegen. Jep, dat mag u nog eens herlezen, maar u zat de eerste keer wel degelijk juist. We zien cellen muteren, vulkanen uitbarsten, water ter aarde storten, kwallen in de oceaan, bloedbanen in vol ornaat en zelfs enkele fucking dinosauriërs. Digitale dino's in een film van Terrence Malick... Enfin, u begrijpt best wel waarom wij in de bioscoopzaal even een verbaasd "qué pasa?!" uitsloegen. De bedoeling is duidelijk: de tree of life is een concept dat ervan uitgaat dat alle leven op aarde essentieel terug te voeren valt op één oerelement. Alles komt ergens vandaan en als je maar ver genoeg teruggaat in de tijd, zie je dat in feite alles met elkaar verbonden is. 'The Tree of Life' gaat over het Leven. D'uh.

Heel die bazaar wordt naar goede gewoonte gepresenteerd in adembenemende natuurbeelden, waarin de mens als individu maar een perifere rol speelt; het gaat Malick niet om zijn personages maar om de Ideeën, de Conflicten en de Problemen waarvoor die personages symbool staan. 'The Tree of Life' draait als puntje bij paaltje komt over de Mens, niet over mensen. En het concept "de Mens", daar stelt Malick zich serieus wat vragen bij, zeker als hij er de Natuur en God ook nog eens bij sleurt. Wat is de aard van de mens? Hoe verhoudt de mens zich tot de natuur? Hoe kunnen wij God zien? Wat is het Goede? En als wat wij van God kunnen zien, niet past in onze traditionele opvatting van het Goede, kunnen we er dan van uitgaan dat God niet per definitie Goed is? En wat wil dat dan zeggen over de moraliteit van de mens? Kunnen wij ons überhaupt ontrukken van onze natuurlijke impulsen? Enzovoort, enzoverder.

Allemaal vragen die in zijn hele oeuvre doorschemeren, maar nergens zo sterk naar de oppervlakte komen als in 'The Tree of Life'. Dat Malick die vragen stelt: oké. Ambitieuze en lichtjes protserige films mogen er ook zijn en typevoorbeeld '2001' geldt nog altijd als een van de beste films ooit gemaakt. Het is alleen enorm spijtig dat Malick die diep-, diep-, diépgaande inhoud niet op een geloofwaardige manier weet te koppelen aan de rest van zijn film. De beelden van het ontstaan van de wereld zijn weinig meer dan holle mooifilmerij, Sean Penn komt hooguit tien minuten in beeld en heeft volstrekt niets te doen (in elke scène waarin hij te zien is, lijkt hij gewoon te wachten op regie-instructies), en de vragen die de personages zich stellen, lijken nooit uit hún mond te komen. Malick is immer en altijd degene die aan het woord is, waardoor 'The Tree of Life' al snel iets begint weg te krijgen van een masturbatiesessie van haar regisseur.

In de jaren '70 kon Malick (in 'Badlands' en 'Days of Heaven', nog steeds twee adembenemende meesterwerken) zijn ijle prietpraat nog binnen de perken houden door twee keer een jong, naïef meisje aan het woord te laten. Die voice overs zijn oprecht poëtisch en passen bij het gefragmenteerde, mijmerende karakter van de films. Sinds 'The Thin Red Line', echter, vervalt de man steeds meer in het soort pseudo-diepzinnige nonsens dat u ook kan meepikken tijdens een shakra-sessie van Ingeborg. Er is een verschil tussen poëzie en poëtische platitudes die klinken als poëzie, maar daar is Malick vooralsnog niet achter gekomen. En doordat die vaak schabouwelijke overpeinzingen in de mond van de personages worden gelegd, leef je meteen veel minder met hen mee. Da's zeker gezien de pakkende prestatie van Brad Pitt (geef die mens eindelijk eens een Oscar!), uitzonderlijk spijtig.

En er zát nochtans een enorm aangrijpend verhaal in 'The Tree of Life'. Doordat in het begin van de prent wordt meegegeven dat het kleine broertje van Jack zal sterven op zijn negentiende, krijgt heel de episode uit de kindertijd (bijna negentig percent van de totale film) een droevig memento mori-kantje. Verlies staat heel de film lang centraal; alles dat in beeld wordt gebracht staat enerzijds voor de mystieke kracht van de natuur, anderzijds voor de onvermijdelijke vergankelijkheid van alle leven. Volledig focussen op Jacks kindertijd - in plaats van hoogst overbodig, vaak potsierlijk heen en weer knippen naar dino's, Sean Penn en ander ongedierte - had de film goed gedaan. Dan nog flink wat snoeien in de vermaledijde voice overs, en Malick had een nieuw meesterwerk kunnen afleveren. Nu is 'The Tree of Life' op zijn best een beklijvende, eigenzinnige kunstfilm, op zijn slechtst metafysische postkaartcinema (inclusief glibberige new age-finale). Al blijven de hallucinant mooie beelden (alleen Malick kan een rotsformatie weergeven als was het een zijden doek) veel goedmaken.

'The Tree of Life' is - als we al het voorgaande even in acht nemen - zonder twijfel interessanter en uitdagender (zij het tegelijk ook pretentieuzer en pedanter) dan 99% van wat u dit jaar te zien zult krijgen. Helaas probeert hij de godganse tijd zóveel te vertellen, op zóveel verschillende niveaus en met zóveel spirituele onzin dat hij in the end jammerlijk nietszeggend, stuurloos en leeg dreigt te worden. This is ground control to Major Terrence: u mag nú terugkeren naar de aarde.

E-mailadres Afdrukken
 
The Tree of Life
VS / 2011
Regie: Terrence Malick
Scenario: Terrence Malick
Met: Brad Pitt; Hunter McCracken; Jessica Chastain; Sean Penn
Duur: 138 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST