Banner

Doubt

8.0
Dennis Van Dessel - 16 februari 2009




Tussen 1962 en 1965 werd in Rome het Tweede Vaticaans Concilie georganiseerd, een uitgebreide bijeenkomst van meer dan 2.500 bischoppen, die tot doel had om de kerkelijke leer te moderniseren. Paus Johannes XXIII wilde de veranderende tijden bijbenen door de regels van de kerk aan te passen aan het leven van de mensen. Het gevolg was onder andere dat missen mochten worden opgedragen in de landstaal, dat er meer respect en openheid kwam voor andere religies (vooral het jodendom), en dat de kerk per definitie een pro-democratisch standpunt innam bij alle politieke conflicten. Enfin, de christelijke leer moest humaner en toegankelijker worden. Dat was een evolutie die niet door iedereen werd aanvaard - de huidige paus Benedictus, bijvoorbeeld, is momenteel druk bezig een aantal van de maatregelen van toen stilletjes terug te schroeven - en die ontegensprekelijk heeft geleid tot de ergerlijke gewoonte om 'De Wereld is een Toverbal' te zingen bij elke Eerste Communie, maar ze is waarschijnlijk de voornaamste reden waarom er tegenwoordig toch nog een paar mensen zijn die elke zondag naar de kerk trekken.

'Doubt', de eerste film van John Patrick Shanley sinds hij in 1990 de alom vergeten komedie 'Joe Versus the Volcano' draaide, speelt zich af tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen. Het is 1964 - zuster Aloysius (Meryl Streep) is een conservatieve non die met tirannieke hand een lagere school in New York leidt. Eén blik van haar is genoeg om al haar leerlingen, en zelfs de meeste van de andere nonnen, de stuipen op het lijf te jagen. Ze heeft een natuurlijke afkeer voor priester Flynn (Philip Seymour Hoffman), de liberale, flamboyante en populaire geestelijke leider van de parochie, die alles vertegenwoordigt wat zij veracht: moderniteit, menselijkheid, humor. Wanneer op een dag de jonge, naïeve zuster James (Amy Adams) naar Aloysius komt met het vermoeden dat Flynn een leerling zou hebben aangerand, springt Aloysius dan ook gretig op de zaak. Ze is vastbesloten om de vermeende pedofilie van Flynn te gebruiken om hem definitief buiten te werken, maar heeft hij het nu gedaan of niet?

In de handen van zowat elke andere regisseur had die premisse allicht aanleiding gegeven tot een eenvoudig drama rond schuld: heeft meneer pastoor met z'n fikken aan zijn koorknaapjes gezeten, ja of nee? Maar de kracht van de film schuilt 'm juist in het feit dat die vraag meer en meer naar de achtergrond verschoven wordt, naarmate de prent vordert. Ze is enkel de aanleiding om het over andere, meer fundamentele dingen te hebben. Wie een sentimenteel jankfestijn verwacht over misbruikte kindjes, woedende ouders en perfide geestelijken die hun soutane gebruiken als dekmantel, is er dan ook aan voor de moeite. We krijgen geen courtroom drama, geen tranerige bekentenissen of andere stokpaardjes van de doorsnee Hollywoodfilm. Nee, waar 'Doubt' over gaat is... nu ja... twijfel.

Shanley is in de eerste plaats geïnteresseerd in het conflict tussen Aloysius en Flynn, respectievelijk de vertegenwoordigers van de kerk vóór en na het Tweede Vaticaans Concilie. Aloysius is een antipathieke bitch, die het niet meer dan normaal vindt dat al haar leerlingen schrik van haar hebben: "Dat is mijn job." Ze is zelfs tegen balpennen, omdat je daar een lelijk handschrift van krijgt. Flynn, daarentegen, is open, modern, houdt van lekker eten en goede wijn en behandelt de jongens op de school als vrienden. Die twee levens- en geloofsopvattingen clashen tegen elkaar. Het pedofilieschandaal is weinig meer dan een aanleiding om dat conflict te laten plaatsvinden.

Tegelijk gaat het ook over zekerheid tegenover twijfel - Aloysius wéét, hoewel ze geen tastbare bewijzen heeft, absoluut zeker dat Flynn schuldig is. Ze vertegenwoordigt een vorm van religie die geen ruimte laat voor aardse twijfel. De meer wereldse Flynn twijfelt constant, en beschouwt juist dat als een positieve karaktertrek. Wat is er immers zeker in de wereld - àls je om te beginnen al in de wereld leeft?

Shanley, die hier zijn eigen Tony Award-winnende toneelstuk bewerkt, gebruikt een hot issue dus eigenlijk als voorwendsel om het over andere dingen te hebben. Let's face it, wie komt er nu naar een film of stuk kijken over de botsing tussen twee geloofsovertuigingen? Een verhaal over een pedofiele pastoor, daarentegen, dat is al iets heel anders. Het gebrek aan voor de hand liggende emotionele pay-offs zal er waarschijnlijk wel voor zorgen dat een deel van het publiek afhaakt - we zijn het zodanig gewend geraakt om tranerige bekentenissen en rechtbankscènes en ga zo maar door te zien in dit genre films, dat heel wat mensen zich bedrogen voelen wanneer een regisseur een andere richting durft in te gaan, weg van de clichés. Maar de ideeën en gevoelens die Shanley wél oproept, zijn eigenlijk veel interessanter.

Van de toneelorigines van 'Doubt' voel je overigens betrekkelijk weinig, buiten dan het feit dat er eigenlijk maar drie belangrijke personages zijn. Zonder het al te ver te gaan zoeken, weet Shanley zijn film mooi open te trekken. Als regisseur is hij wel net iets te gretig met de symbolen: zuster Aloysius die zichzelf vergelijkt met een kat die een muis gaat vangen, subtiel. Of een gloeilampje dat de eigenaardige neiging heeft om op precies het juiste moment kapot te springen. Een duif die rondvliegt onder de kerkkoepel. De manier waarop overal in de school de ramen openstaan. Ja hoor, Shanley is helemaal gék van symbolen, maar hij wrijft ze ons zo hard in ons gezicht dat ze na een tijdje vooral gaan storen. Zeker omdat hij ze eigenlijk niet nodig heeft: de intrige en de dialogen zijn meer dan genoeg om de inhoud duidelijk te maken.

Het centrale trio acteurs vormt op zich al een reden om te gaan kijken: Meryl Streep introduceert haar personage als een karikatuur van een gefrustreerde non, maar over de loop van de film ontdooit ze langzaam maar zeker, en krijgen we haar menselijke kant meer en meer te zien. Streep bouwt haar prestatie zorgvuldig op, en laat zich maar één of twee keer verleiden tot de overacting die dit soort rol nogal makkelijk uitlokt. (De scène waarin ze tegen Flynn schreeuwt dat ze hem zal buitenkrijgen, "ook al sluiten de deuren van de kerk daarna achter mij!" is er bijvoorbeeld net een tikkel over.) Philip Seymour Hoffman, de man die tegenwoordig Oscarnominaties verzamelt à ratio van minstens één per jaar, is indrukwekkend als altijd en roept stilaan de vraag op of hij ooit minder dan lichtjes briljant zal zijn in eender welke rol. Amy Adams maakt de overstap van Disney- en ander licht voer, en voelt zich sporadisch nog onwennig tegenover zoveel acteergeweld, maar juist die onwennigheid past ook wel weer bij haar rol. In die zin is ze dus perfect gecast. Viola Davis heeft de enige belangrijke bijrol als de moeder van het (al dan niet) misbruikte jongetje. Ze heeft maar één scène - een tien minuten durende dialoog met Meryl Streep - maar is zo sterk dat ze tot lang na het einde van de film nog door je hoofd spookt.

'Doubt' is zonder twijfel één van de beste films van dit jonge jaar, en één van de weinige grote Oscarfilms die écht weten te overtuigen. Erg sexy is het onderwerp niet, maar wie geen schrik heeft van serieuze, volwassen films, moet hier naartoe. En bekijk het ook even zo: de kans dat je bij 'Doubt' een roedel popcorn knabbelende veertienjarigen tegenkomt, lijkt me bijzonder klein.

E-mailadres Afdrukken
 
Doubt
USA / 2008
Regie: John Patrick Shanley
Scenario: John Patrick Shanley
Met: Meryl Streep; Philip Seymour Hoffman; Amy Adams; Viola Davis
Duur: 100 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST