Banner

Religulous

5.0
Dennis Van Dessel - 04 mei 2009





101 min. / USA / 2008

Zoals zo veel mensen in België ben ik opgevoed als een soort "theoretisch katholiek". Theoretisch in de zin dat ik en mijn familie nooit naar de kerk gingen en nooit bidden, dat de bijbel die we ergens hadden rondslingeren uiteindelijk een keer gebruikt werd om een kaduke tafelpoot te verstevigen, en we voor de rest gewoon rustig onze zin deden, vrolijk van God los. Maar met al dat werd ik wél verondersteld om netjes mijn communie te doen, heeft ook mijn zus haar kinderen laten dopen en weet ik nu al hoe teleurgesteld m'n ouders zouden zijn mocht ik niet voor de kerk trouwen. Dat is dan katholiek zijn op z'n Belgisch: 99 procent van de tijd trek je jezelf geen lor van dat hele geloof aan, maar de formaliteiten moeten wel nageleefd worden. Ik veronderstel dat we daar al blij om mogen zijn - de gevolgen van een ver doorgedreven geloof, zelfs zonder je de vraag te stellen over welke religie het gaat, zijn immers zelden positief. De hele geschiedenis zit vol met heilige oorlogen, aanslagen op mensen om Gods wil en andere voorbeelden van intolerantie en geweld. Dan is de hypocrisie van het theoretisch katholicisme toch al een stap in de juiste richting, denk je niet?

Amerikaans komiek Bill Maher maakte samen met 'Borat'-regisseur Larry Charles 'Religulous', een soort filmisch opiniestuk over de schadelijke invloed van religie op de wereld. Maher pretendeert daarbij absoluut geen objectief standpunt te hebben: hij kondigt zichzelf vanaf het begin aan als een ongelovige die, in zijn eigen woorden, "twijfel predikt". "Al die religies verkopen zekerheden. De zekerheid van een hiernamaals, de zekerheid van een bestaan na de dood. Terwijl ik twijfel verkondig. I don't know, en er is niemand die het zeker weet." Vanuit dat standpunt zoekt Maher vervolgens de vertegenwoordigers van het geloof op, niet met de bedoeling om een reëel debat met hen op gang te trekken, maar gewoon om hen onderuit te halen en te ontmaskeren als de charlatans die ze volgens hem zijn.

En reken maar dat hij ze weet uit te kiezen. 'Religulous' ontwikkelt zich als een parade aan religious nuts, onnozelaars en cynische leugenaars allerhande. Passeren onder andere de revue: een predikant die zichzelf bestempelt als ex-gay, totdat hij zichzelf wist te "genezen" van zijn "ziekte". Tegenwoordig helpt hij andere berouwvolle homo's om ook hetero te worden, maar dat verandert niets aan het feit dat één blik op zijn kapsel genoeg is om elke gaydar te doen bliepen. We krijgen een gesprek met Jeremiah Cummings, die ooit een hit scoorde toen hij met Harold Melvin and the Blue Notes het liedje 'If You Don't Know Me By Now' zong. Tegenwoordig is hij een fireball preacher die een aanzienlijk deel van zijn preken besteedt aan het promoten van zijn dvd's. Hij pocht over zijn schoenen en dure kleren, en over het feit dat hij waarschijnlijk elk meisje zou kunnen krijgen dat hij maar wil - spiritueel, heet dat dan.

En het wordt nog gekker dan dat, inclusief een ex-jew for Jesus, die beweert dat Jezus ooit speciaal voor hem een regenbui wist te regelen, een tripje naar het Creation Museum, waar men beweert dat de mens en de dinosaurus gelijktijdig op aarde leefden, en een bezoek aan The Holy Land Experience in Orlando, Florida, een religieus themapark waar Jezus Christus enkele keren per dag gekruisigd wordt. José Miranda is waarschijnlijk de meest schaamteloze zakkenvuller van de hele bende: een Mexicaanse bon-vivant die zichzelf ongegeneerd de herrezen Christus noemt.

Bill Maher heeft uiteraard gelijk wanneer hij dit soort mensen wilt ontmaskeren als de bedriegers die ze zijn. Dit zijn mensen die geloof en hoop verkopen zoals ze eender welk ander product zouden verpatsen. Met het voordeel dat je doelpubliek er per definitie nooit genoeg van zal hebben, zodat je oneindig bezig kunt blijven met verkopen en oneindig kunt blijven verdienen. Gaandeweg pikken we trouwens ook interessante weetjes op, zoals het feit dat Mormonen blijkbaar magische onderbroeken dragen die je beschermen tegen brand, kogels en Satan. Go figure.

Regisseur Larry Charles en Maher vatten hun rondreis door de wereld van dogmatisch gelovigen op als een Michael Moore-achtige komedie, met cynisch gebruik van archiefbeelden, geluidseffecten en muziek. Zelfs wanneer Maher op het moment van het interview zelf geen gevat antwoord kan verzinnen, leveren hij en de regisseur er vaak achteraf nog één via ondertitels. Intelligente vertegenwoordigers van één van de wereldreligies krijgen we niet te zien. Maher gaat vrijwel uitsluitend langs bij nitwits die lang niet zo slim of snedig zijn als hij, zodat hij de discussie eigenlijk op voorhand al gewonnen heeft. Er zijn vast heel wat theologen en kerkexperts die zinnige dingen te zeggen hebben over machtsmisbruik door religieuze leiders en de historische betrouwbaarheid van de bijbel, maar die krijgen we niet te horen. De filmmakers willen vooral snel punten scoren door een resem idioten en charlatans te gaan interviewen, hen genadeloos belachelijk te maken (niet dat ze dat niet verdienen) en vervolgens te concluderen: ziezo, dàt is nu religie.

Ze maken ook geen onderscheid tussen verschillende onderwerpen: een geloof is niet gelijk aan een kerk, en dat alles is nog iets anders dan de link tussen politiek en godsdienst, laat staan de theorie dat sommige religies inherent gewelddadig zouden zijn. Charles en Maher zwalpen van het één naar het ander, terwijl ze de indruk geven dat ze het steeds over hetzelfde hebben. Aan het einde van de film belandt Maher zelfs in Nederland, waar hij politicus en extreem rechtse rakker Geert Wilders interviewt - als je zo'n figuur opvoert als stem van de rede, dan weet je dat je ergens verkeerd bent gegaan.

De basisstelling van 'Religulous' is er één waar ik persoonlijk akkoord mee ben: religie veroorzaakt meer menselijk lijden dan het waard is. Kerkorganisaties kunnen soms positief werk doen voor de armen of mensen in ontwikkelingslanden, maar uiteindelijk kan dat ook gebeuren zonder het religieuze randje eraan, door seculaire instanties. Charles en Maher zijn vaak grappig en de pompeuze figuren die ze opvoeren, verdienen de pandoering die ze krijgen. Maar ze zijn geen theologen - hun aanpak is zodanig onwetenschappelijk, éénzijdig en unfair dat de film al snel veel van z'n overtuigingskracht verliest.

E-mailadres Afdrukken
 
Religulous
USA / 2008
Regie: Larry Charles
Scenario: Bill Maher
Met: Bill Maher; Jerry Cummings; Jose Miranda; Dean Hamer
Duur: 101 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST