Banner

Waltz with Bashir

8.0
Barbara Van Ransbeeck - 13 september 2008





Geen intro, we zijn recht voor de raap vandaag: als er één film is, die u dit jaar moet gezien hebben, dan is het deze. Unieker in zijn soort kan haast niet. 'Waltz with Bashir' is de eerste animatiedocumentaire, een genre dat voorheen in langspeelversie nog niet ontgonnen was en het blijkt meteen een goudmijn voor creatieve sfeerbeelden en intense surreële (dag)dromen. Een soldaat die tussen de kogels walst. Een fotograaf die zich ongenaakbaar waant en geen bescherming neemt. Een jongeman die op de buik van een reuzin muiterij pleegt. Met veel verbeeldingskracht slaagt bedenker Ari Folman erin om het beste uit beide genres te halen en samen te smelten tot een bedwelmende diepzee van sluimerende soldatenherinneringen tijdens de Libanese oorlog van 1982. Vorig jaar bewees Marjane Satrapi met haar levensverhaal 'Persepolis' dat animatie niet alleen animeert, maar ook heel diep kan gaan, Ari Folman vergast ons met 'Waltz with Bashir' op een nog krachtigere beleving. Tegen dat Folman op het einde zijn laatste djoef uitdeelt, bent u namelijk al lang met verstomming geslagen van bewondering en wrange ontroering.

Ari ligt als 19-jarige soldaat in zijn blootje in de zee te dobberen. Langzaam rijzen hij en zijn medekrijgers uit het water, hun naakte lichamen in de duisternis van de kapotgeschoten stad Beirut, die verlicht wordt door vuurpijlen die als gele bolbliksems de hemel tergen. Dat is de enige herinnering die Ari overhoudt aan zijn periode in het Libanese leger en het is niet eens een echte herinnering, eerder een symbool voor de verdringing van alle gruwel uit die tijd. Maar wie weet nog wat er écht is gebeurd? Wie heeft de gebeurtenissen niet bewust verdrongen en zit met een posttraumatic stress disorder dat klaar is om als een vulkaan uit te barsten? Ari graaft diep in zijn geheugen, maar komt met lege handen terug. Om de waarheid te achterhalen, bezoekt hij zijn strijdmakkers van vroeger en probeert hij aan de hand van hun gesprekken en belevingen het plaatje terug samen te stellen. Zachtjes brokkelen de muren van zijn zelf gebouwde cerebraal fort af en komen de feiten in de vorm van surreële dromen terug tot leven. Zelfs dat ene, diepst verstopte moment waarvan hij niet meer wist of hij er nu echt bij was of niet krijgt terug vorm: de slachting van drieduizend Palestijnen in de vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in juni 82, naar aanleiding van de moord op de Libanese presidentskandidaat Bashir Gemayel.

Een taboeonderwerp uiteraard, waar nog niet vaak dieper op in werd gegaan. Regisseur Ari Folman bekijkt het politieke gebeuren eerder vanuit psychologisch en menselijk standpunt. Hoe komt het dat hij zijn herinneringen niet meer terugvindt in de balzalen van zijn jeugd? Waarom heeft hij alleen een droom overgehouden die zelfs nooit heeft plaatsgevonden? Het is eens wat anders dan de droge, gewetenschoppende documentaires of net de verheerlijkende oorlogsfilms waarbij de actie de waarheid inhaalt. Geen helden, geen overwinnaars, alleen verloren gelopen en beschadigde soldaten in 'Waltz with Bashir'. Het uitgangspunt is een persoonlijke speurtocht van Ari Folman naar zijn verleden en dat van een hele natie, maar die aanpak wordt verrijkt, uitgediept en persoonlijker gemaakt met kleurrijke animatie. Een benadering die verrassend realistischer aanvoelt dan je van een mozaïek van vaak surreële flarden op het eerste zicht zou verwachten. We krijgen niet de feiten, maar de feiten door de ogen van de mensen die ze beleefd hebben. En dat is de échte waarheid.

Als de film al een statement heeft, dan is het hoe absurd oorlog kan zijn. Zeker de jonge generatie soldaten in het verhaal heeft geen flauw benul van wat van hen verwacht wordt. Wat moeten ze doen? Schieten! Op alles wat beweegt. Een doorzeefde wagen met een koppeltje in als resultaat van hun overenthousiaste motto. Tijdens een oorlog gelden er andere wetten. Een tank rijdt zonder nadenken over auto's heen, om gewoon door de straat te kunnen passeren. Soms is oorlog een feestje bouwen op het strand, soms is het in een boomgaard belaagd worden door een kleine jongen met een raketwerper. Soms is het even thuiskomen en beseffen dat je niet meer past tussen de fuivende leeftijdsgenoten.

Wat het meest zal bijblijven, zijn de beelden. Beelden waar vier jaar aan gewerkt is, de animatiefase aan een ritme van een seconde en half per dag. Animatie, die gewoon in Flash Player tot stand kwam en gedeeltelijk berust op de rotoscopingtechniek (de interviews) zoals we die kennen van 'Waking Life' en 'A Scanner Darkly'. Animatie die niet perfect afgewerkt is (let op het slakkengangetje van de personages), maar wel oogverblindend intens, vooral qua kleuren. De lichtflitsen in het donker, de schaduw die op hun gezicht speelt, de overzichtsopnames van de Nederlandse vlakte, het kleurenspel... het levert animatie op die heel filmisch aanvoelt. De vreemde sfeerbeelden zoals de droom van de soldaat die op een grote naakte dame van het schip wegzwemt, zijn hypnotiserend, soms zelfs kippenvelinducerend en altijd van een ongekende poëtische schoonheid. Het beklemmende gevoel - alsof je kopje onder wordt geduwd - wordt nog tien keer uitvergroot door de perfect passende en uiterst sfeervolle soundtrack. Het aarzelende viooldeuntje van Ari's flashback dat als rode draad doorheen de film blijft terugkeren of 'This is not a love song' van PIL, als introductie op Ari's vrijafmoment, versterken wat de beelden en getuigenissen al duidelijk maakten: oorlog is geen kattenpis, het laat diepe wonden na.

Een echte prestatie is het niet als er geen andere kandidaten in het lijstje staan, maar we delen de prijs toch uit: 'Waltz with Bashir' is de eerste, maar meteen ook beste animatie(langspeel)documentaire ooit gemaakt. Deze traumatische tijdreis door de filmmakers geheugen drukt ons enerzijds met neus en ogen op de feiten, maar walst even sierlijk onze eindejaarslijstjes in. Adembenemend in every way.

E-mailadres Afdrukken
 
Waltz with Bashir
ISR - F -D / 2008
Regie: Ari Folman
Scenario: Ari Folman
Met: Ari Folman; Ron Ben-Yishai; Ronny Dayag; Dror Harazi; Micky Leon
Duur: 90 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST