Banner

A Serious Man

9.0
Vincent Van Peer - 07 februari 2010





Een moderne hervertelling van een verhaal uit de bijbel dat zich afspeelt in een orthodoxe joodse gemeenschap: het is waar, echt sexy klinkt dat niet. De Coen brothers zouden de Coen brothers echter niet zijn als ze uit dit vertrekpunt geen pijnlijk geestige en vervaarlijk swingende familiekroniek zouden kunnen puren. De heren stellen met 'A Serious Man' dan ook - alle dybbuks en gets nog aan toe - geen seconde teleur. Trouwe kijkers worden opgezadeld met een gezonde dosis gepatenteerde weirdness, terwijl de toevallige, beduusde voorbijgangers ongetwijfeld verward zullen achterblijven. (U hoort het die mensen ongetwijfeld al zeggen: "Ja, het was wel... speciaal, hé?") Joel en Ethan laten immers al hun persoonlijke demonen los en kanaliseren herinneringen aan hun eigen jeugd in een tragikomische en vooral hoogst coeneske interpretatie van het boek Job. 'A Serious Man' houdt het midden tussen een existentiële parabel en een onderkoelde farce, maar mikt ondertussen ook ongegeneerd op het hart. Het resultaat is één uur en drie kwartier pure cinefiele bliss.

'A Serious Man' is bevreemdend, bezwerend en uiterst moeilijk te doorgronden, maar voor het eerst in een komedie van de Coens komt van achter haar ironische masker ook melancholie, tristesse en weltschmerz binnensijpelen - een gevoel van onderdrukt onbehagen dat u wellicht ook voelde aan het slot van 'Fargo' en 'No Country For Old Men'. Aan het verhaal op zich zal het echter niet gelegen hebben. De synopsis laat zich lezen als de joodsorthodoxe versie van 'Burn After Reading', waarin één loser (in plaats van een hele cast aan losers) alle shit van de wereld op zijn schouders gedropt krijgt in een film die bol staat van de gortdroge galgenhumor en zelfspot. Ook op dat niveau werkt 'A Serious Man' - de film is duivels grappig - maar er is meer aan de hand.

Michael Stuhlbarg is Larry, een doodbrave huisvader die de kost verdient als wiskundeprofessor. Het leven gaat zijn gewone gangetje en Larry is zich van geen kwaad bewust, tot zijn vrouw opeens van hem wil scheiden en hij noodgedwongen naar een motel moet verkassen omdat haar nieuwe liefde, Sy Ableman (Fred Melamed), bij hen komt intrekken. Intussen leeft zijn broer (Richard Kind) al maandenlang op zijn kap, steelt zijn dochter (Jessica McManus) geld uit zijn portefeuille om te sparen voor een nose job en spendeert zoonlief Danny (een geweldige Aaron Wolff) zijn tijd liever aan het experimenteren met marihuana dan aan het bestuderen van de Thora. Alsof dat nog niet genoeg is, worden zijn hormonen op de proef gesteld door een naakt zonnebadende buurvrouw, komt zijn vaste benoeming in het gedrang wanneer kwade brieven de directie bereiken en kunnen zelfs de drie rabbi's waarbij Larry ten rade gaat over zijn problemen geen enkel zinnig antwoord bieden.

Hoe moeilijk het is om een analyse te maken van 'A Serious Man', zo makkelijk is het om op een puur zintuiglijk niveau te genieten van de geweldige cinema die de Coens op het scherm toveren. De geweldige Roger Deakins - de cinematograaf van zowat alle Coen-films - bewijst nog maar eens wat voor een klasbak hij wel niet is en excelleert net als de broertjes zelf in de kunst van het understatement. Net zoals pathos te allen tijden netjes vermeden wordt (het zijn de Coens hé, remember?), kiest ook Deakins zelden voor nadrukkelijke beelden of weelderige composities. Het kleurgebruik is subtiel - een mix van bruine, grijze en pastelkleurige tinten - en het camerawerk meestal sober en zuinig, maar toch blijven de beelden plakken. Voorbeelden om steil van achterover te slaan zijn de beginpassage waarin de camera zich op de tonen van Jefferson Airplane een weg door Danny's gehoorgang (!) baant (goed voor een eerste kippenvelmoment) en de bar mitzvah-scène, waar de randjes van het scherm vaag worden, verkleuren, en lichtjes naar buiten bollen; een poëtisch effect dat Deakins ook al toepaste tijdens het draaien van het - ik zal het nog maar eens zeggen - grandioze 'The Assassination of Jesse James'.

Verder is de aandacht voor details vaak even adembenemend als de oplichtende plantjes van Pandora. De koddige, maar o zo saaie pastelhuisjes uit de voorstad roepen weemoedige herinneringen op aan 'Edward Scissorhands', het eindshot is een briljant, welhaast onvergetelijk slotmoment - zij het een dat u met nog meer vragen achterlaat dan dat van 'No Country For Old Men' - en zelfs het geluid valt op door z'n kwaliteit. Carter Burwell verzorgt net als bij datzelfde 'No Country For Old Men' de muziek en ook wanneer er helemaal geen nummers te horen zijn op de klankband houden subtiele geluidjes, krakende stoelen, tikkende klokken, maakt niet uit wat, je op het puntje van je stoel. 'A Serious Man' bezit een enorme geladenheid en hoewel er in geen mijlen een spanningsboog te bespeuren valt, bekijkt de prent zich toch als een ijzersterke thriller, die je maag voortdurend in een driedubbele houdgreep houdt.

Het is altijd al moeilijk geweest om de cinema van de Coens te begrijpen. Mensen die hen een zeker nihilisme verwijten, hebben ergens wel een punt. Hun personages zijn vaak (zoniet altijd) losers die als moderne Don Quichotes tegen een of andere onzichtbare vijand (de wereld?) vechten, zonder dat er op het eind ook maar iets veranderd is. Maar het gevecht van Larry is een persoonlijk gevecht dat draait om het bewaren van zijn eigen waardigheid, zijn principes en zijn eenvoudige, goedhartige ziel. Da's gelukkig een gevecht dat hij, ondanks al zijn enorme tegenslagen, glansrijk wint, en dat maakt hem des te aandoenlijker, des te sympathieker en - helaas - des te meer tragisch. Stuhlbarg is - net als de rest van de cast - indrukwekkend. Hij maakt van Larry een figuur die we kunnen geloven, die zijn machteloosheid met toenemende overgave accepteert, maar die in dat proces - hoeveel miserie hij ook te verwerken krijgt - nooit zielig wordt.

Voor de snelle scrollers: 'A Serious Man' is een van de allerbeste films uit de steeds indrukwekkender wordende Coen brothers-catalogus. Joel en Ethan weigeren nog steeds halsstarrig duidelijkheid te scheppen en nemen er genoegen mee om de kijker te verdwazen, in plaats van 'm uit zijn stoel te schoppen, maar de emotionele impact van deze prent is er eentje met terugwerkende kracht. Een paar dagen nadat je 'A Serious Man' hebt gezien, blijven bepaalde details nog steeds hangen - de anekdote van een rabbi, de mysterieuze proloog, of een lichtjes hartverscheurend telefoontje op het eind van de film - en word je terug even stil. 'A Serious Man' is het grappigste drama dat u dit jaar zal zien, en ook de treurigste komedie. Wie zin heeft in een vleug melancholie, een shot kurkdroge humor of simpelweg een bijna louterende cinema-ervaring, weet nu waarheen hij moet. We all "need somebody to love", nietwaar? Wel, Larry: wij houden van u. 'A Serious Man' is een klein, maar prachtig meesterwerk van een film.

E-mailadres Afdrukken
 
A Serious Man
USA / 2009
Regie: Joel & Ethan Coen
Scenario: Joel Coen; Ethan Coen
Met: Michael Stuhlbarg; Richard Kind; Sari Lennick; Aaron Wolff; Fred Melamed; Jessica McManus; Adam Arkin
Duur: 105 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST