Banner

Before the Devil Knows You're Dead

10.0
Dennis Van Dessel - 16 januari 2008





117

De titel is afkomstig van een oude Ierse toost: "May you be in heaven half an hour before the devil knows you're dead." Of simpel uitgedrukt: moge je af en toe gewoon eens hoerenchance hebben en ergens mee weg komen. Een ironische naam voor deze nieuwe van Sidney Lumet, want de film is nog geen half uur bezig voor we beseffen dat dit het verhaal is van twee personages die geen schijn van kans hebben. Ze kunnen doen wat ze willen, maar de duivel zal hen inhalen. Wat hen natuurlijk niet tegenhoudt om te blijven rennen. 83 is Lumet er ondertussen, maar terwijl de meeste van zijn leeftijdsgenoten in de weer zijn met een stoma of hun kleinkinderen vervelen met verhalen uit de oorlog, staat deze überregisseur sterker dan ooit: 'Before the Devil Knows You're Dead' is zijn beste film sinds 'The Verdict' uit 1982. En eigenlijk nóg beter dan die.

Het verhaal draait rond twee broers: Hank (Ethan Hawke) is de klungel van de familie, die nooit genoeg geld heeft om zijn alimentatie te betalen en in een luizig flatje optrekt. Andy (Philip Seymour "ik verdien een oscarnominatie" Hoffman) is ogenschijnlijk veel succesvoller. Hij is de personeelschef bij een groot immobiliënkantoor, is getrouwd met de aantrekkelijke Gina (Marisa Tomei), woont mooi en heeft een dikke slee onder z'n kont. Maar ook hij zit pijnlijk in geldnood: hij heeft een dure drugverslaving en probeert zijn huwelijksproblemen af te kopen met reisjes naar Rio die hij eigenlijk niet kan betalen. Om zowel zijn eigen cashflow-probleem als dat van zijn broer op te lossen, doet Andy een voorstel aan Hank - een overval op een kleine juwelier. Geen security-agenten, weinig personeel, snel binnen en buiten. De twist: de juwelierszaak is eigendom van Andy en Hanks eigen ouders.

Het spreekt voor zich dat die overval fenomenaal misgaat. Wat er dan volgt, is een reeks steeds wanhopiger pogingen van de twee broers om de schade te beperken. Maar met elke move die ze maken, werken ze zichzelf dieper in de shit. Wat begon als een misdaadthriller wordt dan ook steeds meer een soort noodlotstragedie, waarin we het onafwendbare zich langzaam maar zeker zien voltrekken.

Het is niet veel regisseurs gegeven om zo laat in hun carrière en hun leven nog nieuwe dingen uit te proberen, maar dat is exact wat Lumet hier doet. Waar de meeste van zijn vorige films traditioneel chronologisch gestructureerd waren, werkt hij nu, voor de eerste keer, met een script dat de tijdlijn danig verhaspelt. Na een korte maar krachtige proloog in Rio (het eerste shot is er één van Philip Seymour Hoffman die steunend en zwetend Marisa Tomei op z'n hondjes neemt, olé olé), gaan we rechtstreeks naar de overval zelf. Daarna krijgen de laatste drie à vier dagen vóór de overval te zien. Twee keer zelfs: eerst vanuit het perspectief van Hank, daarna dat van Andy. Vervolgens zien we de dag van de overval nog eens, maar dan met meer informatie over de context. En daarna krijgen we de week nà de overval, opeenvolgend getoond vanuit het perspectief van Hank, Andy én hun vader. 't Moet zijn dat scenariste Kelly Masterson ambitie heeft om de volgende Iñárritu te worden. Wat me niet eens onmogelijk lijkt - dit was haar eerste script; een sterker debuut kan ik me zo zonder hulplijnen of hallucinogene drugs niet direct inbeelden.

Zo'n gefragmenteerde structuur is de laatste jaren natuurlijk wat al te vaak gebruikt door filmmakers die zichzelf een air van alternativiteit wilden aanmeten, of die gewoon een handig trucje zochten om de zwaktes van hun verhaal te maskeren. Maar hier dient het wel degelijk een erg praktische functie. Enerzijds is het gewoon een kwestie van spanningsopbouw: elk deel van het verhaal eindigt steevast op een knoert van een cliffhanger. Net wanneer je naar het puntje van je stoel bent opgeschoven, flasht Lumet terug naar een paar dagen eerder, bekeken vanuit het standpunt van een ander personage. Maar anderzijds - en dat is belangrijker - staat deze structuur ons toe om de beweegredenen van elk personage beter te snappen. Eén van de belangrijkste vragen bij elk filmscenario is: wie is de verteller? Door wiens ogen zien we het verhaal? Dankzij de heen-en-weer-opbouw van 'Before the Devil Knows You're Dead' is het antwoord in dit geval: door de ogen van iedereen. Of althans, van alle hoofdpersonages. Het gevolg is dat we hen dichter op de huid zitten. Elke beslissing die ze maken (meestal een domme), kunnen we vanuit hun eigen standpunt mee ervaren. We begrijpen altijd waarom ze doen wat ze doen, hoe waanzinnig het ook is.

En dat is voor een groot deel waar de film over gaat: mensen die de éne grens na de andere overschrijden (de grenzen van de wet, van de moraliteit, van hun eigen geweten) en die gaandeweg tegen de sterren op beginnen te rationaliseren om het toch maar te kunnen verantwoorden. "Mama en papa krijgen het geld van de verzekering terug," horen we Andy zeggen aan het begin van de film. "Dus die zijn gedekt. En wij zijn uit de nood geholpen. Het is een misdaad zonder slachtoffers." Dat is de eerste rationalisering van vele - degenen die er op volgen, zullen veel wanhopiger klinken. Het is door de versplinterde structuur van de film dat we ermee kunnen meeleven. Van buitenaf bekeken zou Andy enkel een crimineel zijn, een louche figuur. Vanuit zijn eigen standpunt bekeken is hij een fataal zwakke man, een verwaarloosde zoon die zijn hele leven door z'n vingers ziet wegglippen.

Er zijn veel films die mikken op een combinatie van thriller en drama, maar ik heb zelden een prent zo goed weten marcheren op die beide niveau's als 'Before the Devil Knows You're Dead'. Bepaalde scènes zijn pareltjes van suspense (een bezoekje aan Andy's drugdealer tegen het einde van de film is maar één voorbeeld), terwijl een confrontatie tussen Andy en zijn vader wellicht één van de mooiste vader-zoon-scènes is sinds Michael Corleone in de tuin een wijntje dronk met zijn vader in 'The Godfather'. De beide acteurs (Albert Finney heeft een sterke bijrol als papa) houden zich opvallend in. Er is nauwelijks openlijke emotie zichtbaar en de woorden die ze spreken zijn bedrieglijk eenvoudig en to the point. Maar nog geen millimeter onder die oppervlakte voel je decennia oude wonden openrijten en bloeden.

Philip Seymour Hoffman domineert de hele film als Andy. De man die voor mollige kerels met ros haar hetzelfde betekent als Goedele Liekens voor de emancipatie van de vagina heeft twee jaar geleden pas een oscar gekregen voor 'Capote', maar verdient er hier opnieuw één. Zijn vertolking is genuanceerd, subtiel, maar toch krachtig genoeg om je minstens drie keer kippenvel te bezorgen. Ethan Hawke staat haast onvermijdelijk een beetje in zijn schaduw - zijn vertolking is goed, maar af en toe heeft hij de neiging om over de top te gaan. Albert Finney is zijn eigen oerdegelijke zelve als hun vader en Marisa Tomei is sterk als Gina. Dat ze de helft van de film in haar blote borsten rondloopt, is mooi meegenomen (we gaan daar vooral niet moeilijk over doen).

'Before the Devil Knows You're Dead' is spannend, pakkend, slim gestructureerd en uitstekend geacteerd. Was hij enkele weken vroeger uitgekomen, dan had hij zonder twijfel in de eindejaarslijstjes gestaan. Hoog bovenaan dan nog. Niet te missen.

E-mailadres Afdrukken
 
Before the Devil Knows You're Dead
USA / 2007
Regie: Sidney Lumet
Scenario: Kelly Masterson
Met: Philip Seymour Hoffman; Ethan Hawke; Marisa Tomei; Albert Finney
Duur: 117 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST