Banner

Los

5.0
Dennis Van Dessel - 23 september 2008




"Het is een grappige film over serieuze dingen": dat slagzinnetje hoor je zowel de acteurs als (vooral) de regisseur van 'Los' zo dikwijls herhalen, in elk interview dat ze geven, woord voor woord precies zo geformuleerd, dat je haast vanzelf achterdochtig moet worden - valt er dan écht niets anders over de prent te vertellen? Ooit heeft er blijkbaar ergens een productievergadering plaatsgevonden, waarop iemand heeft besloten de film op die manier te profileren, en wee het gebeente van degene die er van af durft te wijken. Geen wonder ook - Jan Verheyen zit nog steeds met zijn gevolg van 'Team Spirit' en 'Buitenspel' als doelpubliek. Je zult dan maar eens een ernstige film over serieuze dingen moeten proberen te slijten.

Gebaseerd op het semiautobiografische boek van Tom Naegels, gaat 'Los' over Tom zelf, een journalist (nuja, hij schrijft voor Het Laatste Nieuws en dan heet dat al snel "een journalist") die opgroeide als zelfgenoegzame links-liberaal. Terwijl hij in scheiding ligt, heeft hij een relatie met een Pakistaanse vrouw en ondertussen zit hij ook nog eens in met zijn grootvader, die in een ziekenhuis ligt weg te kwijnen en smeekt om euthanasie. Wanneer er in Antwerpen rellen losbarsten met allochtone jongeren als gevolg van een racistische moord (de beruchte rellen op de Turnhoutse Baan waarop Dyab Abou Jahjah zich profileerde als sterke man voor licht beïnvloedbare moslimjongeren), wordt Tom geconfronteerd met de grenzen van zijn eigen verdraagzaamheid. Is hij een racist omdat hij vindt dat dit soort rellen niet kunnen? Wat hebben die moslims eigenlijk ooit voor Antwerpen gedaan, terwijl zijn eigen grootvader, socialistische voorvechter en man van principes, niet eens waardig mag sterven?

De roman 'Los' werd als onverfilmbaar beschouwd, omdat hij geen traditionele verhaalstructuur volgde - het was een stadsroman zonder echte plot, een samenraapsel van (vaak rake) observaties en anekdotes, waaruit dan een portret ontstond van een stad en een persoon die worstelde met een moeilijke multiculturaliteit. Echt diepgravend werd de roman nooit, daarvoor bleef het toontje te luchtig en vrijblijvend, maar iedereen die ooit langer dan vijf minuten in Antwerpen heeft rondgelopen, herkende er wel iets in, en de vragen die Tom Naegels zichzelf stelde, waren boeiend: je wilt zó graag verdraagzaam zijn, je bent fel tegen het Vlaams Blok / Belang, dat spreekt voor zich... Maar je ziet een groepje Marokkanen op je af komen en je steekt toch maar de straat over, want wat maken ze veel lawaai.

Jan Verheyen en scenarist Bram Renders veranderden het verhaal lichtjes, in de zin dat Tom (hier gespeeld door Pepijn Caudron) in deze versie van de feiten nog steeds samen is met zijn vriendin Tinne (Sofie Van Moll) wanneer hij Nadia (Sana Mouziane) ontmoet. Ook bompa (de onnavolgbare Jaak Van Assche) krijgt meer te doen dan in het boek. Niet dat dat echt zo veel uitmaakt - de toon blijft grotendeels bewaard, samen met de belangrijkste scènes, en op z'n beste momenten weet de film met evenveel humor als het boek belangrijke vragen onder de aandacht te brengen. Je kunt als hippe linkse intellectueel nog zo beweren dat je kunt genieten van simpele dingen, maar wil je daarom een lief dat naar de onnozele slapstick van 'Twee Straten Verder' kijkt, terwijl ze geen bal snapt van Monty Python? Je wilt niet pretentieus zijn, maar écht...

Die kwesties - leven in een multiculturele samenleving, verzuring, de intellectueel tegenover "de gewone man" - worden hier in een film gegoten die in typische Jan Verheyen-stijl nooit minder dan onderhoudend is en aan een rotvaart voorbij sjeest. Voor de eerste keer in lange tijd heeft Verheyen zelfs een boeiend thema om over te praten (het gaat een keertje niet over voetbal, hoezee!), en een aantal momenten zijn er zelfs, zoals ze dat dan in Antwerpen zouden zeggen, "boenk op", inclusief een zeer geestige scène over een inburgeringscursus en een moment, laat in de film, waarop Tom hoofdschuddend een buurtoverleg na de rellen verlaat. Regelmatig zie je de film die 'Los' de hele tijd had kunnen en moeten zijn: een geestig, maar scherp portret van een stad waarin mensen elkaar niet verstaan.

Het probleem is echter dat Jan Verheyen nog liever dood valt dan dat hij een film maakt die écht tanden heeft, waardoor een aantal belangrijke punten verloren gaan. Dyab Abou Jahjah wordt hier gefictionaliseerd tot hij een moslimrapper is met een Hollands accent, die uiteindelijk niets met de rellen te maken heeft. De naam wordt zelfs nooit uitgesproken, al evenmin als de naam van Die Partij, de gevreesde partij waarvan het effect op de stad Antwerpen en zijn inwoners (blank en lichtbruin) centraal stond in het boek. 'Los' maakt een paar punten, maar om écht iets duidelijk te maken hadden de makers geen schrik mogen hebben om de dingen bij naam te noemen: Vlaams Belang, Abou Jahjah. Nu blijf je over met een film die over die dingen gaat, zonder er écht over te gaan. Een pleidooi voor verdraagzaamheid (hoe moeilijk dat dan ook kan zijn), waar niemand aanstoot aan kan nemen, zelfs niet de kijkers van 'Team Spirit', 'Buitenspel' en 'Vermist' die al wel eens extreemrechts durven te stemmen, maar die Jan Verheyen ook naar zijn volgende film hoopt te lokken.

Stilistisch gaat Verheyen voor een lichtjes surreële structuur, waarin Pepijn Caudron de actie regelmatig onderbreekt om recht in de camera commentaar te geven op wat er gebeurt. Ook de gewone scènes overstijgen regelmatig de werkelijkheid, zoals één waarin Tom plotseling de Antwerpse volksgroep De Strangers (ooit fel bekritiseerd omdat één van hun liedjes racistisch zou zijn) in zijn huiskamer tevoorschijn tovert. Die momenten zijn opmerkelijk, maar halen je soms ook uit de film (de rellen hadden bijvoorbeeld meer impact gehad als ze realistisch waren geweest, in plaats van als achtergrond te dienen voor een debat over racisme). De monoloog van Caudron werkt beter, maar is soms ook dubbelop. Wanneer Nadia hem een foeilelijk beeldje van een uil geeft, zien we in de scène aan Caudrons gezicht al wel dat hij het lelijk vindt, maar niets zegt om Nadia niet te kwetsen. Het is echt niet nodig om het hem ook nog eens letterlijk te laten vertellen (hoe leuk zijn tekst op dat moment ook is).

De cast is interessant, vooral omdat Verheyen het voor één keertje zonder de gebruikelijke resem BV's stelt. Pepijn Caudron, voordien bij het grote publiek voornamelijk bekend als seutige student in 'De Kotmadam', zet een ijzersterke hoofdrol neer als Tom Naegels - twijfelend, onzeker, soms een klootzak, soms sympathiek, krijgt Caudron hier een kans om een heel gamma aan emoties te spelen en hij valt geen seconde door de mand. Jaak Van Assche (bekender, maar een karakteracteur die ze niet genoeg werk kunnen geven), legt zijn rol als kolerieke bompa er soms wel erg dik op, maar naarmate de film vordert en bompa's gezondheid achteruit gaat, zie je zijn menselijkheid er sterk doorkomen - iemand die het niet slecht bedoelt, maar gewoon aan anderen even hoge eisen stelt als aan zichzelf: als ik kan werken zonder klagen, dan moet een ander dat ook kunnen, welke kleur ze ook hebben. Sofie Van Moll is eveneens sterk als Tinne, hoewel ze bedroevend weinig te doen krijgt. Sana Mouziane rondt het rijtje hoofdacteurs af met een vertolking vol naturel.

Het onderwerp is er, de vertelstijl is niet altijd even geslaagd maar mag er wezen, de acteurs doen het prima en sommige scènes doen de film vermoeden die had kunnen zijn. Hadden Verheyen en co nu de ballen gehad om het onderwerp recht in de ogen te kijken, dan had dit echt iets bijzonders kunnen worden.

E-mailadres Afdrukken
 
Los
België / 2008
Regie: Jan Verheyen
Scenario: Bram Renders
Met: Pepijn Caudron; Jaak Van Assche; Sofie Van Moll; Sana Mouziane; Stany Crets
Duur: 110 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST