Banner

Atonement

9.0
Peter De Backer - 12 januari 2008




Na zijn brave maar stralend charmante bewerking van Jane Austens 'Pride and Prejudice', komt Joe Wright aankloppen met een ambitieuze follow-up die hem ongetwijfeld definitief de status zal opleveren van dé Britse filmmaker om in de gaten te houden. En terecht. Wright gooit zich alweer op een brok geprezen literatuur en nog veel meer dan bij zijn debuut is het resultaat een grootse triomf om met open mond en knikkende knieën naar te staren. 'Atonement', de verfilming van Ian McEwans lichtjes geniale roman, is niet alleen een verrassend geslaagde adaptatie die de kern van het verhaal treffend in beelden weet te vatten, maar laat ook voor het eerst sinds lange tijd 'cinema' met een hoofdletter C weer op het doek schitteren. Een tragische familiesaga (noem het gerust een weepie), epische oorlogstaferelen, een hartverscheurende romance en dat allemaal meesterlijk met elkaar verbonden door een geladen schuld- en boetethematiek die nog lang na de aftiteling zal blijven nazinderen tot in de onbevlekte hoekjes van uw ziel. McEwanisten, tijd om het boek even neer te leggen en de bewegende plaatjes te gaan bewonderen, want het is de moeite.

Engeland,1935. Een snikhete zomer hangt over het landgoed van de familie Tallis. Briony (een schitterende Saoirse Ronan), de jongste dochter, legt de laatste hand aan haar eerste toneelstuk. Cecilia (Keira Knightley kan acteren!), de oudste dochter, verveelt zich en wacht op de terugkeer van haar broer. Robbie (James McAvoy lonkt naar een doorbraak als leading man), de zoon van de huismeid, werpt een zwoele blik richting Celia. Onderhuids verlangen, een verboden brief en de gevaarlijke verbeelding van een bijna-puber zullen de levens van deze drie jonge mensen voorgoed veranderen. Een schokkende misdaad, een valse beschuldiging en vijf jaar later zit Robbie te ploeteren tussen het puin en de chaos van Frankrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op het thuisfront wacht een jonge vrouw op de terugkeer van haar verloren geliefde, terwijl een door schuld verteerde zus hoopt dat ze een onvergeeflijke misdaad nog kan goedmaken.

Vanaf het eerste staccato getokkel op de steeds terugkerende schrijfmachine, dat langzaam maar zeker overvloeit in de magistrale instrumentale score (Oscar, please), voel je de vonk van 'Atonement' overslaan en is je interesse geprikkeld. Je hebt namelijk totaal geen idee van wat er gaat komen (tenzij je het boek hebt gelezen, duh), maar de haartjes in je nek beginnen te tintelen als een kuiken dat zijn eerste stapjes in het natte gras zet, en je weet dat het wel snor zit. Wat begint als een stiff upper lip-drama met de typische psychologische en sociale spanningen tussen de hogere en de lagere klasse, verschuift al snel naar iets veel gewaagder zodra het woord 'cunt' in koeien van letters op het scherm verschijnt. Een verrassende onthulling die kracht wordt bijgezet door het vertrouwde getik (dagenlang zal het in uw hoofd spoken!), dat als een pulserende polsslag het verhaal vooruitstuwt met de vastberadenheid van een militaire mars. 'Atonement' voelt aan als een klassiek melodrama zoals ze tijdens en na de Tweede Wereldoorlog werden gemaakt, maar thematisch gezien zit het allemaal veel moderner en betekenisvoller in elkaar. Het is die perfect uitgebalanceerde combinatie van ouderwetse storytelling met een eigentijdse, bijna postmoderne geest (het is weer al meta wat de klok slaat) die van 'Atonement' een onvergetelijke filmervaring maakt.

Trouw aan de vierakter van McEwan en het gebruik van de verschillende vertelstandpunten (Briony's visie op de feiten tegenover de ware toedracht), laat Wright de thematiek omtrent de destructieve kracht van de verbeelding van een kind (én de helende kracht van het geschreven woord) zachtjes ontplooien zonder de eenvoud van het pure liefdesverhaal te overschaduwen. 'Atonement' is beklijvend en boeiend door zijn thematiek en metafysische spielerei, maar er hangt ook een bloedmooi drama aan vast dat ervoor zorgt dat je niet alleen applaudiseert voor de narratieve hoogstandjes, maar ook effectief meeleeft met wat er allemaal gebeurt met de personages. Een pluim voor McEwan en voor scenarist Christopher Hampton. Van het memorabele fonteinmoment over de stomende bibliotheekscène (zie dat been van Keira trillen en bloos mee) tot het eeuwig in de oren echoënde'come back to me'; je zit op het puntje van je stoel te hopen en te smeken dat al het allemaal goed en wel zal aflopen met het meest verdoemde koppel sinds Ralph Fiennes Kristin Scott-Thomas moest achterlaten in die verdomde grot van 'The English Patient'.

Dat Joe Wright mooie plaatjes kan schieten bewees hij al met zijn dik in de verf gezette tracking shots uit 'Pride and Prejudice', maar met 'Atonement' laat hij zelfs grandmaster epic David Lean van zijn wolkje tuimelen. De schitterende evocatie van een warme zomernamiddag- en avond op het Britse platteland, waarbij hij dankbaar gebruik maakt van bijna-surrealistisch tegenlicht en een pastelkleurige idyllische omgeving, is zinnenprikkelend zwoel en knettert van de sluimerende seksuele spanningen. De haarscherp afgemeten composities, virtuoze camerabewegingen en opwindende montagecuts die perfect afgestemd zijn op het geluidslandschap (let op de ondergrondse metro die voorbij tikt als een, jawel, schrijfmachine) zijn vernuftig en een genot om naar te kijken en luisteren. Er is echter één kippenvelinducerende massascène (volgens mijn cahiers de cinéma mag ik het een plan-séquence noemen) die de kinnebakken op de grond zal laten kletteren. De evacuatie van Duinkerke wordt in één onafgebroken tracking shot van een kleine vijf minuten op sublieme wijze tot leven gewekt als dramatisch epicentrum dat het verhaal zowel in tweeën klieft als samenhoudt. 'It's like something out of the Bible' zegt een soldaat als hij de complete waanzin van de oorlog ziet op het strand, waar paarden worden afgeschoten, gestrande schepen nakreunen, jonge knaapjes getraumatiseerd snikken in het zand en van heimwee uitgeputte soldaten de Britse thuishaven toezingen met op de achtergrond een verlaten reuzenrad dat nog een allerlaatse draai maakt. Prachtig, geschift, ontzagwekkend. En David Lean kruipt terug op zijn wolk om nog even na te genieten.

Het veelbelovende filmjaar 2008 is nog maar net begonnen, of we hebben al een eerste blijver. Neen, 'Atonement' haalt niet de gedetailleerde diepgang van het boek (de omwenteling in de mentaliteit van Briony is een teer punt, evenals de vertolking van Romola Garai als de oudere Briony) en ja, het fascinerende metatekstuele aspect komt beter tot zijn recht op papier. Maar los van de al dan niet zinvolle vergelijking tussen twee verschillende mediums is dit een intelligente en meeslepende adaptatie van een gekoesterde roman. 'Atonement' is een gelaagd epos dat nooit banaal of bombastisch wordt; het is pure filmtaal gekanaliseerd door een vlekkeloze mise-en-scène, een oogstrelende fotografie en een nest jonge acteurs die carrièremakende vertolkingen uit hun lijf zweten. 'Atonement' is áf en de McEwanfans kunnen met een gerust hartje en een grote zakdoek de bioscoopzaal betreden.

E-mailadres Afdrukken
 
Atonement
GB-F / 2007
Regie: Joe Wright
Scenario: Christopher Hampton
Met: Keira Knightley; James McAvoy; Saoirse Ronan; Romola Garai; Vanessa Redgrave
Duur: 130 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST