Banner

Dogtooth

8.0
Dennis Van Dessel - 10 september 2010
alt

In de jaren tachtig schreef Ian McEwan het boek 'The Cement Garden', verfilmd in 1993, over drie kinderen die na de dood van hun moeder alleen achterblijven in een gigantisch landhuis. Ze verstoppen het lijk in de kelder, en beginnen met hun een drieën een ongezond, geïsoleerd bestaan, dat zich grotendeels beperkt tot het huis zelf. 'Dogtooth', van Griekse regisseur Giorgos Lanthimos, laat zich bekijken als een soort groteske parodie op dat verhaal. De basiselementen zijn hetzelfde - extreem sociaal isolement dat leidt tot seksuele perversie en zelfs geweld - maar waar McEwan koos voor psychologisch realisme, gaat Lanthimos hier voor overdrijving die soms neigt naar het absurde. Met een uitgestreken gezicht serveert de regisseur ons een mix van incest, huiselijk geweld en dierenmishandeling, waarvan ik vermoed dat het allemaal bedoeld is om te lachen. Het resultaat is - om het zacht uit te drukken - een vreemde film, die de thematiek van McEwan koppelt aan het gortdroge gevoel voor humor van Scandinavische cineasten zoals Anders Thomas Jensen. Eentje voor de meer avontuurlijke filmkijker dus, maar goed, wat houdt u tegen om een avontuurlijke filmkijker te zijn?

Het verhaal draait rond een naamloos, welgesteld gezin, ergens in Griekenland. Vader (Christos Stergioglou) is een fabriekseigenaar die zijn vrouw en kroost verbiedt om hun riante villa te verlaten. In het geval van de moeder veronderstellen we dat ze uit vrije wil het contact met de buitenwereld heeft opgegeven. De kinderen - een jongen van rond de twintig en twee meisjes van pakweg achttien - hebben nooit een keuze gehad. Er is geen telefoon in huis, laat staan een computer. De tv is niet aangesloten, en wordt alleen gebruikt om sporadisch naar home videos te kijken die ze vroeger zelf hebben gemaakt. Hun ouders maken hen wijs dat katten de gevaarlijkste dieren ter wereld zijn (op een bepaald moment scheurt vader zelfs zijn eigen kleren en smeert hij nepbloed over zich heen om die illusie in stand te houden). Het gaat zelfs zo ver dat de ouders de taal naar hun eigen hand zetten - ze vertellen hun kinderen dat een zee een lederen fauteuil is en wanneer één van hen het woord "kut" opvangt, reageert moeder: "Dat is een soort lamp." De enige invloed van de buitenwereld is Christina (Anna Kalaitzidou), een veiligheidsagente in de fabriek van vader, die af en toe mee naar het huis wordt genomen om seks te hebben met de zoon (de dochters, die nochtans nauwelijks jonger zijn, krijgen niet het voorrecht van gelijkaardige bezoekjes van mannen, wat allicht iets zegt over hoe de vader tegen vrouwelijke seksuele behoeftes aankijkt). Langzaam maar zeker begint de aanwezigheid van Christina gaatjes te prikken in het totale isolement van de kinderen.

alt

Een probleem dat veel mensen hadden met 'Dogtooth', was dat de film geen tastbare verklaring biedt voor het gedrag van de ouders - de vraag waarom ze zichzelf en hun kinderen afsluiten van de buitenwereld, wordt nooit beantwoord. Op een oppervlakkig niveau is dat inderdaad frustrerend; fundamenteel willen mensen gewoon altijd weten hoe de dingen in elkaar zitten. Maar dat gebrek aan een conventionele, psychologisch realistische motivering, laat de film wel openstaan voor quasi elke interpretatie die je er aan wilt geven, waarmee Lanthimos zijn kijker eigenlijk mee aan het werk zet. De regisseur legt wel een duidelijke link met het africhten van honden: op een bepaald moment gaat vader op bezoek bij een hondentrainer, die hem zegt dat je "van een hond kunt maken wat je wilt: je kunt er een wachter van maken die je gezin beschermt, je kunt 'm gemeen of lief maken." Dat is precies wat de vader met zijn gezinsleden doet. Door ze volledig af te schermen van externe invloeden, is hij in staat om hun persoonlijkheid en hun gedrag van de grond af op te bouwen en te controleren - of althans, hij leeft in de illusie dat dit soort controle mogelijk is; in de praktijk blijkt dat seks een te grote kracht is om volledig onder de knoet te houden.

En misschien is het niet meer dan dat. Misschien is 'Dogtooth' gewoon het verhaal van een man die een zodanige controlefreak is, dat hij het leven en de gedachtewereld van zijn eigen familie volledig wil kunnen vormen naar zijn eigen goeddunken. Er zijn critici die in de film zelfs een politieke parabel hebben gezien, met de vader als symbool voor een fascistische leider (een kapitalist dan nog, een fabriekseigenaar) die met onbetwistbare macht beschikt over het leven van wat je alleen zijn onderdanen kunt noemen. Dat is een geldige interpretatie, maar verlang vooral niet van de regisseur dat hij je definitief gelijk of ongelijk zal geven.

alt

Dat alles wordt vormgegeven in een film die zich aan een lijzig, ongehaast tempo voortbeweegt, maar die wel steeds grotesker wordt - de manieren waarop vader zijn kinderen binnenshuis probeert te houden, worden continu extremer en ziekelijker. Net zoals de uitlaatkleppen die de kinderen zoeken om hun gevoelens kwijt te kunnen. Het opmerkelijke is dat Lanthimos zijn trage ritme aanhoudt, ook wanneer de gebeurtenissen naar hun climax toe werken. Wàt er gebeurt, wordt gekker en gekker, maar de manier waarop het gepresenteerd wordt, blijft even gortdroog. Dat zorgt voor een fascinerend contrast tussen inhoud en vorm, dat doet denken aan de extreem onderkoelde komedies die sporadisch uit Scandinavië komen overwaaien. Want vergis je niet: 'Dogtooth' is een zwarte komedie. De waanzin binnen dat gezin is vaak angstaanjagend, maar soms ook bijzonder grappig, als je de juiste radar hebt om in te schakelen op Lanthimos' gesjeesde gevoel voor humor.

Visueel maakt de regisseur interessant gebruik van het cinemascope-formaat: hij plaatst zijn personages meestal in een hoek van het beeld of aan de onderkant van het scherm, wat enorm veel lege ruimte overlaat - de personages zijn geïsoleerd, snapt u wel? Camerabewegingen zijn zeldzaam, behalve tijdens één handgehouden shot aan het einde van de film, waar die plotse beweeglijkheid zeer bewust wordt aangewend om de geestestoestand van één van de personages aan te duiden. Die visuele stijl neigt soms naar arty farty-toestanden (nuja, laten we eerlijk zijn: heel de film neigt daar soms naar, dat zit nu eenmaal in de aard van het beestje), maar omdat de thema's en de gebeurtenissen zo fascinerend en bevreemdend zijn, slaat de balans toch over in het voordeel van de prent.

Tja, natuurlijk is 'Dogtooth' niet gespeend van enige pretentie - lees die samenvatting gewoon al eens. In dit soort van festivalcinema heb je dat wel vaker. En ja, zeker tijdens het eerste half uur zit dat lijzige tempo wel eens dwars. Maar Lanthimos heeft wel een intelligente, uitdagende prent gemaakt die je langzaam maar zeker in zijn greep krijgt, om je daarna niet meer los te laten.

E-mailadres Afdrukken
 
Dogtooth
Griekenland / 2009
Regie: Giorgos Lanthimos
Scenario: Efthymis Filippou; Giorgos Lanthimos
Met: Christos Stergioglou; Michele Valley; Aggeliki Papoulia; Mary Tsoni; Hristos Passalis; Anna Kalaitzidou
Duur: 95 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST